Chuồn Chuồn

- Chuồn chuồn có cánh thì bay

Có thằng cu tí bắt mày chuồn ơi!

 

Không những tại Việt Nam mà hầu hết trên thế giới, chuồn chuồn là một loại côn trùng được các "nhi đồng" chiếu cố nhiều nhất. Chuồn chuồn ngày nay vóc dáng nhỏ bé xinh xắn chỉ dài cỡ 5-8 phân là nhiều, nên "nhi đồng" mới dễ "bắt nạt", ngày xưa chúng lớn lắm, căn cứ vào những xác chuồn chuồn đã hóa thạch thì chúng dài tới 80-90 phân và xuất hiện trên trái đất cách đây chừng 300 triệu năm. Tên khoa học của loại này là "Archiptères" nghĩa là loài động vật cổ có cánh.

 

Theo các nhà khảo cứu thì đây là một loài côn trùng có những đặc điểm kỳ diệu. Họ hàng chi tộc của chúng ngày nay có hơn 3000 chi nhánh. Nhưng đại để thì cũng giống nhau về hình dáng, tính tình, chỉ có kích thước to nhỏ và mầu sắc khác nhau mà thôi. Chuồn chuồn được xếp vào loại côn trùng nhanh nhẹn nhất trong các tạo vật. Tốc độ bay tối đa có thể lên đến hơn 30 cây số giờ, tuy nhiên ít khi nào chúng phải dùng tới tốc lực này, trái lại chúng chỉ thích bay lượn thong thả la đà, khi lên khi xuống. Chúng thích nhất là những nơi bờ ao, bờ suối, chỗ có cây mọc dưới nước như cỏ môi, sen, súng. Mỗi buổi sáng khi mặt trời mọc hay lúc buổi chiều gần tắt nắng, chúng thường tung tăng bay lượn trên mặt hồ ao như đùa giỡn với nắng sớm và từ giã mặt trời lúc hoàng hôn để rồi khi tắt nắng hẳn, chúng tụ tập lại một bụi cây để ngủ chờ ngày mai đến!

 

Cũng như các côn trùng khác, "thân thể" chuồn chuồn chia làm ba phần: Đầu, ức và bụng.

 

Đầu chuồn chuồn tương đối to, ngắn, rất linh động. Hai mắt của chúng rất lớn, hầu như 9/10 cái đầu là mắt. Trong hai con mắt này, mỗi con chứa tới 20.000 lăng kính phản chiếu hình ảnh tứ phía. Mõm chuồn chuồn rộng, hai môi mỏng, bên trong có răng nhọn để nghiền đồ ăn trước khi nuốt.

 

Ngực hay ức nối liền với đầu bằng một cái màng trắng, mỏng rất mong manh bao quanh cổ, cũng vì vậy mà đầu chuồn chuồn cử động dễ dàng. Phần này tạo nên bởi những bắp thịt dài và chắc để mang hai đôi cánh và 3 cặp chân dài nhỏ. Cánh chuồn chuồn to, dài và mỏng như một lớp kim khí dát mỏng, có những đường gân chằng chịt để nâng đỡ và điều khiển cánh.

 

Phần bụng dài gấp đôi thân mình, nhỏ dần về đằng cuối do các đốt da xếp lại tạo thành. 

 

Chân chuồn chuồn ít khi dùng tới, trừ khi đậu và giữ mồi lúc ăn.

 

Chuồn chuồn thuộc loại ăn thịt và ham ăn nhất. Nạn nhân của chúng là ruồi, muỗi, cào cào nhỏ... hay bất cứ một sinh vật nào chúng bắt được. Khi đói, chúng ăn cả thịt đồng loại nữa. Muốn phân biệt con đực hay con cái rất dễ: Con đực bao giờ cũng chỉ có một mầu, trái lại, con cái thường thay đổi mầu sắc luôn. Người ta còn phân biệt giống ở đuôi. Nếu là giống đực, có 3 chia ở cuối đuôi. Con cái chỉ có 2 chia mà thôi.

 

Tháng năm là tháng chuồn chuồn đẻ trứng. Khi lâm bồn con cái tìm đến những nơi có nước để đẻ trứng như các cây cỏ môi, sậy, lá trang, lá súng v.v... Cũng có con đẻ ngay trên các váng nước, phó mặc cho sự may rủi của... nòi giống. Sau khi đẻ được một tháng, trứng nở thành những ấu trùng và lặn xuống nước để sống một cuộc đời mai danh ẩn tích. Chúng ta không ngờ được rằng nó là con cháu của chuồn chuồn. Từ cách sinh sống, hình dáng, tính tình của ấu trùng không có một liên hệ gì với chuồn chuồn cả! Cha mẹ của ấu trùng nhanh nhẹn, duyên dáng bao nhiêu thì nó lại thô kệch, chậm chạp, quái dị bấy nhiêu. Thân to hơn chuồn chuồn nhiều, bụng to, dẹt chia thành từng khoang để thở. Cái miệng của ấu trùng rất là lạ lùng, chưa có con vật nào giống nó. Môi dưới của ấu trùng chuồn chuồn dài bằng nửa thân người, chia làm 2 phần có thể duỗi thẳng ra khi bắt mồi và gập lại thành mặt nạ che hết mặt. Tận cùng của môi dưới là hai cái càng dùng để bắt mồi và đưa vào miệng.

 

Loại ấu trùng này sống nhởn nhơ bơi lội trong nước để săn mồi. Gặp gì chúng ăn nấy. Khi ăn no chúng bò lên bám vào các thân cây trong nước để nghỉ ngơi. Chúng sống như vậy cho tới mùa xuân, các cơ thể trong người đã bắt đầu biến dạng nên không sống dưới đáy hồ ao nữa mà thường lởn vởn trên mặt nước để thở. Khi nắng xuân ấm áp, da của ấu trùng đổi thành mầu nâu sẫm, chúng tìm chỗ để lột xác. Thường thì chúng leo lên một thân cây đậu chúc đầu xuống, bất động để cho cơ thể biến đổi hoàn toàn và nẩy nở xong xuôi. Sau đó ánh nắng mặt trời làm khô lớp da bên ngoài và nứt một đường dọc trên lưng: Chuồn chuồn con ra đời! Khi mới chui ra khỏi xác ấu trùng, chuồn chuồn mềm yếu, trắng xác, nhưng chỉ trong vòng vài phút, gió thổi, ánh nắng mặt trời sưởi ấm, nó có thể bay đi kiếm mồi, bay lượn rất ư là khỏe mạnh.

 

Mặc dầu, theo giáo sư M. Roth, giám đốc viện nghiên cứu và sưu tầm chuồn chuồn ở Orstom, chúng có nhiều thứ không thể kể được, nhưng tại Việt Nam, chúng ta quen thuộc với một số chuồn chuồn và thường đặt cho nó một cái tên theo hình dáng hay mầu sắc:

 

- Chuồn chuồn ngô: mầu xanh, to nhất trong các loại, thích đậu cao, không hay bay lượn.

 

- Chuồn chuồn ớt: mầu đỏ tươi như trái ớt, nhỏ bé, thường xuất hiện vào buổi trưa nắng.

 

- Chuồn chuồn dạ: mầu vàng khè, rất đông, thường xuất hiện trên các cánh đồng. Khi đến mùa thu bay lên đồi núi cao sinh sống.

 

- Chuồn chuồn kim: mầu xanh lợt, nhỏ như sợi chỉ, hay la cà trên các ngọn cỏ để kiếm mồi.

 

- Chuồn chuồn khách: Mầu đen đốm vàng, trông như cánh bướm, rất duyên dáng, bay thong thả, ăn uống từ tốn...

 

Tại Anh quốc còn một loài chuồn chuồn đặc biệt, chuyên môn săn ong để ăn thịt, rất khỏe.

 

Nói tóm lại, chuồn chuồn là một loại côn trùng nhanh nhẹn nhất, duyên dáng nhất nhưng cũng ham ăn bậc nhất. Khi chúng đã vồ được mồi, chúng quên hết mọi nguy hiểm, bất trắc xẩy đến, chỉ để tâm vào có việc "sực" mà thôi nên dễ bị nhi đồng tóm cổ.

 

 

HUY YÊN                 

(Theo Atlas và Science naturelles) 

 

(Trích tuần báo Thiếu Nhi số 94, ra ngày 17-6-1973) 

 

Đôi Bạn

Trên con đường đất ngoằn ngoèo, hai bên mọc um tùm những bụi ti-gôn nhỏ lấm tấm, Liên tung tăng cắp sách lại nhà Thu rủ bạn đi học. Rồi hai bạn nắm tay nhau trò chuyện, giỡn đùa trên đường đến trường.

 

Thấy Liên mải ngắm đôi bướm chập chờn trong nắng mới, Thu lén hái một nắm bông ti-gôn, rắc lên đầu bạn, rồi ôm bụng cười như nắc nẻ.

 

Thấy bạn tự nhiên nổi cười, Liên quay lại hỏi:

 

- Thu cười gì đó, chắc cười Liên đang mơ thành nàng bướm phải không?

 

- Không, Thu không cười Liên đâu. Mà Thu thấy Liên bữa nay đẹp ghê. Những bông ti-gôn nho nhỏ nổi bật trên mái tóc đen huyền của Liên thật chẳng khác nàng bướm lúc nãy tí nào.

 

Thế là Liên lại được dịp nhõng nhẽo, bắt đền bạn gỡ những bông hoa "quái ác" đó ra...

 

*

 

Sau khi vuốt lại mái tóc một lần nữa, Liên thưa ba má rồi đi nhanh ra cửa, thì Hoa từ đằng xa gọi lại:

 

- Liên ơi! Chờ Hoa đi với.

 

Xưa nay Hoa với Thu vẫn chẳng ưa gì nhau, nên Hoa thấy Liên chơi thân với Thu thì có ý ganh. Muốn làm cho hai đứa giận nhau, Hoa mới đặt điều nói với Liên:

 

- Liên ơi, chắc mày chơi thân với con Thu lắm phải không?

 

Liên hãnh diện đáp:

 

- Ừ, từ xưa đến nay chưa có đứa nào tâm đầu ý hợp với tao bằng con Thu.

 

Nghe Liên nói thế Hoa tức lắm, nhất định nói xấu Thu cho bõ ghét:

 

- Liên ơi, chắc mày không bao giờ ngờ rằng đứa bạn thân nhất đời mày lại đi nói hành nói xấu mày phải không?

 

Liên tái mặt, nhưng cũng cố bênh vực bạn:

 

- Không, tao không bao giờ tin con Thu lại đi nói xấu tao. Chúng tao thân nhau lắm, tao biết rõ tính nết của nó mà.

 

Hoa cười đanh đá:

 

- Thế mà nó lại nói xấu mày đó Liên ạ, chính tao là người được biết những điều nó nói xấu mà.

 

Liên tức uất người, run giọng hỏi:

 

- Thế nó nói gì tao hả Hoa, tao không ngờ lòng dạ nó lại bạc đen như vậy.

 

Hoa đánh thêm một đòn tâm lý:

 

- Lòng dạ con người là như vậy, mấy ai lấy thước mà đo lòng người phải không Liên.

 

Thấy Hoa nói giằng dai mãi, Liên nóng nảy giục bạn:

 

- Hoa, mày biết con Thu nói xấu tao, thì mày cứ kể những điều nó nói đi, tao tức lắm rồi.

 

Hoa mỉm cười đắc ý nói:

 

- Liên muốn biết hả, đây con Thu nó nói với tao là mày "học dở ẹt", toán không biết làm phải cóp nó. bài không thuộc nó cũng nhắc, làm biếng chép bài nó cũng viết dùm . Nó còn nói nhiều lắm, nhưng tao không nhớ hết.

 

Liên đang định cãi lại, thì nhà Thu đã hiện ra, mọi lần Liên thấy căn nhà tĩnh mịch, nên thơ làm sao thì bây giờ Liên thấy nó xấu xa, u tối bấy nhiêu.

 

- Liên có vào rủ Thu không?

 

Nghe Hoa hỏi, Liên giật mình quay lại. Nửa muốn vào rủ Thu đi để mắng vào mặt Thu cho bõ ghét, nửa muốn bỏ đi không bao giờ thèm nói với Thu một lời nào nữa.

 

Thấy Liên phân vân, Hoa mới bảo: 

 

-  Thôi đừng rủ con Thu làm gì nữa Liên ạ, nó đã nói xấu Liên rồi thì đừng bao giờ thèm nhìn mặt nó nữa.

 

Lòng tự ái bị tổn thương, Liên lạnh lùng gật đầu, mặc dầu buổi sáng hôm qua Liên có hứa sẽ đến rủ Thu thật sớm để hai bạn đi hái bông sen, bông súng đem đến trang hoàng trong lớp học mừng ngày sinh nhật của thày giáo.

 

*

 

Đồng hồ lặng lẽ buông tám tiếng... Thu giật mình nhớn nhác, chạy ra cửa rồi lại chạy vào trong lòng bồn chồn nóng nảy. Bao nhiêu ý nghĩ cứ lởn vởn trong đầu Thu:

 

- Chắc Liên bị ốm bất ngờ, hay là Liên giận mình về chuyện hôm qua, à hay là con Hoa rủ Liên đi hái bông hồi sớm nên Liên quên rủ mình, điều này không đúng nữa. Chắc chắn là Liên ốm...

 

Đã tám giờ mười lăm, Thu không còn đợi được nữa, vội chào ba má rồi hấp tấp đi đến trường. Quang cảnh hai bên đường cũng vẫn đẹp như mọi ngày, nhưng hôm nay Thu thấy lẻ loi, cô độc làm sao. Thu cứ thầm thỉ cầu nguyện cho Liên đừng bị ốm, để đôi bạn được mãi mãi bên nhau...

 

Thấy lớp học im phăng phắc, Thu ngần ngại bước vào, giở nón chào thày. Khi đi ngang qua bàn nhì, bắt gặp Liên ngồi chễm chệ bên Hoa, Thu cảm thấy đau nhói trong lòng. Không phải Liên bị ốm, Liên đã phản mình. Thu lặng lẽ kéo ghế ngồi. Bây giờ Thu lại ước ao giá Liên cứ ốm còn hơn là Liên ngồi học ở đây. Thu đã mất hẳn Liên.

 

Về phần Liên, thoáng thấy bóng Thu ở ngoài cổng, thì đã hối hận nhưng lòng tự ái nổi lên, Liên nghe văng vẳng bên tai như có tiếng nói của Thu "Con Liên học dở ẹt, chỉ cóp-pi bài tao" Liên lại uất người, máu nóng trào lên mặt. Liên nhìn Thu với ánh mắt căm giận khi Thu đi ngang qua bàn Liên.

 

Tùng! Tùng! Tùng! Ba hồi trống vang lên, báo hiệu giờ tan học, Thu thở phào nhẹ nhõm. Mới có mấy tiếng giam mình trong lớp học, Thu cảm thấy dài hàng mấy tháng trời. Thấy Liên tỏ ý khinh mình Thu tức lắm, mà Thu cũng chẳng cần, Liên đã không chơi với mình thì thôi, buồn làm chi cho khổ.

 

*

 

Thế là từ đấy, trên con đường đất đỏ vắng tiếng cười đùa vô tư của hai cô nữ sinh ngây thơ, duyên dáng. Hoa như không muốn nở, chim như ngừng hót, vạn vật như ủ rũ dưới trời đông, càng làm tăng những nỗi buồn mênh mông trong lòng đôi bạn trẻ. Họ chỉ muốn có một trong hai người làm lành trước để họ sẵn sàng tha thứ cho nhau. nhưng lòng tự ái đã thắng được tất cả, có lẽ họ sẽ mãi giận nhau chăng.

 

Cho đến một hôm, Hoa đau nặng, nhà nghèo không có tiền chạy chữa đầy đủ nên bịnh mỗi ngày một tăng.

 

Suy nghĩ mãi, Thu nhất định bổ ống lấy số tiền mình đã dành dụm bấy lâu, cộng thêm số tiền xin mẹ đến biếu Hoa.

 

Chiều hôm ấy, khi ánh nắng vàng vừa ngả về phương tây, chim chóc bắt đầu quay về tổ, Thu lặng lẽ tìm đến nhà Hoa. Mới có mấy ngày mà Thu thấy bạn gầy hẳn đi, chỉ còn da bọc xương.

 

Thấy Thu đến thăm mình, lại tặng cả số tiền to tát cho mình uống thuốc, Hoa cứ nghĩ là mình nằm mơ. Hoa không ngờ một người bạn mà Hoa đã để tâm oán ghét, lại là người bạn tốt với Hoa đến thế. Lòng hối hận dâng lên cực điểm, Hoa nghẹn ngào nắm lấy tay bạn:

 

- Thu, Hoa thật không ngờ Thu tốt với hoa đến thế, Hoa quả có lỗi rất nặng đối với Thu.

 

Thu ngạc nhiên trách bạn:

 

- Hoa có lỗi gì với Thu đâu, thật người đau ốm hay sinh ra ngớ ngẩn.

 

Hoa lắc đầu nói với bạn:

 

- Không, Hoa không ngớ ngẩn đâu, Hoa còn tỉnh lắm. Bây giờ Thu lặng im để Hoa kể cho nghe:

 

Số là hôm ấy, cái hôm mà Liên không đến rủ Thu. làm Thu trễ học đó, chắc Thu ghét và giận Liên lắm, sự thật Liên vô tội, Thu cũng vô tội, chính Hoa là người có tội. Hoa đã nỡ tâm nói xấu Thu và Hoa xúi Liên đừng chơi với Thu, chỉ vì lòng ganh tị đã lấn áp hết lương tâm của Hoa. Bây giờ Hoa mong Thu thứ lỗi cho Hoa.

 

Thu đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác, để rồi như sực tỉnh ra Thu đã không ghét Hoa mà còn sẵn lòng thứ lỗi cho Hoa. Thu nghĩ chỉ vì lòng tự ái mà ra, nếu Thu dẹp lòng tự ái đi, làm lành với Liên thì chắc không bao giờ có chuyện giận nhau.

 

Đang lúc ấy, thì cánh cửa phên hé ra, Liên từ ngoài bước vào... thoáng thấy bóng Thu Liên sầm mặt lại định quay ra, thì Hoa gọi giật vào. Nể lời Hoa, Liên miễn cưỡng bước vào, và Hoa nói rõ mọi sự thật cho Liên biết. Lòng Hoa đã hối hận thật sự, cô xin đôi bạn thứ lỗi và muốn cho hai người nối lại tình thân mật xưa kia.

 

Thế là từ đó, trên con đường đất đỏ, bóng dáng ba cô học trò xinh đẹp, lại tươi cười hớn hở khoác tay nhau tới trường, tung tăng giữa những bụi hoa thắm sắc, ríu rít tiếng chim...

 

 

Kiều Thanh       

 

(Trích từ tạp chí Tuổi Hoa số 17, ra ngày 25-5-1964)

 

Giấy Trắng Học Trò

 

 

 

 

 

 

 

 

Giấy trắng học trò  áo trắng trong

Mắt ngời theo nắng sáng bên song

Hy vọng tương lai tờ giấy trắng

Tô vẽ niềm vui ngập cõi lòng

 

Ngày lại ngày qua chẳng bâng khuâng

Gửi hồn theo gió nhẹ lâng lâng

Nhìn trời xanh thẳm nhiều mơ ước

Đường dẫu chông gai chẳng ngại ngần

Tương lai ai biết sẽ về đâu

Rền vang mùa hạ tiếng ve sầu

Phượng đỏ ép vào trang giấy trắng

 Hình ảnh một thời tim khắc sâu 

                                           Nhã Uyên

Danh Nhân Bùi Viện

(Người Việt Nam đầu tiên giao thiệp với Mỹ)

 

Dưới thời Tự Đức, giữa lúc nền đô hộ của Pháp đang đè nặng lên tinh thần dân tộc Việt Nam thì một người Việt đầy nhiệt tình yêu nước đã mạo hiểm vượt Thái Bình Dương sang Mỹ để hy vọng tìm được một sự giúp đỡ nào đó đặng khôi phục lại chủ quyền cho đất nước. Nhà ái quốc mạo hiểm ấy chính là ông Bùi Viện.

 

Bùi Viện quán làng Trình Phổ, huyện Trực Định (sau đổi là phủ Kiến Xương) tỉnh Thái Bình. Ông đậu Tú Tài năm Giáp Tý (1864) và tới năm Mậu Thìn (1869) thi đậu Cử Nhân. Đậu xong ông vào Huế tập văn tại Quốc Tử Giám ở trọ nhà Trạng Bông. Nơi đây ông quen với Lễ Bộ Tham Tri Lê Tuấn và đã giúp Lê Tuấn nhiều mưu lược khi Lê Tuấn ra dẹp giặc Cờ Đen và Cờ Vàng tại miền Bắc. Do đó ông được Triều đình chú ý tới, và rồi Nam Định Doanh Điền Xứ Doãn Uẩn đã giao cho ông mở mang Ninh Hải tức Hải Phòng ngày nay.

 

Năm 1873 Bùi Viện được cử ra xứ ngoài để nghiên cứu tình hình các cường quốc và tìm cách tranh thủ độc lập cho đất nước trong lãnh vực ngoại giao. Ông đi thuyền vượt đường bể tới Hương Cảng. Lúc này Hương Cảng thuộc quyền người Anh nên ở đây Bùi Viện được nhìn thấy tận mắt những công trình kiến thiết và tiện nghi văn minh. Bộ óc của một nho sĩ đã bao nhiêu năm bị nhồi nặn bởi các tư tưởng Khổng Mạnh bỗng nhiên chuyển hướng. Ông tìm cách giao du với các nhân vật Âu Tây với hy vọng học hỏi ở họ kiến thức mới và tìm cách vận động họ giúp đỡ đất nước mình. Nhờ sự giới thiệu của một nhân sĩ Trung Hoa, Bùi Viện đã gặp được vị lãnh sự Hoa Kỳ. Hai người thường đàm đạo với nhau bằng tiếng Trung Hoa và rồi trở nên thân mật. Bùi Viện mới hiểu rằng ngoài nước Pháp hùng mạnh đương đô hộ Việt Nam, còn có nước Mỹ giàu mạnh gấp bội có thể giúp cho dân tộc Việt Nam khôi phục chủ quyền.

 

Không ngại khó khăn, Bùi Viện quyết thực hiện bằng được cuộc hành trình sang Mỹ quốc. Từ Hương Cảng ông tới Hoành Tân (Yokohama) và rồi đáp tàu đi Cựu Kim Sơn (San Francisco), rồi từ Cựu Kim Sơn tìm lên Hoa Thịnh Đốn. Ước vọng của ông là làm sao yết kiến được Tổng Thống Mỹ, nhưng ở địa vị ông lúc ấy ước vọng này quả thực mỏng manh. Dù vậy, ông đã cố gắng tìm mọi cơ hội và trải qua một năm dài đằng đẵng chờ đợi ở Hoa Thịnh Đốn, Bùi Viện được gặp Tổng Thống Hoa Kỳ Ulysse Simpson Grant. Tổng Thống Mỹ hứa sẽ giúp đỡ nhưng tỏ ý ngần ngại vì chưa có quốc thư của Quốc Vương Việt Nam yêu cầu.

 

Bùi Viện cáo từ trở về lấy quốc thư. Nhưng khi ông đang sửa soạn trở về nước thì chính tình hình nước Mỹ đột biến, không cho phép Mỹ can thiệp vào vấn đề của nước khác. Bùi Viện chán nản trở về Hoành Tân rồi đáp tàu về nước đem sự tình tâu lên vua Tự Đức. Lúc ấy ông lại được tin mẹ vừa mất nên xin về quê chịu tang.

 

Ít lâu sau, ông được phong làm Thương Chính Tham Biện lo việc dẹp bọn giặc để bảo vệ thương thuyền và những đoàn thuyền của Triều đình qua lại từ Huế ra Hải Phòng. Ông đã lập ra đại tuần dương, thu nạp những tên giặc Tàu Ô (giặc bể người Tàu) để biến chúng từ những tên cướp trở thành quân đội Triều đình chống lại những tên cướp khác.

 

Công việc của ông đang tiến hành tốt đẹp thì bất ngờ ông nhuốm bệnh rồi mất. Năm ấy là năm 1878, Tự Đức thứ 31 nhằm ngày mồng một tháng 11 âm lịch.

 

Trên đây là sử liệu về Bùi Viện từ Hoa Kỳ trở về, vua Tự Đức và các quan ngồi nghe ông kể lại những chuyện phương xa. Ông tả cảnh tàu chạy ngoài bể không phải dùng buồm và chèo, đèn đốt ngọn lộn ngược xuống và nhiều tiện nghi khác của văn minh. Các quan không tin, cho rằng "đi xa tha hồ nói khoác" và định khép ông vào tội khi quân. Cũng may vua Tự Đức là người thông minh nên không nghe lời tâu xằng bậy của các quan.

 

Khi giữ chứng Thương Chính Tham Biện, ông đã có sáng kiến thu phục bọn giặc Tàu Ô để tổ chức thành đội quân tuần dương hùng mạnh. Ông đã phải dùng tiền mua chuộc họ và phải đối với họ như bậc đàn anh trong chốn giang hồ đối với đàn em, nên sau khi ông mất, bọn đàn em bất phục người chỉ huy mới. Chúng lại trở về đời sống những tên cướp bể. Thêm vào đó sự chi tiêu cho quân đội tuần dương đã vượt trên số tiền Triều đình ấn định nên các quan trong triều đã hạch tội Bùi Viện là hà lạm công quỹ và tổ chức quân đội ô hợp. Quan triều về tận nhà ông để kiểm kê tài sản nhưng thấy gia đình ông vẫn nghèo túng nên sau vua Tự Đức đã bỏ qua vụ án đó.

 

 

LÊ DƯƠNG THẠCH        

(Theo Thái Văn Kiểm Đ.V.T.N.)  

 

(Trích tuần báo Thiếu Nhi số 44, ra ngày 25-6-1972)

 

 

 

Sinh Nhật Em

Ngày xưa, sinh nhật thứ mười ba của em, em ngồi ở ngoài vườn, cũng ở chiếc xích đu này. Sinh nhật buồn rầu. Em đã chơm chớp giọt nước mắt khi nghĩ đến sinh nhật bạn em nhộn nhịp như ngày hội, đầy tiếng nói, tiếng cười, tiếng chúc tụng. Những cái áo đẹp, những ngọn nến hồng lung linh trên chiếc bánh sinh nhật to thật to đặt giữa bàn. Sinh nhật em thật âm thầm, chả ai biết đến. Bố đi làm về ăn cơm xong lăn khoèo ra ngủ, mẹ đan nốt chiếc áo cho em để kịp mặc mùa đông. Chị Thúy, anh Giao bận học, chả ai để ý đến em. Lang thang một mình trong vườn em buồn muốn khóc. Chung quanh em là đêm đen, sương xuống đầy vai. Chỉ có lá, có gió, em thấy giọt nước mắt lăn rất âm thầm...

 

Đêm ấy em đã hỏi mẹ:

 

- Mẹ ơi, đố mẹ năm nay con mấy tuổi?

 

Mẹ mỉm cười, mắng yêu:

 

- Mười ba chứ bao nhiêu, gớm, lẩm cẩm.

 

- Nhưng mà mẹ biết hôm nay là ngày gì của con không?

 

Mẹ ngẫm nghĩ một lát rồi lắc đầu:

 

- Chịu, mẹ chịu thôi, ai mà biết.

 

Em vỗ tay reo lên:

 

- Hôm nay sinh nhật thứ mười ba của con mà mẹ quên.

 

Mẹ thoáng buồn, chợt nhớ đến lúc ngồi ở vườn một mình, em ngồi im, nước mắt dỗi hờn.

 

Mẹ ngừng đan, nhìn em dịu dàng:

 

- Con đi ngủ đi, mai còn đi học.

 

- ...

 

- Đi ngủ đi  con, con lớn rồi mà, phải ngoan chứ.

 

Em òa khóc, mẹ nhìn em khóc rồi thở dài. Mẹ cúi xuống chiếc áo len đan dở, hình như mẹ khóc.

 

Em ngồi với mẹ rất lâu, khi cả nhà đã đi ngủ hết, em hỏi mẹ:

 

- Mẹ ơi, sao sinh nhật con không có bánh, không có bạn bè, không có nến hồng hở mẹ?

 

Mẹ trả lời, giọng thấp xuống như lời thì thầm:

 

- Nhà mình nghèo con ạ. Sinh nhật có mẹ, có bố, có anh chị, có những yêu thương là hạnh phúc rồi. Những đứa trẻ mồ côi đâu có sinh nhật sinh nhiếc gì. Chúng mất mẹ, mất bố, mất gia đình, chúng còn bất hạnh hơn con nhiều. Chủ nhật sau con vào cô nhi viện Sơn Chà với mẹ nhé. Con sẽ không mơ tưởng một sinh nhật rộn ràng, sang trọng như bạn con nữa.

 

Hôm đó em đã ngủ rất ngon lành, trên môi vẫn nở nụ cười. Em thương mẹ quá thôi.

 

Bây giờ sinh nhật thứ mười sáu của em. Em ngồi ở vườn, em muốn được ngồi mãi cho đến sáng. Em không ao ước sinh nhật rộn ràng như hồi xưa. Quà sinh nhật của em hôm nay là lời thì thầm của đêm âu yếm, dịu dàng, là những chiếc lá khô vung vãi trong vườn của cây, là điệu nhạc vi vu êm đềm của gió, là ánh mắt của mẹ bao dung lo lắng "Con mười sáu rồi đấy".

 

- Như ơi, vào đi ngủ.

 

- Chị Thúy ơi, ra xem trăng đẹp lắm.

 

- Thôi đi, vớ vẩn, vào đi ngủ.

 

- ...

 

Em lớn rồi mà, hôm nay em mười sáu. Em lớn rồi mà, mẹ cho em thức cả đêm. Em nhìn trăng lai láng trên lá cây, trong vườn, trong mắt em. Cho em ngồi nhìn trăng mười sáu đưa em sang bờ mười bảy, hẳn có nhiều mới lạ. Cho em nhìn ngày mười sáu qua đi, những giọt nước mắt hồng luyến tiếc mười sáu ngu ngơ tuyệt vời. Em lớn chưa chị Thúy. Em nghe văng vẳng tiếng chị Thúy dài ra : me ơi Như đang làm thơ...

 

 

NHƯ NGUYỆN       

 

(Trích tuần báo Thiếu Nhi số 43, ra ngày 18-6-1972)

 

Mèo và Chó

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mèo và Chó thân nhau ghê lắm

Hai anh chàng sống tạm qua ngày

Nhờ công của Chó xưa nay

Đi săn nai thỏ về đây cùng dùng

 

Mèo hai buổi ung dung đi dạo

Chẳng hề lo chuyện gạo chuyện cơm

Mọi điều Chó đã chu toàn

Lo ăn lo mặc lại còn chiếu chăn

 

Mèo chỉ việc lo ăn rồi ngủ

Khi nào buồn... chuột rủ đi chơi

Một hôm gió độc trở trời

Chó đi về bệnh... cả người mê man

 

Mèo giận dỗi lang thang xuống xóm

Lẻn  vào nhà bếp "tóm" giò heo

Đem về Mèo gọi "meo meo!"

Chó liền rán dậy bước theo ăn cùng

 

Nhưng Mèo đã nhẹ tung nhánh ổi

Leo lên ngồi vừa thổi vừa ăn

Mặc cho Chó đứng nhăn răng

Chiếc mồm nhỏ rãi... đầy chăn Chó trùm

 

Bỗng vang dậy nghe "ùm" một cái

Thì ra Mèo làm gãy cành cây

Từ trên rớt xuống tan thây

Chó buồn đứng ngắm lòng đầy tiếc thương.

 

                                                       ANH TRINH

 

(Trích từ tạp chí Tuổi Hoa số 92, ra ngày 15-6-1968)

 

Vua Hề Sạc-lô (Charlot)

Tên thật của ông chính là Charlie Spencer Chaplin, sinh ngày 16 tháng 4 năm 1889 (lớn hơn Hitler 4 ngày) tại xóm dơ bẩn Bermondsey ở Luân Đôn (Anh). Cha ông chết lúc 30 tuổi, bà quả phụ Lily Harley là một nữ diễn viên trên các sân khấu nghèo. Charli và anh là Sydney phải chạy rong trong các quán cháo bình dân kiếm ăn qua bữa.

 

Năm lên bốn, Charlie đi hát trong mấy quán cóc mà người Anh gọi là "Pub". Tám tuổi, chú đi trình diễn xa với một nhóm bé con do một giáo viên hướng dẫn. Nhưng trò hề không làm chú mãn nguyện. Chú muốn sau này thành diễn viên thực thụ, có thể đóng nổi tuồng Hamlet. Song chú chỉ học được nghề hớt tóc.

 

Đoạn đời thích thú nhất của ông đó là ngày trọng đại khi Charlie Chaplin trở thành Charlot. Lúc đó vào năm 1910, Charlie được một tay tìm mầm non đem sang Hoa Kỳ. Năm 1911, ông đến Los Angeles (Hollywood) được Mack Sennett mướn ông với giá 25 Mỹ kim mỗi tuần thay thế cho một diễn viên đòi lương quá cao. Ông chỉ xuất hiện 10 phút trong những phim diễu ngắn.

 

Một buổi tối, ông mượn chiếc quần rộng và dài, cái áo đuôi tôm thật chật, chiếc nón trái dưa, chiếc gậy mềm và đôi giầy rộng, ông mang ngược chiếc mặt bên chân trái và chiếc trái vào chân mặt cho khỏi sút ra. Thêm một chấm râu cứt mũi và hai lọn tóc quăn bên tai. Khán giả cười như điên. Charlot đã thâu lượm được thành công trên màn ảnh từ phút đó.

 

Vài tháng sau, lương của ông tăng lên 200 rồi 1.000, rồi 2.000 Mỹ kim mỗi tuần. Danh vọng nhưng chưa hạnh phúc, ba cuộc hôn nhân tan vỡ trong những năm sau đó. Người vợ thứ nhất của ông 16 tuổi tên là Mildres Harris, người thứ hai là Rita Grey đem lại cho ông hai đứa con là Sidney và Charlie. Người vợ thứ ba là một cô đào lẳng Paulette Goddard sống chung với ông được chín năm.

 

Phim "City Light" (Ánh sáng đô thành) của ông chiếu khắp thế giới. Sau ngày chiếu ra mắt ở Luân Đôn, Charlie nhận được 73.000 bức thư, trong đó có 9 bức tự nhận là mẹ ông.

 

Nhưng những thiên tài thường hay gặp nhiều cay đắng. Nữ diễn viên Joan Barry không lột tả được vai trò trong cuốn phim của ông giao phó, dĩ nhiên là ông cho nghỉ, nàng ta rút súng hăm dọa và kiện ông phải nhìn nhận làm cha đứa con của nàng đang mang trong bụng. Các hội luân lý lên án tẩy chay Charlót. Một nghị sĩ Mỹ tố cáo ông là Cộng sản trong cuốn phim sau cùng của ông là "Lime Light" (Ánh đèn sân khấu) ra mắt Hoàng gia Anh. Bộ trưởng tư pháp Mc Granery của Mỹ tố cáo ông là người ngoại quốc nên dân Mỹ không thích sự có mặt của ông trong xứ họ.

 

Charlie không bận tâm đến dư luận quái ác ấy, vì ông đã tìm được hạnh phúc mà ai cũng tưởng đó là một vụ xì căng đan (scandale) mới. Người yêu của lão già Charlie 54 tuổi là cô gái mới 17 cái xuân xanh, con của kịch tác gia trứ danh Eugene O Neill. Hai người quen biết nhau trong một cuộc thăm viếng của Charlie. Cha nàng nguyền rủa cuộc tình duyên của hai người và cấm người thiếu nữ Ái Nhĩ Lan cứng đầu đó gặp lại cha nàng cho tới ngày ông mất. Họ chính thức làm lễ cưới ngày 16-4-1943. Năm nay, cô Geraldine, con gái lớn nhất của ông 27 tuổi.

 

Qua Charlot, mỗi người thấy một phần thực thể của mình. Đó là một anh hề u buồn với nụ cười thảm não tượng trưng cho lớp người nghèo tiền nhưng giàu tình thương và mộng ước luôn luôn bị cái xã hội độc ác và máy móc không buông tha. Trong đời làm phim của Charlot, không vố nào thất bại nặng bằng thời kỳ có phim nói. Tất cả nghệ thuật đóng trò bị xáo trộn. Các tài tử phim câm ở Hollywood ngã xuống như rạ, chỉ có Charlot dám tiếp tục lội ngược dòng. Ông nói: "Tôi sinh ra để đóng tuồng câm, một cái nháy mắt của tôi nói nhiều hơn năm mươi chữ." Ông nghĩ rằng ngôn ngữ cần phải có người dịch thuật làm trung gian để cho mọi người hiểu, còn tranh vẽ và im lặng là một thứ tiếng quốc tế.

 

Trong một biệt thự hai mươi hai phòng bên bờ hồ Leman (Thụy sĩ) hồi 10 năm trước đây Charlie đã dành mỗi ngày năm giờ để hoàn thành một cuốn sách. Đó là cuốn "My Autobiography" (Đời tôi).

 

(trong T.B.B.T)      

Nguyễn Vũ Thoại Anh 

(T.V.Đ Việt-Nam)    

 

(Trích tuần báo Thiếu Nhi số 95, ra ngày 24-6-1973)

 

Khúc Mưa Tháng Sáu

 

 

 

 

  

 

 

 

Tháng sáu trời mưa mau

Cho cây lá xanh màu

Mưa mái tranh, mái ngói

Ướt áo đỏ, áo nâu

Mưa thành phố mưa về

Mưa rào rạt thôn quê

Mưa đồng xa trắng xóa

Mưa trên mái tóc thề

Mưa, mắt lệ trong veo

Mưa, tan tác xóm nghèo

Mưa, gánh hàng trĩu nặng

Mưa, phố vắng đìu hiu 

Một đời chàng nghệ sĩ 

Lang thang hoài trong mưa

Đếm gót giày thầm lặng 

Dệt thành mấy vần thơ

Cô đơn chàng họa sĩ

Thêm màu lên khung tranh

Tô đời muôn sắc thắm

Ngoài trời mưa rơi nhanh

Tóc lùa làn tóc rối

Mong trời mưa thôi rơi

Mắt thôi nhòe nước mắt 

Trên thăm thẳm giòng đời

                               THƠ THƠ 

                        (Bút nhóm Hoa Nắng)

Làm Quen

Em muốn làm quen với cô bé ghê đi. Trông cô bé dễ thương làm sao ấy. Đôi mắt sáng long lanh và đôi má lúm sâu đồng tiền càng làm tăng vẻ đẹp hồn nhiên, thơ ngây của cô bé. Cô bé đang đi dạo trong vườn (nhà em và nhà cô bé ở cạnh nhau, xây kiểu cũng như nhau), dường như cô bé không biết rằng có em đang ngó trộm. Em muốn làm quen mà sao em mắc cỡ ghê đi! Chỉ sợ cô bé kênh kiệu không thèm chơi với mình nên em còn chần chờ chưa ngỏ lời làm quen. Nhưng ô kìa, chắc là cô bé đã thấy em lấp ló ngoài cổng. Cô bé tiến về phía cổng, rụt rè hỏi:

 

- Đằng ấy ơi, làm cái gì thế kia?

 

Em e thẹn:

 

- Tớ đang hái hoa mắc cỡ, đằng ấy ra ngoài này chơi với tớ đi.

 

Cô bé hỏi, đôi mắt thoáng ngạc nhiên:

 

- Ồ, hoa mắc cỡ à?

 

- Bộ đằng ấy chưa bao giờ nghe nói đến hoa mắc cỡ sao?

 

Cô bé trả lời:

 

- Chưa bao giờ cả.

 

Cô bé mở vội cổng, lách ra ngoài ngồi cạnh bên em.

 

Em khẽ hỏi:

 

- À quên, đằng ấy tên gì nhỉ?

 

- Dạ Lan. Còn đằng ấy?

 

- Ôi chà, tên của đằng ấy, à quên, tên của Dạ Lan đẹp ghê nơi. Tớ tên là, à tên của tớ nghèo lắm cơ, tớ tên là Hàn Vi.

 

Dạ Lan ngắt một đóa hoa mắc cỡ, khẽ hỏi:

 

- Tại sao người ta đặt hoa này tên là mắc cỡ nhỉ? 

 

Em trả lời:

 

- Thì cũng như các loại hoa khác vậy, người ta đặt tên hoa Cúc, hoa Hồng vậy đó!

 

Dạ Lan thắc mắc:

 

- Nhưng tại sao lại không đặt khác mà lại đặt cái tên nghe ngộ quá nhỉ?

 

- Ờ, chắc tại vì lá của nó, mình đụng vào cái là khép lại liền, nên người ta cho nó là mắc cỡ, nên người ta đặt tên vậy mà.

 

Cô bé thôi thắc mắc, nhoẻn miệng cười tươi nói:

 

- Vi giỏi ghê đi, cái gì Vi cũng biết hết á!

 

Em đứng lên, cười và rủ:

 

- Lên đồi chơi không Lan? Mình lên đó vào buổi chiều mát như thế này thì thật là tuyệt.

 

Cô bé vui vẻ:

 

- Đi.

 

Buổi chiều trên đồi thật đẹp. Nắng vàng ấp ủ thảm cỏ xanh mượt. Vài lùm hoa dại khoe hương sắc chào đón những chú bướm đa tình. vài cụm mây trông như bông gòn bay nhanh nhanh. Vài chú chuồn chuồn bay rà rà theo những cành cây thấp thấp xinh xinh.

 

Dạ Lan rón rén bước đến định túm đuôi chú chuồn chuồn bé nhỏ nhưng... chú đã bay mất. Cô bé tiu nghỉu trở về ngồi bên gốc cây nơi em vẫn ngồi. Cô bé khẽ nói:

 

- Tại sao chuồn chuồn nó lại khôn thế nhỉ? Mình khó mà bắt được nó.

 

- Ờ, người ta nói là chuồn chuồn có mắt sau đuôi mà. À, mà có bao giờ Dạ Lan nghe nói "chuồn chuồn cắn rốn ba lần biết bơi" không? 

 

Dạ Lan tròn mắt:

 

- Thật hả Hàn Vi?

 

Em cười ròn:

 

- Dạ Lan ngây thơ quá đi, người ta nói đùa, nói xạo con nít đó chứ!

 

Dạ Lan đỏ mặt, khẽ cúi xuống mân mê ngọn cỏ.

 

Em đề nghị:

 

- Thôi bây giờ tụi mình đi hái hoa dại về làm quà cho bé Ti của Vi nhé Lan!

 

Dạ Lan vui vẻ gật đầu. Hai đứa lại tung tăng đi tìm hoa. Một lúc sau, giỏ hoa đã gần đầy, mặt trời cũng sắp lặn, hai đứa đi về.

 

Cùng sánh vai nhau đi về nhà, em chợt nghĩ tới lúc định làm quen với Lan, em cười nói:

 

- Dạ Lan, sao Vi thấy Dạ Lan dễ thương ghê đi, cứ muốn làm quen hoài mà không dám.

 

Dạ Lan khẽ cười, ánh nắng chói chang làm khuôn mặt ửng hồng...

 

 

THIÊN NGA       

 

(Trích tuần báo Thiếu Nhi số 92, ra ngày 3-6-1973)

 

Từ Giã

 

 

 

 

 

 

 

  

 

Qua mái tóc đen dài

Nụ cười ai mới nở

Cắn bút đùa môi non

Nhìn hạ về rạng rỡ

 

Em nghe thầy giảng bài

Bỗng thương mầu phấn trắng

Tiếng ve sầu râm ran

Ngoài kia thơm mùi nắng

 

Và phượng gọi mây về

Trời đã xanh óng ả

Có giọt nước nào rơi

Cổng trường chừng xa lạ!

 

                   TÔN NỮ QUỲNH TRÂM

 

(Trích từ bán nguyệt san Tuổi Hoa số 200, ra ngày 1-5-1973)