Nàng Công Chúa Bể

TRUYỆN CỔ ĐAN MẠCH

Mặt biển mênh mông, nước xanh tựa ngọc bích, loang loáng tận chân trời. Vùng biển bao la xinh đẹp đặt dưới quyền cai trị của vua thủy tề. Thủy cung là những lâu đài nguy nga tráng lệ được xây cất toàn bằng đủ loại san hô màu sắc sặc sỡ. Bên trong được dát vàng, dát bạc và cẩn xà cừ rực rỡ, lóng lánh.

Vua thủy tề thuở đó hiền lành, nghiêm minh. Binh tôm, tướng cá của ngài nhiều vô kể, lại hùng hậu, trung dũng. Vì vậy không ai dám xâm phạm giang san gấm vóc đó của ngài. Thần dân nhờ thế cũng được an hưởng thái bình.

Hoàng hậu chẳng may mất sớm để lại cho ngài ba nàng công chúa. Thương con thơ dại nhà vua chẳng chịu tục huyền ở vậy nuôi con. Thương cháu sớm côi cút mẫu hậu chăm sóc dạy dỗ các cháu chu đáo. Bà không bao giờ cho các công chúa đi chơi xa. Các nàng công chúa rất mực yêu thương nhau. Dạo chơi nơi nào cũng có đủ ba chị em. Thủy cung xinh đẹp. Những vườn rong bể muôn màu, những chú cá vàng tung tăng bơi lội, các nàng bạch tuộc  cẳng chân tua tủa, những bác tôm cua, những thím sao biển, hải sâm, những chị ốc, chị sò gặp mãi chơi mãi khiến ba nàng công chúa cũng nhàm chán. Các nàng công chúa thường nhặt đồ vật nơi dương trần bị bão tố trôi dạt chìm xuống chơi. Ba chị em ai cũng muốn được lên dương trần dạo chơi một lần cho biết. Mẫu hậu hẹn khi nào các nàng đúng mười bảy tuổi bà sẽ cho đi và ba chị em ai cũng mong thời gian trôi mau.

Ba nàng công chúa mỗi ngày một lớn càng thêm  xinh đẹp duyên dáng đáng yêu. Nhưng trội hơn hết vẫn là nàng công chúa út. Dung nhan nàng thật kiều diễm, tánh tình nàng thùy mị phúc hậu, nàng lại có một giọng hát thật mê ly. Vì thế nàng được mẫu hậu, vua cha, hai chị và thần dân đều yêu quý. Khi mà giọng hát lảnh lót của nàng cất lên thì mọi người đang làm việc gì cũng đều phải dừng lại lắng nghe say mê. Mọi người ai cũng ước ao được có giọng hát của nàng – người ước ao và muốn chiếm đoạt giọng hát của nàng nhất là mụ phù thủy già xấu xí gian ác.

Thời gian trôi qua, năm đó nàng công chúa lớn đã đúng mười bảy tuổi. Mẫu hậu liền cho nàng lên dương thế dạo chơi. Trước khi đi bà nội chải chuốt cho nàng thật cẩn thận, thật xinh đẹp. Xong xuôi bà kêu cháu ngồi lại bà dặn dò thật kỹ một lần nữa:

- Người trên dương thế rất khác ta, họ không hiền lành như ta đâu. Vậy cháu lên trên đó phải lánh không được gặp gỡ họ.

Ôm cháu vào lòng mẫu hậu hôn nàng âu yếm và cầu chúc cháu gặp mọi may mắn trong cuộc hành trình. Công chúa hôn bà, vua cha, hai em rồi từ giã ra đi. Tấm thân mềm mại của nàng bơi nhẹ nhàng trong nước xanh. Chẳng mấy chốc công chúa đã bơi lên đến mặt biển. Biển vào buổi hoàng hôn thật đẹp, thật lộng lẫy. Công chúa say mê ngắm cảnh chiều ta. Vừng dương đối với nàng thật đẹp và thật lạ, lần đầu tiên nàng mới được thấy. Nàng bơi dần, bơi dần vào bờ lúc nào nàng không biết. Nhà cửa, cây cối, muôn hoa, loài vật... Cái gì nơi dương thế cũng đều khác lạ hơn ở thủy cung. Khác lạ hơn hết là con người. Con người ở đây không có cái đuôi như nàng. Thay vào cái đuôi là đôi chân trông thật ngoạn mục. Nàng rong chơi khắp nơi, nhìn khắp các vật nhưng khi nhìn thấy loài người xuống gần nàng vội vàng lặn xuống và bơi ra xa. Suốt một đêm rong chơi, khi vầng dương ló dạng nàng vội vàng trở lại thủy cung. Những ngày sau đó đầu đề nói chuyện của ba nàng công chúa là dương thế. Cái hay cái lạ dương thế do chị kể càng thêm thu hút hai em.

Năm sau lại đến lượt nàng công chúa thứ hai được lên dương thế. Nàng được bà sửa soạn và dặn dò như chị. Công chúa hứa vâng lời bà và ra đi. Nhìn bầu trời đầy sao long lanh công chúa tưởng đó là châu ngọc. Châu ngọc đó thật sáng hơn, đẹp hơn châu ngọc nơi vương miện nàng. Công chúa rong chơi thỏa thích. Khi vầng dương mọc nàng trở về thủy cung lòng vui sướng nhẹ nhàng.

Nghe hai chị kể chuyện dương thế sau khi du ngoạn công chúa út nôn nao háo hức. Thời gian đối với nàng sao trôi qua quá chậm chạp. Dù vậy ngày ước mong vẫn đến. Được bà nội cho phép lên dương thế nàng vô cùng hân hoan. Vừa chuẩn bị công chúa vừa cất tiếng hát vui tươi. Bà nội trao cho nàng chiếc vương miện cẩn hàng trăm hạt ngọc trai lóng lánh. Nàng đội vương miện vào, hai chị trầm trồ khen ngợi mãi. Bà nội trìu mến hôn nàng và lại dặn dò nàng như hai chị. Công chúa bơi nhanh lên mặt bể. Dương thế quyến rũ mà lâu nay nàng chỉ được nghe kể giờ mới được nhìn tận mắt ôi thật đẹp đẽ kỳ diệu. Công chúa bể đang mải mê ngắm nhìn trăng sao trời mây thì nàng bỗng giật mình vì tiếng đàn sáo rộn rã tưng bừng từ đâu vẳng đến. Nhìn về phía xa xa nàng thấy một đoàn thuyền rồng đang tiến về phía mình. Nhớ lời bà dặn nàng công chúa bể lặn xuống ẩn mình. Vốn nhạy cảm nên tiếng đàn tiếng hát trên thuyền rồng như có một mãnh lực cuốn hút nàng khiến lòng nàng rung động. Nàng muốn biết tất cả mọi điều nơi dương thế cũng như nàng muốn biết ai đang đi trên thuyền đó mà lại có người đàn hát hay như vậy. Công chúa bơi nhẹ nhàng theo chiếc thuyền rồng. Nhìn qua cửa sổ thuyền công chúa thấy bên trong đèn đuốc sáng trưng, tưng bừng vui vẻ. Giữa bao nhiêu kẻ hầu người hạ nàng nhận thấy một chàng trai trẻ tuổi khôi ngô tuấn tú. Chàng trai ấy là đông cung Thái Tử trên dương thế. Hoàng tử là con một, được vua cha và hoàng hậu yêu quý. Chàng đã đến tuổi trưởng thành. Cha mẹ muốn chàng cưới vợ nhưng các tiểu thư khắp nước không ai vừa lòng hoàng tử cả. Vua cha cho chàng tự do viếng thăm các nước lân bang nhằm tìm thiếu nữ nào vừa ý thì cha mẹ sẽ cưới cho chàng. Hoàng tử mới vừa đi đến đây thì nàng công chúa bể gặp. Thoạt gặp gỡ hoàng tử dương thế nàng công chúa bể đem lòng thương mến ngay. Nàng cứ bơi mãi theo thuyền không nỡ rời. Hoàng tử đâu có ngờ nơi thủy cung có nàng công chúa út nặng lòng vì chàng.

Biển đang hiền lành êm ả bỗng mây đen ùn ùn kéo đến. Bầu trời tối đen như mực, gió giông ào ào, bão tố nổi lên dữ dội khiến thủy thủ trên thuyền trở tay không kịp. Chiếc thuyền rồng nghiêng ngả một lúc rồi chìm sâu xuống đáy biển. Mọi người trên thuyền không ai thoát khỏi cái chết ngoài hoàng tử. Chàng thoát ra ngoài cố vượt phong ba vào bờ. Nhưng sức người có hạn, bờ lại quá xa, hoàng tử lả dần, lả dần rồi chìm sâu xuống bể. Chứng kiến từ đầu đến giờ nàng công chúa bể vội bơi nhanh lại bên hoàng tử. Nàng nghĩ nếu hoàng tử xuống thủy cung sống với nàng còn gì sung sướng bằng. Song nhớ lại lời bà nội, người dương thế không thế sống được dưới thủy cung. Chập chờn nửa tỉnh nửa mê, hoàng tử thấy có một thiếu nữ lạ lùng nâng chàng lên khỏi mặt nước lội nhanh vào bờ. Nàng công chúa bể đặt hoàng tử lên bãi cát mịn màng. Thấy hoàng tử còn thiêm thiếp nàng lay gọi. Nghe tiếng động nàng công chúa bể lặn nhanh xuống nước núp sau ghềnh đá nhìn vào. Người trong mơ của hoàng tử biến mất. Một đoàn thiếu nữ xinh đẹp đi xuống. Người đi đầu là nàng công chúa khả ái xứ này đi dâng hoa lễ Phật, theo sau là cung phi mỹ nữ. Choàng tỉnh, hoàng tử ngỡ ngàng nhìn nàng công chúa dâng hoa. Lúc đầu chàng hoang mang bởi hai hình ảnh. Nhưng sau chàng nghĩ, người kia chỉ là ảo ảnh khi chàng nửa tỉnh nửa mê. Còn người này chính là ân nhân đã cứu chàng thoát chết. Nhìn theo bóng hoàng tử khuất hẳn, nàng công chúa bể buồn bã bơi về thủy cung. Nàng trở về nhưng trái tim nàng đã gửi lại nơi dương thế mất rồi.

Công chúa út thuật hết mọi chuyện cho bà, vua cha và hai chị nghe. Nàng xin vua cha và mẫu hậu cho phép nàng lên sống trên dương thế. Vua cha và mẫu hậu hết lời khuyên can nàng. Hai chị luôn quấn quít bên em an ủi, không cho nàng đi. Thấy nàng luôn ủ rũ, vua cha và mẫu hậu biết là không lay chuyển được lòng nàng. Nhưng cả vua và bà nội không làm sao giúp được nàng để nàng có đôi chân. Ở thủy cung chỉ có mụ phù thủy già xấu xí ác độc có phép là làm được việc ấy. Công chúa út liền tìm đến nhà mụ phù thủy. Đường vào nhà mụ phù thủy thật là khủng khiếp kinh hoàng: rắn rết nùi nùi, cục cục, xà nẹo với nhau. Thấy công chúa chúng bơi ra hả họng le lưỡi chực cắn nàng. Xương khô, đầu lâu trắng hếu chất đầy quanh nhà mụ. Nhìn cảnh tượng đó nàng công chúa bể lạnh mình. Nhưng tình yêu thôi thúc lòng nàng. Nàng nhắm mắt đi đại vào nhà mụ phù thủy. Thấy nàng, mụ phù thủy vụt cười lên khằng khặc và nói:

- Không cần nàng phải nói ta cũng biết nàng muốn gì rồi. Nhưng điều kiện của ta ra khó lắm nàng không thể chấp nhận được đâu.

- Thưa bà, dầu điều kiện thế nào tôi cũng xin cam chịu.

Mụ phù thủy lại cười nham hiểm nói:

- Bấy lâu nay ta ao ước có được giọng hát véo von của nàng. Nếu nàng bằng lòng cho ta giọng hát của nàng thì ta sẽ cho nàng đôi chân, một đôi chân thật uyển chuyển xinh đẹp.

- Thưa bà, tôi xin chịu, bà cho tôi đổi ngay.

- Công chúa chớ vội, ta chưa nói hết những điều kiện của ta.

- Được, thưa bà, xin bà tiếp lời.

- Công chúa hãy nghe ta nói tiếp đây: Mỗi bước chân khiến nàng phải đau đớn như trăm ngàn mũi kim châm. Bằng đôi chân đó công chúa phải chinh phục cho được hoàng tử. Chừng nào hoàng tử thực sự yêu nàng thì mọi sự đau đớn đó mới chấm dứt. Bằng trái lại, nếu hoàng tử từ chối tình nàng thì nàng sẽ phải chết, không được trở về thủy cung. Nàng nghe rõ chưa? Nàng hãy suy nghĩ kỹ đi rồi trả lời. Quyết định hấp tấp sẽ khiến nàng ân hận trọn đời.

Nói rồi mụ phù thủy lại cười ngặt nghẽo. Mụ nhìn công chúa chằm chằm dò xem thái độ của nàng. Mặt công chúa không đổi sắc, mắt nàng ngời sáng niềm tin – nàng tin rằng hoàng tử sẽ hiểu nàng, yêu nàng. Chịu đau đớn để đổi lấy hạnh phúc mà nàng ước mơ, công chúa bể không ngần ngại. Nàng đồng ý với những điều kiện khắc nghiệt mà mụ phù thủy đã giao trước. Không thương xót, mụ phù thủy bắt nàng há miệng ra, cắt lấy lưỡi nàng. Đoạn mụ ta cho nàng ba viên thuốc rồi bảo nàng bơi lên mặt biển.

Công chúa bể giã từ thủy cung trong quyến luyến xót xa và câm lặng. Nàng bơi vào đến bờ thì linh nghiệm thay, cái đuôi cá của nàng biến mất, thế vào đó, nàng được đôi chân xinh đẹp. Chưa biết phải đi đâu, công chúa đành thơ thẩn thả bộ dọc theo bờ biển. Mỗi bước đi, nàng phải chịu đựng sự đớn đau không thể nào tả xiết, đau đớn hơn cả dẫm phải đinh hay đi trên chông nhọn. Song sự đau đớn đó đâu bằng đau đớn đang vò xé trái tim nàng: hình bóng hoàng tử vẫn vắng bặt. Chốn dương trần xa lạ nàng biết tìm chàng nơi đâu?

Hoàng tử từ ngày thoát nạn trở về, hình ảnh người thiếu nữ lạ vẫn chập chờn ám ảnh chàng. Chàng vẫn thường rong ngựa dọc bờ bể để hy vọng bắt gặp người đẹp trong mơ của chàng. Đoàn người ngựa lạ chợt xuất hiện khiến nàng công chúa bể kinh sợ, rồi nàng lại bàng hoàng ngỡ rằng mình nằm mê. Chàng trai oai dũng trên lưng tuấn mã chính là hoàng tử yêu dấu của nàng. Hoàng tử trông thấy nàng, ngỡ ngàng bước xuống ngựa, khẽ nắm tay nàng, thốt:

- Người trong mơ, chính nàng! Chính em đã cứu anh? Anh đã đi tìm em khắp mọi nơi. Có phải vậy không em?

Công chúa bể cố dằn nén sự thổn thức. Vui mừng, sung sướng dồn cả trong đôi mắt ngọc mà không làm sao thốt được nên lời. Nếu còn chiếc lưỡi xưa thì nàng đã đáp:

- Vâng! Chính em đã cứu chàng. Em đã làm mọi cách để gặp chàng.

Và nhiều, nhiều nữa những lời ngọt ngào ấm áp.

Thấy công chúa vẫn yên lặng, hoàng tử ái ngại nhìn nàng.

*

Từ ngày đưa nàng công chúa bể về hoàng cung, hoàng tử luôn quấn quít bên nàng, lo lắng chăm sóc nàng. Chàng không còn đi sang các nước tìm vợ như trước nữa. Bây giờ buồn vui của nàng công chúa bể là buồn vui của chàng và ngược lại. Hoàng tử chuyện vãn cùng nàng bằng những lời nói ngọt ngào, chân thành. Nhưng một ngăn cản lớn lao giữa hoàng tử với nàng công chúa bể vẫn là sự câm lặng của nàng. Công chúa phải nói chuyện với hoàng tử bằng ánh mắt và những điệu múa dịu dàng uyển chuyển. Người ngoài nhìn vào xem thật nhẹ nhàng ngoạn mục nhưng bản thân nàng phải chịu sự đau đớn cùng tột. Song công chúa vẫn không nản lòng ngần ngại. Nàng vẫn bền gan, quyết chí chiếm cho bằng được tình yêu của hoàng tử. Thương hại cho nàng. Giọng hát thanh tao mê ly, giọng nói oanh vàng của nàng đã bị mụ phù thủy ác độc chiếm mất rồi! Tình yêu trong câm lặng đớn đau chua xót. Thấu hiểu tình nàng hoàng tử đã nhiều lần ngỏ lời cùng cha mẹ muốn cưới nàng làm vợ. Nhưng cha mẹ chàng không bằng lòng. Vì chàng là đông cung thái tử, sau này sẽ là người nối ngôi vua cha mà cưới người thiếu nữ câm làm sao được! Vì rằng người ấy sau này sẽ là một vị hoàng hậu.

Thời gian lại trôi qua, vua cha và hoàng hậu lại già thêm một ít mà hoàng tử vẫn chưa có vợ. Không thể cãi lời vua và hoàng hậu được, buộc lòng chàng phải đi coi mắt vợ. Biết hung tin, nàng công chúa bể đau khổ vô cùng. Hoàng tử hết lời an ủi nàng, nói rằng  chàng đi là để cho cha mẹ vui lòng chứ chưa có ý định lấy vợ. Nhưng sự đời ác nghiệt thay. Người thiếu nữ mà hoàng tử đi xem mặt là nàng công chúa mà chàng đã mơ thấy dâng hoa lễ Phật. Tưởng gặp lại cố nhân, hoàng tử bằng lòng cưới nàng công chúa làm vợ. Hôn lễ cử hành trọng thể rước nàng về hoàng cung. Hoàng tử sung sướng bao nhiêu thì nàng công chúa bể đau khổ bấy nhiêu. Ôi người cứu chàng trong ngày giông bão chính là nàng. Vậy mà chàng không làm sao hay biết được. Người đáng được hưởng hạnh phúc, đáng được chàng yêu dấu phải là nàng. Nhưng giọng hát mê ly của nàng cũng vì chàng mà mất rồi. Tính mạng nàng giờ đây cũng khó bảo toàn. Hoàng hôn buông xuống, nàng đi ra bể cả. Hai chị nàng biết tất cả và đang đợi nàng. Chị em gặp gỡ mừng rỡ xiết bao. Nàng ôm hai chị và để cho những dòng nước mắt khổ đau tự do tuôn tràn. Biết em khổ sở, tính mạng khó bảo toàn, hai nàng đã hỏi mụ phù thủy phương thế cứu mạng em. Trao gươm cho nàng, hai chị dặn trước lúc rạng đông, hãy lấy gươm báu đó giết chết hai vợ chồng hoàng tử, rồi dùng máu của cả hai thoa khắp đôi chân, chân sẽ biến trở lại thành đuôi cá mà trở lại thủy cung. Căn dặn em xong xuôi, hai chị quyến luyến chia tay em và hẹn gặp lại em nơi thủy cung xinh đẹp, yên vui.

Công chúa trở lại hoàng cung cũng vừa lúc rạng đông. Giờ hành động đã đến. Không thể chần chừ được nữa, công chúa cầm gươm đi vào phòng vợ chồng hoàng tử. Nhìn gương mặt khôi ngô của chàng bên người vợ kiều diễm, công chúa bể thấy họ vô tội, xứng đôi và đáng được hưởng hạnh phúc. Nàng yêu hoàng tử, nàng đã hy sinh nhiều cho chàng, giờ không thể nào cầm gươm giết chàng được. Thôi nàng đành nhận sự hy sinh một lần nữa cho trọn vẹn cùng chàng. Nàng cúi xuống đặt lên trán hoàng tử một chiếc hôn say đắm để vĩnh biệt. Hoàng tử choàng tỉnh, thoáng thấy bóng nàng tiến nhanh ra cửa và chạy về phía bể khơi. Đến khi chàng xuống thì chẳng còn thấy bóng dáng nàng đâu. Sóng bể vẫn vỗ rì rào và tung bọt trắng xóa. Công chúa bể chết trở thành bọt biển. Biển ngày đêm vẫn thì thầm như lời than oán nỉ non của nàng công chúa bạc mệnh.

HỒNG TÚ VĂN    

(Trích từ bán nguyệt san Tuổi Hoa số 169, ra ngày 15-1-1972)

Tình Người Trong Mắt Sâu

Ngồi im nghe chim sáo khóc xa rừng
Ngồi im nhìn hạt nước mắt rưng rưng
Câu kinh nào, kiểng giáo đường nào, vọng
Và người thì đón nhận lấy bâng khuâng

Từ trên cao mây xoải xuống lưng trời
Từ trên cao thập tự giá chơi vơi
Tiếng hát nào, câu ca dao nào đến
Và người thì thương người với tình người

Cho em xin làm em thơ đời đời
Của chị thương dù trong nỗi nhớ thôi
Xin đứng lên ôm thật nhiều bóng đỏ
Đỏ như máu người hăm mấy năm rồi

Cho em xin câu yêu thương chan hòa
Trong mắt nâu để xóa bỏ xót xa
Xin đứng lên như chim trời xoải cánh
Để tim người sẽ nở vạn đóa hoa

Nằm im nghe con suối chảy hững hờ
Nằm im trông tàng cổ thụ xanh lơ
Ôi! chiến chinh như loài cây cổ thụ
Mà nạn nhân là cỏ dại bơ vơ

Nằm im nghe đại bác hát thanh bình
Nằm im nhìn mưa dựng buổi bình minh
Ôi đớn đau khi người dân tiểu nhược
Ôm muộn phiền sau một cuộc tử sinh

Xin tìm nơi nhau một biển cả nào
Thật dịu hiền như mắt mẹ thức thao
Đêm từng đêm âu yếm bờ sóng vỗ
Cho mùa thương tim tím mắt hoắm sâu

Ta với người là người Việt da vàng
Ta với người cùng gánh chịu gian nan
Của giống dân cùng một giòng máu đỏ
Hăm lăm năm nội chiến vẫn đeo mang

Gục đầu nghe máy hoạt động trong đầu
Gục đầu nhìn chân móng cụt xủi sâu
Vào đất quê hương từng ngày nội chiến
Ngỡ rằng mình từ muôn kiếp quen nhau

Gục đầu nghe vùng cát bỏng xé môi
Gục đầu nhìn khóe mắt chợt lệ rơi
Răng cắn răng, tìm tình người trong mắt
Mắt sâu buồn như mơ ước mù khơi

                                          HẢI YẾN LINH THY
                                                  (bn : Tình biển)

(Trích từ bán nguyệt san Tuổi Hoa số 144, ra ngày 1-1-1971)

Nói Về Tính Lười Biếng

Các em thân mến,

Một em thiếu nhi đã gởi đến chúng tôi lời thắc mắc của em như sau: Thưa bác, trong những bức thư chủ nhiệm gởi cho chúng cháu, bác thường hay khuyên bảo chúng cháu siêng năng để đạt được kết quả mong muốn. Nhưng cũng trong Thiếu Nhi một số trước lại có bài dậy chúng cháu sắp xếp công việc để được lười và mong cho chúng cháu được nhàn nhã, nghỉ ngơi. Như thế, thưa bác, đường lối hay chủ trương của tòa soạn báo Thiếu Nhi có mâu thuẫn không?

Đọc những lời lẽ trên đây, chúng tôi chợt nhớ lại trong quyển Tôi có thể... nói thẳng với anh hay 52 liều thuốc bổ để an dưỡng tinh thần, ông Phạm Cao Tùng cũng đề cập đến một khía cạnh khác của sự lười biếng với bài: "VẠN TUẾ TÍNH LƯỜI BIẾNG". Chúng tôi xin chép lại nơi đây những lời lẽ của ông Phạm Cao Tùng để các em suy gẫm:

"Theo đạo Thiên Chúa, tính lười biếng là một trong bảy mối tội đầu. Gọi nó là tội đầu vì nó là một trong bảy tội căn bản có thể khiến cho người ta phạm nhiều tội khác. Vì lười biếng mới ăn cắp, mới tán tận lương tâm.

Ở nhà trường, ông thầy chỉ ban khen những học sinh siêng năng, chăm học, có ai ban khen những học trò biếng nhác, ham chơi.

Đó là người ta mới nhìn một khía cạnh của tính lười biếng, một khía cạnh xấu. Thật ra tính lười biếng cũng có mặt tốt của nó. Chính nó là động lực thúc đẩy con người đến Tiến Bộ. Những phát minh của loài người xưa giờ phải chăng đều do những người lười biếng vì sợ mất thì giờ, sợ nhọc sức mà nghĩ ra?

Tổ tiên loài người khi còn ăn lông ở lỗ, muốn uống nước phải chạy ra ven suối, bờ sông. Về sau, có một ông nào đó rất lười, muốn uống nước mà không muốn mỏi chân, mới nghĩ ra cách lấy đất đắp, nạn ra những lu, những hũ để chứa nước, để có thể ngồi tại hang mà vẫn có nước uống.

Nhưng rồi lại có một anh chàng nào khác còn lười hơn ông tổ nói trên, thấy rằng tuy có cái lu chứa nước nhưng còn phải mỏi vai đi gánh nước đổ vào lu, nên mới nghĩ ra cách để bơm nước và dẫn nước vào tận nhà.

Cứ theo cái đà ấy mà xét: Chiếc ô tô là sáng chế của người muốn khỏe chân. Cây bút máy là sáng chế của người sợ mỏi tay chấm bút vào lọ mực. Cái máy đánh chữ là sáng chế của người lười biếng... viết.

Nói riêng về việc học, những bảng cửu chương, những công thức, những bảng số đều là công trình của những người lười biếng muốn mau có kết quả mà sợ mệt mới tìm đường đi tắt.

Như các em thấy, tính lười biếng nếu hiểu theo tính cách ở trên thì không phải hoàn toàn là một tật xấu. Nếu biết dùng nó cho đúng chỗ thì rất có thể mang lại cho chúng ta bao nhiêu lợi ích, miễn là để thay thế sức lao động, ta phải biết suy nghĩ.

Khoa học đắc lực có mục đích là sản xuất thật nhiều mà tốn rất ít (về tiền bạc cũng như về sức lực), tức là khoa học dạy chúng ta lười biếng. Nhưng cái lười biếng có thể đưa nhân loại đến một đời sống sung sướng hơn, sung túc hơn.

Và các em, nếu lười biếng để mà phát minh, để có thể giúp ích cho mình và cho người đồng loại thì đôi khi chúng ta nên tập lười biếng lắm chứ!

Các em thân mến,

Với ý nghĩ trên, Thiếu Nhi mới khuyên các em nên quí thì giờ hơn tiền bạc, làm gì phải tính sao cho thời giờ tốn ít, kết quả thu nhiều và hãy làm việc cho đắc lực đi để còn nghỉ.

Còn những kẻ không chịu làm việc, thường gọi là kẻ ăn không ngồi rồi hoặc ngồi chơi xơi nước, những kẻ "việc lớn không làm nổi, việc nhỏ không thèm làm", thân thể họ yếu ớt vì không vận động, trí tuệ không mở mang vì không suy nghĩ, họ dễ sinh ra hư hỏng vì nhàn rỗi, những người đó không giúp ích gì cho gia đình lại còn làm hại cho xã hội.

Thân mến,             

NGUYỄN HÙNG TRƯƠNG

(Trích tuần báo Thiếu Nhi số 21, ra ngày 2-1-1972)

Tình Học Sinh

Em rón rén vào lớp thật sớm. Không có gì cả, hai dãy bàn trống vắng. Em đi chậm đến bàn mình ngồi xuống ghế. Thong thả, em luồn tay vào hộc bàn chạm phải cái gì! Em mỉm cười rút ra, một cây kẹo mè xửng và một miếng giấy ghi:

   Bé!

Ba chị vừa đi Huế về, chả có gì cho bé. Cây kẹo này làm quà vậy. Nhận cho chị nhé bé!

Ký tên        

Thanh Lan     

Em ép bức thư vào lòng, mến chị ghê lắm chị ạ! Người chị mà em không biết mặt bao giờ, hay ghê í. Kẹo ngọt ghê cơ, thơm mùi đậu phọng và mè nữa. Bọn con Ngọc thèm cho mà rỏ dãi.

Chả là chúng em, năm đứa Ái, Thu, Ngọc, Tuyến và em ngồi chung một bàn đấy, tếu lắm cơ! Chúng em học buổi chiều vì học lớp 7. Thích có một người chị nuôi học lớp sáng, nên mỗi đứa trước khi về cẩn thận giắt một bức "tâm thư" vào khe bàn rồi mới ung dung ra về. Nhỏ Ái nhận được thư chị nuôi đầu tiên, nhưng than ôi! Đó chỉ là một bức thư cảnh cáo nhỏ. Vì nhỏ hay ăn hàng rồi xả rác đầy hộc bàn. Nhỏ ta mặt mày méo xẹo trông thấy thảm thương ghê! Ngày sau Ái cũng nhận được một bức thư và một cây kẹo chocolat nhỏ ta thích ghê là. Vì chị í hết giận mà thương nhỏ lắm cơ! Tiếp đến em, nhỏ Thu, Ngọc, Tuyến đều nhận được kẹo và thư. Bây giờ mỗi đứa có một chị rồi.

Này nhé, chị nhỏ Ái tên Thùy An, chị nhỏ Thu tên Ngọc Bích, chị nhỏ Ngọc tên Hồng Hạnh, chị nhỏ Tuyến tên Như Thủy. Còn chị của em tên Thanh Lan í.

Tiếng bọn con trai oang oang trước cửa làm em khó chịu ghê đi. Nhưng may quá, Tuyến kia rồi. Tuyến vào ghế nhìn em cười:

- Phương vừa mới ăn kẹo nè!

- Tuyến nói sai rồi. Phương đâu có ăn kẹo.

Nhỏ Tuyến đưa một ngón tay dí vào miệng em:

- Miệng Phương còn dính đầy những đường kìa.

Em xấu hổ đưa tay chùi miệng. Nhỏ Tuyến chợt reo lên:

- Phương ơi! Tuyến có thư nè!

- Cho Phương xem mí nhé.

Nhỏ Tuyến đưa ngón tay lên miệng ra dấu im lặng thật dễ yêu:

- Khẽ chớ Phương, coi chừng bọn con trai nó biết thì nguy.

Em cười nhẹ. Nhỏ Tuyến bóc thư ra. Chị Thủy của nhỏ Tuyến kỹ ghê! Em reo lên:

- Ồ! Đẹp quá!

Nhỏ Tuyến bóc vội ra, một bức ảnh 6x9 thật đáng yêu. Lật ra sau ảnh chỉ vỏn vẹn vài chữ: "Tặng cho Tuyến đó. Như Thủy". Em khen:

- Chị Thủy đẹp ghê cơ.

Nhỏ Tuyến ngây người ra nhìn tóc chị xõa ngang vai. Chị Thủy đẹp ghê là. Nhỏ Tuyến hãnh diện dữ, bọn con Thu chắc lé mắt luôn.

Ba nhỏ Thu, Ái, Ngọc ào vào lớp miệng cười nói ríu rít. Nhỏ Thu cho tay vào hộc bàn kéo ra cây kẹo thơm. Nhỏ cười:

- Chị tao thương tao ghê!

Ngọc đang ăn vội miếng chocolat của chị Hạnh. Nhỏ Ái nhai ngồm ngoàm cái bánh bao của chị An.

Nhỏ Túy Liên bàn trên chu mỏ xuống:

- Phương ới ời, Phương có quen ai lớp 8 không?

Nhỏ Tuyến đáp thay em:

- Có! Chuyện gì Túy Liên?

Túy Liên nghiêng nghiêng đầu làm dáng:

- Hôm nay lớp 8 sáng trực chiều nay đó!

Nhỏ Thu ré lên:

- Thật không Túy Liên?

- Thật chứ! Túy Liên vừa xem ở văn phòng về đó.

Chúng em nhìn nhau cười. Nhỏ Tuyến ghé tai em thì thầm:

- Phương này, chốc nữa mình xem chị nào giống trong hình thì đúng là chị Thủy đó.

- Ừ! Thích quá Tuyến nhỉ?

Giáo sư vào lớp, em với nhỏ Tuyến vội tốp bớt miệng lại. Hai giờ Lý Hóa khô khan ghê cơ!

Bỗng ngoài cửa sổ có tiếng xì xào. Ba chị lớp 8 nhìn chúng em chăm chăm. Em hích cùi chỏ vào hông Tuyến:

- Tuyến! Nhìn ai giống chị Thủy ghê cơ!

Nhỏ Mơ ngồi sau lưng em, vói tới thỏ thẻ:

- Mơ biết một chị nè! Chị tóc dài cài hoa trắng trên tóc tên Thanh Lan í.

Em quay lại hỏi Mơ:

- Mơ nói thật không?

- Mơ nói thật đấy Phương ạ!

Mải nói chuyện với Mơ, em bỗng nghe thầy Lý Hóa nói to:

- Các em yên lặng nghe đọc thông cáo đây!

Nhỏ Tuyến khều tay em:

- Có chị Như Thủy thật Phương ạ!

Em ngước lên. Năm chị lớp 8 nhìn chúng em chăm chăm. Em và Tuyến nhận ra chị mình. Còn 3 nhỏ kia nhìn 3 chị ngơ ngác trông hay ghê là. Chị Như Thủy mải nhìn nhỏ Tuyến mà quên mất sổ Thông cáo, khiến thầy phải gọi khẽ:

- Kìa chị...

Mặt chị Thủy đỏ rần:

- Dạ thưa thầy em đi ạ!

Bọn con trai la lên làm chị Thủy quýnh quáng trông phát tội. Em nhìn sang Tuyến bí xị y như cái bong bóng xẹp.

Nhỏ Tuyến cằn nhằn:

- Ghét bọn con trai ghê Phương nhỉ?

- Ừ! Làm chị í quê quá đi thôi.

- Ra chơi rồi!

Tiếng nhỏ Thu hét bên tai làm em thở phào. Thoát khỏi 2 giờ nghẹt thở. Nhỏ Ái đến bên em thì thầm:

- Đi lên văn phòng tìm xem có chị mình không Phương.

- Rủ bọn nó đi với nhé!

Thế là "ngũ cô nương" kéo nhau lên văn phòng. Năm tà áo lả lướt len qua hàng phương xanh tốt sao mà nó nên thơ thế.

Đến văn phòng gặp ngay thầy giám thị. Tuyết cười nói thật lễ phép: Dạ thưa thầy cho chúng em gặp mấy chị lớp 8 trực.

Thầy xoa đầu Tuyến chỉ về phía văn phòng:

- Các chị ấy đang cộng điểm bên kia.

Chúng em cúi chào thầy rồi đi thẳng tới văn phòng. Nhỏ Tuyến thì thầm:

- Phương vào trước nhé.

Em dẫy nẩy:

- Chịu thôi! Bảo con Ngọc í.

Ái nói:

- Vào một lượt nhé!

- Ừ vào một lượt.

Thế là một lần nữa "ngũ cô nương" "hiên ngang" đi vào. Chị Như Thủy ngẩng lên thấy Tuyến, cười thật tươi bảo:

- Tới đây chơi mí chị. Lạ lắm hả bé.

Nhỏ Tuyến đã bạo dạn dần:

- Dạ! Em xin giới thiệu mí các chị đây là Ái, Thu, Ngọc, Phương.

Chị Thủy chỉ bốn chị kế bên:

- Chị Thanh Lan, Hồng Hạnh, Thùy An, Ngọc Bích.

Chị Hồng Hạnh đến bên Ngọc cười lộ chiếc răng khểnh:

- Ra đây chị bao các em một chầu nước đá.

Chị Thùy An thêm:

- Thôi đi mau lên. Ái đến đây với chị nè.

Thế là chị em dắt nhau đi uống nước đá thật vui vẻ. Nắng trong sân trường lên cao.

HẠ THU     

(Long Khánh)  

(Trích từ bán nguyệt san Ngàn Thông số 17, ra ngày 5-1-1972)

Bệnh Thời Đại

"Reng keng keng..."

Tiếng chuông báo hiệu giờ étude đã hết bất thần vang lên inh ỏi làm Tân thảng thốt. Anh giật mình gấp cuốn kiếm hiệp lại rồi chuồi nhanh vào xó hộc. Những trang giấy nháp còn trắng nguyên nằm trơ trẽn mặt bàn được thu dọn nhanh chóng. Tân bước ra theo các bạn xuống nhà cơm. Một nỗi lo sợ mênh mang tự nhiên len lỏi vào lòng.

Hôm kia, giáo sư Pháp văn ra một đề luận với một đề tài thật khó nuốt trôi. Tân chần chờ các bài vở khác đến giờ étude chiều nay mới bắt đầu làm.

Anh cẩn thận đếm một tập giấy manh để trên bàn : và trong lúc loay hoay tìm cây viết, anh bất chợt thấy nằm lẫn trong chồng sách, cuốn kiếm hiệp của thằng Lam mới tậu về mà anh đã dặn mượn mấy hôm trước. Cái thằng thiệt ác ôn! Đến giờ làm luận mà nó chuồi tỉnh cuốn truyện vào hộc Tân thì còn trời đất nào nữa!

Ôi, cuốn truyện mới hấp dẫn làm sao! Những trang giấy còn thơm cả mùi mực và cái bìa lộng lẫy đáng yêu lạ. Giá giờ này...

Tân tiu nghỉu nghĩ đến bài luận chưa làm. Anh tiếc nuối nhẹ đẩy cuốn truyện vào hộc mà cặp mắt còn dán chặt lên hàng "tít" to lớn kẻ bằng nét chữ hoa thật bay bướm.

"Bích cơ ma nữ".

Anh chắt lưỡi: "ôi chắc là hay lắm!" Thụt vô thụt ra mãi anh không biết có nên coi trước một "tí" chăng. Nhưng rồi cuối cùng, hình ảnh bộ mặt nghiêm khắc của thầy Pháp văn làm Tân thấy phát ớn. Anh nhất định đẩy cuốn truyện vào đáy hộc rồi lấy viết làm bài.

Ôi, bài mới khó làm sao!

Anh cắn viết mãi mà chỉ nặn được có mấy hàng rồi lại bôi xóa lung tung.

Anh đã vò nát không biết đến tờ thứ mấy rồi. Đầu óc anh như trống rỗng. Nó phiêu diêu tận đâu đâu. Thỉnh thoảng lại thoáng hiện lên những cú chưởng, những ngọn quyền sấm sét...

Anh cố gắng cầm trí nghĩ ngợi nhưng... Vô ích. Anh tưởng tượng ra một nàng "Bích cơ" có một cái nhan sắc chim sa cá lặn, quyền chưởng vô biên, quỉ khóc thần sầu v.v...

"Chà, bài luận khó quá!"

Anh khổ sở hồi lâu mà chẳng thâu được hàng nào cả. Nhìn các bạn say sưa làm bài, anh bỗng thấy thèm thuồng lạ.

Cuối cùng anh tự nhủ: "Bây giờ không tỉnh" thì làm luận thế quái nào được. Mình hẵng xem truyện một lát có phải "vẹn cả đôi bề" không. Vả lại, còn giờ veillée nầy, giờ étude sáng nầy. Thế là Tân an tâm thở phào một hồi nhẹ nhõm.

Anh kéo cuốn truyện ra, mở hờ trên bàn và hơi lấp dưới mấy cuốn sách vở mà anh giăng tứ tung để "nghi binh" thầy giám thị.

Tân khoan khoái ngấu nghiến từng hàng từng trang rồi "Reng keng keng" lúc nào không biết.

Làm thế nào bây giờ đây?

Chúng nó đã làm bài ba bốn giờ rồi mà chưa biết xong chưa, mà mình thì chỉ còn có giờ veillée ngủ gật và giờ étude sáng thôi.

Làm thế nào bây giờ đây?

Lại còn nào bài địa, bài Anh văn... Ôi... Tân thở dài chán ngán và nỗi chán ngán vẫn kéo lê theo anh từng bước vào phòng cơm.

Tân ăn mà không cảm thấy hương vị của bữa cơm. Anh ăn chỉ là để... ăn mà thôi. Anh cũng không vui vẻ trò chuyện và pha trò cùng các bạn như mọi hôm – Tân vẫn là người vui vẻ, giỏi giang trong lớp đấy : chỉ phải cái tội mê kiếm hiệp như điên ấy – Gần cuối bữa cơm, thằng Sanh ngồi cùng bàn với Tân lấy làm lạ hỏi:

- Tân, mầy sao thế? Đau à?

Một ý tưởng lóe nhanh vào óc Tân như một tia chớp.

"Hay ngày mai mình... nhưng mà... thì tụi nó vẫn thường thế mà."

Hai ý nghĩ cứ dằng co nhau mãi : Tân không biết phải xử trí như thế nào.

Nhưng mà rồi... sáng mai lại, Tân không xuống phòng étude. Anh nằm co trên giường, mình trùm khăn kín mít... Tân đau đầu.

*

Buổi sáng từ từ trôi qua, nặng nề trong chán nản. Tân cảm thấy buồn vất vơ vì không có việc gì để giết thì giờ. Anh đã định đem cuốn truyện lên nghiền ngẫm nhưng lại sợ lỡ cụ giám đốc hay thầy giám thị mà bắt chợt một cái thì lãnh đủ.

Một ngày dần qua và buổi chiều êm đềm buông xuống. Ánh nắng nhạt dần rồi tan hòa vào không khí. Từng làn gió mát rượi thoảng qua khung cửa sổ xua đuổi mất cái oi ả bứt rứt của một ngày nóng nảy. Tân thấy lòng mình dịu lại và một niềm cảm khoái xâm chiếm lòng anh.

"Reng keng keng"

Ô kìa, chuông gì mà tréo cẳng ngỗng thế. Tân đang phân vân thì một điệu nhạc êm đềm từ từ lan rộng ra như để trả lời. Thôi chết rồi, xinê!

Tân  đứng nằm không yên. Mấy lần anh định chuồn xuống xem nhưng sợ bị bắt quả tang thì "tiêu điều" ngay. Anh chép miệng thở dài: "Thôi đành vậy, vả, cửa phòng xinê chắc đã đóng kín rồi."

Anh lên giường nằm trùm chăn lại, những điệu nhạc, tiếng nói vẫn vọng lại như khiêu khích, như chế nhạo. Chắc là phim hay lắm.

Thỉnh thoảng, những tiếng reo, những tràng pháo tay vang lên ròn rã từng cơn dài vọng đến tai Tân càng làm anh khổ sở.

*

Từ đó, Tân không còn đau cái bệnh quái ác đó nữa. Không biết vì anh đã lỡ một buổi "xinê" hay vì con "zêrô" thật tròn mà thầy Pháp văn, có lẽ vì cáu sườn lúc thưởng lãm các bài văn ác ôn của các cu cậu học trò, đã tặng cho Tân làm kỷ niệm.

HOÀNG LINH SƠN      

(Trích từ tạp chí Tuổi Hoa số 60, ra ngày 1-1-1967)

Đập Đá Ru Con

Nhớ ngày xưa mẹ ngồi đập đá
Tay khẽ đều miệng hát ru con
Võng giăng hai đầu cây trứng cá
Lăng nhăng vùng chợ đá núi Sam

Ba mùa lá rụng với ba mùa trăng
Con lớn dần lên với nét mặt nhăn
Mẹ dầm mưa, dầm nắng nuôi con lớn
Chập chững đi hoài đi khắp trong sân

Mười bốn năm sau con biết khóc
Khóc cho tình mẫu tử thiêng liêng
Mười bốn năm rồi con đã khóc
Khóc vì mất mẹ: chữ từ thân

Mấy hôm nay trời đổ mưa rào
Con ngồi trông bóng những cây cao
Chốc đâu hiện thấy vầng mây đục
Con tưởng tóc người mẹ trắng sao

Tình cờ hôm đấy qua chợ đá
Phảng phất linh hồn mẹ đâu đây
Nhìn người chất phác đang xây đá
Con tưởng mẹ hiền đứng trên mây

Mỗi lần đi qua bến đá
Mơ thấy mẹ hiền chẳng xá gì thân
Quản bao kỷ niệm nhọc nhằn
Để nuôi con lớn cho thân được nhờ

                                  HUỲNH QUỐC VIỆT
                           (Trung học Lam Sơn Ba Xuyên)

(Trích từ bán nguyệt san Tuổi Hoa số 168, ra ngày 1-1-1972)

Như Chim Rừng Núi

- Thưa cô, tên em là Man Di.

- Hở?

Tôi mở tròn hai mắt nhìn chú bé trước mặt, tôi tưởng mình nghe nhầm. Chú bé dịu dàng nhắc lại:

- Em tên là Man Di, thưa cô, Phan Man Di.

Phan Man Di! Tôi lập lại cái tên với một chút ngỡ ngàng. Chú bé đứng trước mặt tôi không giống tên chú chút nào. Khuôn mặt sáng, cặp mắt to, trán thông minh và đẹp. Chẳng có tí nào là man di cả. Tôi nhìn chú bé, bối rối không biết nói gì. Chú bé mỉm cười:

- Em biết cô, cô là cô giáo mới sắp dạy chúng em, cô mới đến hôm kia phải không?

Tôi bối rối nở một nụ cười:

- Em tài lám, sao em biết cô là cô giáo mới?

Man Di cười, nét cười hồn nhiên và trong sáng:

- Ở đây mọi người đều  biết tin tức một cách nhanh chóng. Chúng em nóng lòng chờ cô giáo mới lâu rồi. Ngày mai khai trường, cô sắp gặp tất cả chúng em.

Chú bé đột ngột nói thêm:

- Cô xinh lắm, em rất vui lòng.

Tôi ngẩn người nhìn chú bé, đôi mắt mở rộng. Chú nhỏ này sẽ là học trò của tôi đấy à. Chưa chi mà tôi đã thấy có lắm điều kỳ thú ở vùng đất này. Ngay từ ngày đầu đặt chân đến tôi cảm thấy sẽ có rất nhiều sự lạ lùng đang chờ đón. Vùng đất quạnh hiu thưa thớt dân cư này có vẻ trầm lặng và bí mật. Điều đó không hề gì, tôi ưa những gì yên lặng như thế.

Man Di nói với tôi:

- Ở đây buồn lắm cô ạ, cô giáo cũ của chúng em than phiền hoài, cô có thích nơi đây không?

Tôi đáp với sự dè dặt:

- Cái đó tôi chưa biết được em ạ, còn em, em thích nơi đây chứ?

Chú bé lại cười:

- Vâng, em thích, và em mong cô cũng thế.

Tôi ướm thử một câu hỏi:

- Em biết tên tôi là gì không nào?

Đôi mắt chú bé sáng ngời, chú đáp với vẻ hãnh diện:

- Cô tên An, phải không? Phan Di An. Cô với em cùng một họ mà.

Tôi bật cười:

- Em giỏi lắm.

Man Di nói:

- Em luôn luôn biết trước tin tức ở đây, lũ bạn em không đứa nào hơn em được cả. Cô thấy không, em gặp cô trước tiên hết trước chúng nó mà.

- Em dễ thương lắm.

- Cô cũng dễ thương nữa.

Tôi bắt đầu có cảm tình với chú học trò nhỏ của tôi mặc dù tôi chưa dạy chú ngày nào. Điều ấy có hề gì, trước hay sau chúng tôi cũng sẽ gặp nhau dưới hình thức giáo dục ấy mà. Trong tương lai tôi sẽ có chừng ba bốn mươi cậu học trò nhỏ như thế này nữa. Không biết còn chú nào ngộ nghĩnh như chú bé này hay không. Tôi mỉm cười thân thiện với Man Di:

- Nhà em ở đâu?

Chú bé chỉ tay về phía xa tít sau lưng tôi:

- Em ở thật xa, mãi hàng cây xanh dưới chân đồi đó, cô không thấy được nhà em đâu.

- Em đi chơi xa thế ư?

- Em không đi chơi, em đi câu.

Bây giờ tôi mới thấy chiếc cần câu nằm cạnh chiếc giỏ tre đan thật xinh. Một lọ nhỏ đựng đầy giun quằn quại bò qua làn thủy tinh. Chiếc cần cắm thẳng, sợi dây câu vừa chạm mặt nước. Cái phao trắng bé tí thành ra lơ lửng giữa không gian.

- Ở đây cũng có cá nữa sao?

Man Di đáp, vẻ nghiêm trang:

- Có, thưa cô, em vẫn câu được chúng luôn, những con cá đẹp.

- Và chúng đẹp nhất khi nào, trong chảo mỡ chiên vàng, hay tô canh thật ngon?

- Không bao giờ em ăn thịt chúng đâu cô.

Man Di trả lời, vẫn có vẻ nghiêm trang trên khuôn mặt thông minh. Tôi nhìn chú bé:

- Nếu vậy em bắt chúng làm gì?

- Em mang chúng về thả vào bể nước nhà em, em có cả một bể cá thật xinh. Nếu em không thích con nào em sẽ thả nó trở lại dòng suối.

- Hôm nay em đã bắt đầu câu chưa?

- Nếu em không nhìn thấy cô thì em đã câu rồi, thưa cô.

- Vậy bây giờ em câu đi.

- Cô thích câu cá không?

- Thích, nhưng tôi chưa câu bao giờ.

- Vậy em với cô câu chung.

- Tôi vui lòng lắm.

Man Di bắt đầu lắp mồi vào lưỡi câu bé tí, con giun quằn mình giẫy giụa. Tôi có cái cảm giác rờn rợn khi nhìn con giun, tôi sợ những loại sâu bọ như thế. Man Di trao cần câu cho tôi:

- Cô cầm đi.

- Sao em không cầm?

- Chúng ta câu chung mà, em vừa móc mồi rồi. Cô không biết móc phải không?

- Tôi sợ những con giun, em chỉ câu bằng giun hay sao?

- Cả những con cào cào hay sâu lá cây nữa, thưa cô ; nhưng giun dễ tìm hơn cả.

- Tôi cũng sợ cào cào nữa.

Chú bé cười một mình:

- Em biết, cô giáo cũ của em cũng sợ giun và cào cào. Hôm nào tụi nó bắt giun bỏ lên bàn là cô giáo không dám đến ngồi.

Tôi nhăn mặt:

- Em cũng nghịch như thế sao?

- Em à, không, thưa cô, em chẳng nghịch như thế bao giờ, chỉ có bọn học trò trong lớp em thôi. Chúng nó ghét cô giáo cũ.

- Sao thế?

Man Di nhìn tôi, chú bé có vẻ trang trọng:

- Vì cô giáo cũ hay la hét, cô khó tính và cô ấy cũng không xinh như cô nữa. Vì sao cô đến đây dậy chúng em?

- Tôi thích thế.

- Ở đây buồn lắm.

- Em có buồn không?

Man Di hơi suy nghĩ, chú bé đáp:

- Đôi khi, thưa cô.

Nắng nghiêng qua những vòm lá xanh vờn trên mái tóc đen óng của Man Di, lung linh trên mặt suối dịu dàng trôi. Tôi bứt một chiếc lá ném xuống dòng nước, chiếc lá từ từ cuốn đi. Man Di nói:

- Giống như một chiếc thuyền nhỏ đang trôi, phải không cô?

Chú bé có những ý nghĩ thật lớn, tôi nghĩ chú chỉ chừng mười tuổi. Những đứa trẻ của rừng núi thường lớn lên bằng sự khôn ngoan và lòng dũng mãnh không tìm thấy nơi trẻ con của thành đô. Tôi nói thật dịu dàng:

- Phải rồi, giống như một con thuyền nhỏ.

- Cô yêu núi rừng, phải không?

- Vì sao thế?

- Hai hôm nay sáng nào em cũng thấy cô đi dạo quanh đây, sao cô chỉ mặc mỗi mầu áo xanh?

- Sáng nào em cũng đến đây?

- Vâng, nhưng có những ngày em theo ba vào rừng.

- Ba em làm thợ săn?

- Ba em chỉ săn thú dữ thôi. Nhà em có vườn rẫy, ba em trồng trọt nhiều thứ. Em yêu ba em lắm. Nhưng tại sao cô chỉ mặc mỗi mầu áo xanh?

- Vì tôi yêu mầu xanh.

- Mầu xanh là mầu hy vọng phải không cô?

Tôi mỉm cười với chú bé:

- Phải rồi, mầu xanh là mầu hy vọng.

- Cô hy vọng điều gì?

- Hy vọng sáng nay chúng ta sẽ câu được nhiều cá đẹp.

Man Di phá lên cười, giọng cười trong trẻo và dễ yêu:

- Cô nói chuyện ngộ nghĩnh quá, em thích cơ lắm.

- Chừng nào thì mới câu được cá?

- Em không biết, ở đây cá lười biếng lắm, chúng không thèm ăn mồi.

- Nếu thế làm sao em bắt được chúng?

- Em chờ khi chúng đói, cá cũng đói chứ phải không cô?

- Chừng nào chúng đói?

Man Di nhìn tôi tỏ vẻ thích thú, chú bé đáp bằng giọng thú vị khi có đồng mình:

- Nhưng em đâu phải là cá, cô có thấy thế không?

Chú bé thật thông minh và khôn ngoan quá chừng. Tôi lắc đầu se sẽ, Man Di hỏi tôi:

- Cô thích hoa không?

- Hoa gì cơ?

- Em không biết hoa gì, nhưng chắc cô thích hoa?

- Em nói đúng.

Man Di vui vẻ đứng dậy, chú bé đến gần tôi nhón chân về phía sau ngắt một bông hoa leo quấn quanh thân cây to lớn. Chú bé trao bông hoa cho tôi:

- Em tặng cô đó.

Bông hoa nhỏ vừa bằng đồng xu tròn, mầu đỏ thẫm. Những cánh hoa nở tròn, óng ánh như dát một lượt ngọc nghiền nát lên ; hoa dại mà trông thật kiêu sa. Tôi cầm lấy bông hoa đỏ:

- Cám ơn em, đây là hoa gì?

- Em không biết.

- Tôi cũng không biết.

- Cô đặt tên đi.

- Sao em không đặt?

- Cô là cô giáo mà.

Chú bé làm như cô giáo thì có quyền hết mọi việc. Tôi lắc đầu:

- Tôi không biết đặt, nhưng đâu cần đặt tên cho nó phải không, chúng ta cứ gọi nó là hoa dại.

Man Di cười vui vẻ:

- Vậy nó tên là hoa dại.

Chú bé cất tiếng hát một bài hát líu lo, thổ âm của người miền Thượng. Tôi lắng nghe tiếng hát quấn quít reo từ đôi môi nhỏ, chú bé dễ thương quá.

- Em biết nói tiếng Thượng?

- Em biết chút xíu, bạn em dậy.

- Bài hát nói về gì thế?

- Mùa Thu, thưa cô, có những chiếc lá rơi trong rừng và một chàng trai ngồi thổi sáo chờ người trở lại.

Tôi hơi cắn đôi môi lại:

- Ai dịch ra tiếng Việt cho em hay em tự dịch đấy?

Chú bé cười:

- Y Đa đấy cô. Em làm gì hiểu được bài hát. Nó nói với em người con trai ngồi buồn thật buồn trong rừng Thu và thổi sáo. Chị Y Đa dậy nó hát. Cô có biết hát không?

- Không, nhưng tôi thích nghe hát.

- Em thích hát lắm.

Chúng tôi cùng yên lặng một lúc, dòng suối vẫn lặng lờ chẩy. Bên kia bờ nước rỉ ra từ một hốc cây gợn sóng nhè nhẹ. Thỉnh thoảng lại có vài chiếc lá úa trôi từ nguồn xuống, mầu lá nâu vàng, cũng có chiếc mầu xanh. Không phải chỉ có lá úa mới rụng. Chiếc dây câu như muốn lướt theo dòng nước, tôi bắt đầu thấy mỏi tay. Hình như dòng suối này không có cá thì phải.

- Sao không có con cá nào ăn câu cả vậy?

- Cô không thích câu nữa sao?

- Tôi thích, nếu có cá ăn câu. Chắc chắn dòng suối này có cá chứ?

Man Di có vẻ buồn, chú bé nói:

- Em không biết, nếu cô mỏi tay cô có thể cắm chiếc cần vào một chỗ nào đó.

Tôi cắm chiếc cần câu vào một khe đất nhỏ có vẻ chắc chắn giữ được cần. Không có dấu hiệu gì chứng tỏ sẽ có những con cá đến ăn mồi. Nắng buổi sáng bắt đầu rực rỡ, óng nuột trên những chòm lá xanh. Sương đã tan hết. Tôi nhìn về khúc quanh mất hút của con suối. Nơi ấy có gì lạ? Tôi chưa đi dạo hết cảnh vật của vùng rừng núi gần đây. Man Di ngồi duỗi dài chân trên mặt đất lấm tấm cỏ non. Chú bé có dáng dấp của một thiên thần nhỏ, mặt chú có vẻ buồn. Tôi cảm thấy rõ ràng Man Di là người của rừng núi, thiên nhiên bộc lộ sáng ngời nơi chú bé.

- Chừng nào thì em quay về nhà?

- Buổi trưa ba em sẽ đón em về.

- Còn mẹ em?

Man Di nhìn tôi, đôi mắt chú bé có nhiều tia khó hiểu. Có một vẻ lạ lùng nào đó tiềm tàng trong cặp mắt to, chú bé nói chậm và dịu dàng:

- Em không có mẹ, thưa cô.

Tôi sửng sốt trước điều khám phá đó, đứa trẻ thông minh và dễ thương như thế mà lại không có một người mẹ. Tội nghiệp cho chú bé. Man Di nói thêm:

- Em không biết mẹ em bao giờ cả, thưa cô.

Tôi im lặng một chút, bối rối và ngỡ ngàng không biết sẽ làm gì. Man Di cũng im lặng nhìn ra xa. Chú bé có vẻ đang hồi tưởng điều gì. Tôi hỏi ngập ngừng:

- Em không có anh em gì sao?

- Em có ba.

Em có ba, tiếng nói thật dễ thương và tội nghiệp. Man Di nói bằng một vẻ chắc chắn và tin tưởng, em có ba, có lẽ rằng với chú bé người cha là tất cả. Tôi cẩn thận tránh cho chú bé những câu hỏi có thể làm chú buồn lòng.

- Chắc ba em yêu em lắm?

Man Di nở một nụ cười rạng rỡ, chú bé đáp với một vẻ rất khả ái:

- Ồ, vâng, ba em yêu em lắm, em cũng vậy.

- Em có sung sướng không?

- Có, thưa cô.

Tôi tần ngần nhìn bông hoa dại trong tay. Những loại hoa leo thường mau héo úa khi bị ngắt rời khỏi cành. Bông hoa này cũng vậy. Tôi ngước mắt nhìn khoảng rừng thưa trước mặt, nơi đó thiên nhiên còn nguyên vẹn của nó. Tôi thấy muốn đi một vòng cho thoải mái.

- Man Di, em muốn đi cùng tôi dạo một vòng quanh đây không?

- Em còn phải chờ những con cá ăn mồi.

Tôi giật mình thầm trách mình đã không lưu ý gì cả. Tôi đang câu cá với chú bé và tôi lại muốn bỏ đi. Ý nghĩ chú bé ngồi lại một mình nơi đây làm tôi ái ngại. Tôi nghĩ rằng chú bé sẽ buồn.

- Xin lỗi Man Di, tôi quên, chúng ta ngồi câu cá vậy.

Nhưng chú bé lắc đầu:

- Cô đi chơi đi, trong rừng thưa có nhiều hoa đẹp lắm. Ngày mai cô phải dạy chúng em rồi.

- Ngày mai em cũng phải đi học.

- Vâng, nhưng em thích những con cá.

- Ba em sắp đón em về chưa?

Man Di nghiêng đầu tránh tia sáng chiếu vào đôi mắt, chú bé vui vẻ:

- Ba em có một con ngựa, khi nào em nghe tiếng vó ngựa và tiếng nhạc ở cổ nó là ba em sắp đến. Em thích đi ngựa với ba em. Em không biết chừng nào ba em đến cả. Cô có biết cưỡi ngựa không?

- Không, tôi sợ cả ngựa nữa.

- Cô sợ nhiều thứ quá, con ngựa của ba em đẹp lắm.

- Tôi cũng nghĩ như thế. Chào em, Man Di, chúc em câu được nhiều cá đẹp.

- Cám ơn cô, em mong cô đi dạo vui vẻ.

- Ngày mai tôi sẽ gặp lại em.

- Vâng, ngày mai thưa cô. Em cũng thích học nữa.

Tôi đi ngược dòng suối vào khoảng rừng thưa. Cây xanh bọc bớt ánh sáng và sức nóng của mặt trời. Có những nơi mặt đất vẫn còn ẩm ướt. Cỏ mọc dại  hai bên đường mòn thật nhiều. Tôi nhìn thấy nhiều đóa hoa dại mọc trên đường đi nhưng tôi không muốn hái. Cần để cho chúng trang điểm cho núi rừng. Tôi sắp sửa bắt đầu những ngày tháng mới ở đây, với lũ học trò ngộ nghĩnh và chắc hẳn là chất phác. Những đứa trẻ của rừng núi chưa biết xảo trá lọc lừa. Tôi thấy lòng dịu lại trong giây phút. Khi ngoảnh đầu nhìn lại tôi thấy chú bé Man Di nhỏ xíu vẫn còn ngồi trầm lặng ven bờ suối với chiếc giỏ tre trống không và sợi dây câu chờ đợi. Chú nhỏ bé bỏng giữa thiên nhiên nhưng mạnh mẽ. Tôi nghĩ đến tiếng vó ngựa xen lẫn nhạc chuông của người cha phi đến đón chú về. Hình ảnh thật đẹp. Tôi bước những bước chậm và ngắn theo con đường nhỏ. Ngày mai khai trường, cái trường hẻo lánh và bé tí, chắc chắn tôi sẽ được biết thêm nhiều điều hay ho ở nơi đây. Các em như chim nhỏ trong rừng, tôi thầm nói với lũ học trò tương lai trong trí tưởng tượng.

Buổi sáng thật dịu dàng và thanh khiết, tôi đi chầm chậm trong lá cây rừng. Man Di, tôi sẽ gọi cái tên đầy rừng rú của chú bé với một chút bâng khuâng. Ngày mai tôi sẽ gặp lại em, phải không Man Di?

THỤY ĐỖ     

(Trích từ bán nguyệt san Tuổi Hoa số 192, ra ngày 1-1-1973)

Thương Quá Quê Hương

Tôi yêu khi nắng sớm tràn reo,
Rộn rã chân chim tận xóm nghèo.
Có dáng trẻ thơ đà cắp sách
Điểm mình qua hồ nước trong veo.

Tôi mến con đường trước rất êm
Ru ngàn câu hát, tận ngoài thềm
Trời cao xanh ngắt không mây gợn,
Nắng xõa vờn vai những sợi mềm.

Tôi hay lặng lẽ đứng bờ đê
Tiếng trống thu không giục chiều về
Cánh vạc chơi vơi như vờn nhẹ
Gió hiền phớt nhẹ cánh Pensée.

Tôi thương chú mục đứng lưng trâu,
Thả cánh diều cao tận đỉnh đầu
Khi ánh tà dương đà khuất bóng
Một chiều thôn dã đã về mau

Tôi nghe âm hưởng những mùa trăng
Kết tận nương cau ánh lượt vàng,
Thiên Lý hương thơm còn thoang thoảng
Như đưa giấc ngủ thật mênh mang.

Thật hiền trong nhịp sống bao la,
Thật thắm trong cơn gió, hiền hòa.
Bông sứ đơn sơ chờ nở rộ,
Một ngày trong tiềm thức bay xa

                                    TUỔI ĐÁ BUỒN
                               TVĐ Lạc Hồng Vũng Tàu

(Trích tuần báo Thiếu Nhi số 71, ra ngày 31-12-1972)

Thuở Còn Tang Mẹ

Cha về đón Nội lên chơi
cho đàn cháu nhỏ mồ côi gần bà
thế nên Nội phải dời xa
mảnh vườn cố quận tới Hà-thành ngay

Rung rung gậy trúc nương tay
Nội thăm chốn ở : khác ngày nào xa
còn đâu vườn thắm cỏ hoa
còn đâu mái rộng chan hòa tiếng vui

Nội thương con bé hay cười
bữa nào bà cháu cũng ngồi cạnh nhau
nhìn Bà móm mém nhai lâu
ngây ngô cháu hỏi: "Răng đâu hết, Bà?"

"Rụng rồi, từ mấy năm qua"
"Ơ, ơ... lúc đó sao Bà lại quên
ném răng lên mái nhà xin
với con chuột chí – chí liền cho ngay

Bà coi răng cháu đây này
rụng là cái khác mọc thay, khó gì
mai Bà bảo Chú về quê
tìm răng xin chuột chí đi, kẻo mà..."

Tối nao cũng ngủ với Bà
sáng nao cũng kể chuyện mơ đêm rồi
"Mợ về thăm cháu, Bà ơi
rõ ràng vừa mới đứng chơi chỗ này..."

Thở dài, ôm bé vào tay
"Mợ con thiêng lắm nên hay hiện về"
dáng hiền chầm chậm Bà đi
tới bàn thờ thắp hương kia khấn Người.

                                          TRẦN THỊ TUỆ MAI

(Trích từ tạp chí Tuổi Hoa số 230, ra ngày 1-1-1975)

Tên Tháng Trong Năm

Việc nhớ tên các tháng bằng chữ Anh hơi khó. Nhưng, nếu ta biết sơ qua tiểu sử của các tên đó, chắc chắn, chúng ta sẽ nhớ một cách dễ dàng hơn.

Tên các tháng thường bắt nguồn từ chữ La Tinh. Đa số là tên của các vị thần La Mã. Chẳng hạn tên những tháng January (tháng giêng), March (tháng ba), May (tháng năm), June (tháng sáu).

Tháng Giêng : January

January phát xuất từ tên của vị thần Janus. Janus là một vị thần kỳ dị bởi vì Janus có hai mặt. Nhờ đó Janus có thể nhìn về cả hai phía: phía trước và sau cùng một lúc. Janus tượng trưng cho sự mở đầu và chấm dứt. January là tháng đầu tiên của năm. Đó là tháng mà người ta dự tính tương lai trong năm mới và hồi tưởng lại quá khứ trong năm vừa qua.

Tháng Hai : February

Do Februs tên một đại lễ của La Mã. Đó là lễ thanh tẩy. Vào cuối tháng hai, sau một mùa đông dài đằng đẵng, phụ nữ bắt đầu đến suối tắm rửa. Tháng hai chỉ có 28 ngày. Mỗi bốn năm thì có thặng dư một ngày, tức là 29 ngày. Nguyên nhân là vì mỗi năm có đúng 365 ngày 6 giờ. Sáu giờ dư của mỗi năm họp thành 24 giờ tức là một ngày. Vì thế tháng hai của năm thứ tư có 29 ngày. Ta gọi năm thứ tư, tức là năm mà tháng hai có 29 ngày là năm nhuần.

Tháng Ba : March

March xuất phát từ tên của thần chiến tranh Mars. Thần Mars là vị thần có sức mạnh phi thường. Người La Mã đồng hóa thần Mars với sấm sét. Hình ảnh của thần Mars được vẽ thêm những tia chớp lóe sáng quanh đầu. Người ta đặt tên tháng ba là March vì đây là tháng hay bão tố. Gió thổi điên cuồng, mưa như thác lũ, sấm sét dữ dội.

Tháng Tư : April

April, rất dễ hiểu. Nó do chữ Aperini của La Tinh, có nghĩa là mở (open). Tiếng Tây Ban Nha, ngày nay cũng có chữ Abrir (to open : động từ mở) và Abrierto (open : danh từ mở). Vào tháng tư, bầu trời dường như mở ra. Mưa nhiều, cây cối trở nên xanh mướt. Hoa cỏ cũng nẩy nở, đâm chồi.

Tháng Năm : May

Do tên của nữ thần Maia. Maia rất trẻ trung, xinh đẹp. Bà là nữ thần của đồng nội và mẹ của thần Mercury.

Tháng Sáu : June

Do tên của nữ thần Juno rất trẻ đẹp. Bà là vợ của thần Jupiter.

Tháng Bảy : July

Do tên của Julius Caesar, một danh tướng, sau là Hoàng đế La Mã. Trước thời Caesar, người  ta đã sử dụng một loại lịch khác : năm bắt đầu bằng tháng ba thay vì vào tháng giêng (January). Tháng bảy ngày nay, trước kia, theo lịch cũ là tháng thứ năm. Caesar đã sửa đổi lại, ông làm một lịch mới. Vì Caesar sinh vào tháng bảy nên ông lấy tên mình đặt cho tháng thứ bảy của lịch mới.

Tháng Tám : August

Sau Julius Caesar là Augustus, con trai ông. Chính tên của Augustus là Octavius. Khi ông nối nghiệp cha, dân chúng muốn làm vui lòng vị vua mới nên đặt cho ông danh hiệu Augustus, có nghĩa là quí phái.

Người ta cũng gọi tháng thứ tám là August, phỏng theo tên của ông. Trong lịch sử La Mã, người ta gọi thời đại Augustus là thời đại hoàng kim. Đó là một thời thái bình, thời mà các siêu phẩm văn chương và nghệ thuật ra đời. Các thi hào như Horace và Virgie cũng sống vào thời đó.

Các tháng còn lại

Riêng về tháng chín, mười, mười một và mười hai thì theo lịch trước thời Julius Caesar là tháng thứ bảy, thứ tám, thứ chín và thứ mười.

Tên September, October, November và December trước kia do chữ La Tinh chỉ thứ bảy, thứ tám, thứ chín và thứ mười. Trong tiếng Tây Ban Nha ngày nay, thì thứ bảy là Septimo, thứ tám là Octavo v.v...

TRẦN THỊ NGỌC LANG  

(Trích tuần báo Thiếu Nhi số 21, ra ngày 2-1-1972)