Giống chim vịt làm gì và sinh hoạt ra
sao trong mùa đông tăm tối dài hàng bảy tháng tại miền Nam cực? Không
ai biết rõ điều này.
Sống
giữa miền băng giá bao quanh bởi mặt Nam Băng Dương rộng lớn, chúng đã
làm thế nào để có thể tìm về tổ cũ một cách rất chính xác sau một cuộc
hành trình dài?
Mỗi
lần di cư lánh thời tiết trở về, một chú chim vịt vẫn nhận ra đâu là tổ
xưa, chốn cũ của mình, cho dù những nơi này đã bị tuyết vùi, băng dập
hầu như không còn mảy may vết tích, Chú cũng vẫn "tay bắt mặt mừng" nhận
ra bà con xa gần mà cách đó mấy tháng, chú đã phải tạm từ giã để thực
hiện một cuộc viễn du nơi đất khách quê người.
Người
ta rất lấy làm sửng sốt và phục giống chim này sát đất khi theo dõi,
nghiên cứu một cách có hệ thống những hành vi kỳ lạ của chúng. Một chú
chim vịt bị bắt tại Murdo ở Mỹ Châu, được đưa tới Myrny bên Liên Sô cách
vị trí cũ tới 4.500 km đường "thẳng cánh cò bay". Sau khi được miễn
cưỡng nhập tịch Nga Sô trong vòng một năm, chú chim này được thả ra và
lại tìm đường vượt trùng dương trở về nơi "chôn nhau, cắt rún" của mình
một cách bình yên vô sự.
Đây
chỉ là một trong những điều bí ẩn của giống chim vịt đã từng thu hút sự
chú ý của nhiều nhà bác học. Tuy là chim, nhưng chúng lại thích sống
trên mặt đại dương hơn là bay lượn nhởn nhơ trong không trung. Bởi vậy,
đôi cánh của chúng đã biến dạng và trở nên những chiếc bơi chèo vững
chắc.
Khi
đứng trên mặt đất, người chúng chẽn lại trong bộ lông đen có chừa ra
một khoảng lớn màu trắng ở phía trước, trông chẳng khác một chiếc áo
dòng. Nhìn vào thân hình chúng với loại y phục đặc biệt này, người ta
không khỏi liên tưởng tới hình bóng những vị tu sĩ mập mạp với dáng điệu
bệ vệ, uy nghi.
Nhưng
theo những nhà sinh vật học thì người ta chưa hiểu cơ quan điều nhiệt
trong thân thể loài chim vịt làm việc ra sao mà có thể chống chọi nổi
thứ khí hậu khó chịu bậc nhất thế giới, tại một lục địa mà từ đầu năm
tới cuối năm, ngay cả giữa mùa hạ, nhiệt độ luôn luôn ở dưới số không
(nhiệt độ trung bình hàng năm là -12° bách phân).
Mặc
dầu đã có một số điều lạ được phanh phui, nhưng còn nhiều khía cạnh
khác trong những sinh hoạt tập thể của loài chim này vẫn là mục tiêu
khám phá của các nhà cầm thú học. Chẳng hạn như những cử chỉ hài hước,
những dáng điệu có vẻ đê mê, ngây ngất mà người ta thường nhận thấy ở
giống chim này.
Công
cuộc tìm hiểu về loài chim vịt thường gặp phải nhiều trở ngại: giông tố
thường xẩy ra trong mùa đông ; những vách đá và băng giá cao ngất nối
tiếp nhau chạy dài theo mép lục địa Nam cực như bức trường thành ngăn
cản các đoàn thám hiểm, hằng hà sa số những băng sơn hoặc nổi lềnh bềnh
trên mặt nước, hoặc ở cái thế lơ lửng con cá vàng một cách rất ư là nguy
hiểm, đã làm sờn lòng những thủy thủ có ý định tiến sâu vào miền băng
giá lạnh lẽo này. Ấy là chưa nói tới thực hiện một cuộc hành trình tới
Nam cực là một việc đòi hỏi rất nhiều tốn kém.
Tuy vậy, các nhà vạn vật và sinh vật học trong những năm gần đây đã cố gắng nghiên cứu có phương pháp những khía cạnh của đời sống, cũng như những hành động, cử chỉ của loài chim vịt, mặc dù địa bàn hoạt động của những người này rộng bao la với hàng chục ngàn cây số bờ biển vây xung quanh.
Một phái đoàn thám hiểm sẽ phụ trách một nhiệm vụ riêng biệt. Họ nghiên cứu có tổ chức và đều đặn về những yếu tố điều hành thân nhiệt đã giúp cho loài chim vịt chịu đựng thời tiết gắt gao của miền địa cực.
Cứ theo sự giải thích của Jean Prévost, một nhà sinh vật học trong phái đoàn thám hiểm địa cực của người Pháp tại lãnh thổ Adélie, quê hương của giống chim vịt, thì công việc xem ra có vẻ giản dị, nhưng lại đòi hỏi một sự làm việc đều đặn và tích cực. Nghĩa là không chỉ hằng tháng, mà còn phải tiếp tục năm này qua năm khác, Mỗi người trong phái đoàn phải làm việc tới 16 giờ mỗi ngày để lập cho mỗi chú chim một "tấm căn cước" giống như chiếc thẻ kiểm tra của bạn và của tôi.
Rồi phải theo dõi hành vi của từng "đương sự", ghi chú vào hồ sơ để tại Martin. Tất cả những tin tức liên quan tới mỗi chú chim vịt phải được loan báo và chú thích vào hồ sơ trung ương đặt trong viện Bảo tàng Lịch sử Thiên nhiên ở Ba-lê. Cứ như vậy, 4.000 chú chim đã được lập phiếu lý lịch và được kiểm soát mỗi năm năm lần.
Người ta nhận thấy giống chim vịt cũng có tính "Tào Tháo đa nghi", nhưng lại gần chúng là một việc tương đối dễ dàng. Chúng di chuyển chậm chạp: từ 4 tới 6 cây số mỗi giờ, Người ta cũng thấy chúng thường có tính hung hăng... con bọ xít không những giữa giống đực... rựa với nhau, mà còn thường xuyên xẩy ra giữa đời sống vợ chồng và con cái.
Theo lời kể của Michel Barré, trưởng đoàn người Pháp tham gia vào Năm Địa lý Quốc tế, thì các chuyên gia đã tìm cách đặt một cái hàn thử biểu vào trong dạ dày của một chú chim để theo dõi nhiệt độ và sự biến chuyển của thức ăn liên quan đến sự điều hòa thân nhiệt ra làm sao. Vì người ta muốn biết ở một nhiệt độ quá thấp, đôi khi là -55°, một con chim vịt đã đối phó như thế nào để giữ cho nhiệt độ trong cơ thể vẫn ở cái mức từ 35° tới 39°?
Hễ trả lời được nghi vấn này là các nhà sinh vật học đã có thể giúp con người tìm ra cách chống lại những độ lạnh khủng khiếp của thiên nhiên.
Người ta cũng từng thí nghiệm để xem loài chim vịt đã dựa vào những yếu tố nào mà có thể nhận ra đường xưa, lối cũ một cách quá tài tình. Người ta bắt năm con chim vịt đực lớn loại Adélie gần trạm Wilkes và chở bằng đường hàng không đến Murdo cách đó gần 2000 cây số, rồi thả chúng ra.
Đến mùa xuân năm sau, ba con đã trở về được tổ cũ mà 10 tháng trước, chúng đã bị lôi ra khỏi đây và mang đi. Còn 2 con kia thì bay đi đâu mất tiêu, chẳng thấy tăm hơi gì cả. Có lẽ chúng đã bị bác Báo Biển xực rồi? Vì theo sự tìm hiểu của nhà vạn vật học Wilson, Báo Biển là một con vật rất khoái thịt chim vịt Adélie. Năm 1602, Wilson đã đếm được trong dạ dày của một con Báo Biển háu ăn này tới 18 con Adélie!
Trong một cuộc thí nghiệm khác, 20 con Adélie gốc tịch tại mũi Crozier được đem thả trên miền băng sơn cách bở biển hàng mấy chục cây số. Hai tuần sau, 15 con trong bọn chúng đã trở về được chỗ ở cũ. Còn 5 con kia thì bặt vô âm tín.
Những nhà chuyên môn nhận thấy, ngoài những yếu tố phụ thuộc khác, mặt trời đã đóng một vai trò rất quan trọng trong việc dẫn lối đưa đường giúp chim vịt tìm lại được nơi ở xưa.
Họ thấy trong những ngày trời quang mây tạnh, một con Adélie không bao giờ bị lạc đường. Nếu trời hơi u ám, con Adélie sẽ tỏ ra do dự. Nhưng nếu mặt trời bị mây đen che kín hết, bấy giờ con Adélie sẽ hoàn toàn rối loạn và sẽ đi ngược chiều với đường dẫn về tổ cũ của nó. Nhưng nó điều chỉnh được ngay và rất chính xác hướng đi khi mặt trời lại hiện ra sáng sủa. Cứ thế, mỗi lần điểm làm chuẩn (tức mặt trời) bị lu mờ là mỗi lần nó bối rối và lạc đường...
VĂN TRUNG
(Theo Pierre Arvier)
.JPG)
