- Ê! Xẩm Lai! Xẩm lai!
Lũ trẻ thay phiên nhau réo gọi mỗi khi Phương đi qua. Phương ôm cặp chạy vội về nhà khóc nức nở, mẹ Phương ôm con vào lòng rươm rướm nước mắt, Phương tức tưởi nói qua tiếng khóc:
- Mẹ, sao con là xẩm lai hả mẹ? Sao mẹ không sanh con là Việt Nam có họ Lê như mẹ? Sao mẹ là người Việt mà con là xẩm?
Mẹ Phương chỉ biết thở dài nhìn con khổ sở vì những lời trêu chọc của lũ trẻ cùng xóm.
Thật ra tên Phương chả Tàu tí nào, nhưng nếu xem đến giấy tờ thì có lẽ Ủy viên hộ tịch sẽ sắp khai sanh của Phương vào danh sách của những người Minh Hương vì cái họ sực nức tiếng Tàu: Lâm Quế Phương - và cũng vì cái họ như thế mà Phương khổ tâm không ít.
Trong xóm không ai chơi với Phương cả, vì chúng đã từng đọc vanh vách những bài sử Việt oai hùng nói về công cuộc đánh đuổi xâm lăng Trung Hoa. Phương thường nhìn lũ trẻ chơi bán hàng với đôi mắt thèm thuồng, buồn bã, vì Phương thừa hiểu rằng nếu Phương mon men đến gần, lũ trẻ sẽ nói với nhau những câu tương tự như:
- Nó là Tàu lai đó mày.
- Ừa, nó là Mã Viện mày hé?
- Ừa, đúng! Ê! Mã Viện "dìa" Tàu đi mày.
Thế là Phương chạy về nhà sà vào lòng mẹ nức nở và hỏi những câu đầy vẻ oán trách, những lần như thế mẹ Phương chỉ vuốt tóc con chứ không nói được lời nào vì bà cũng đang dằn sự xúc động, chính Phương đã gợi cho bà một quá khứ xa xưa với người chồng bà tôn kính mến yêu mà giờ đây bà đã dồn hết lòng yêu thương ấy về Phương - đứa con gái độc nhất của bà.
Phương được bà cho học Việt ngữ và Phương học rất khá về môn Việt Sử, Phương thường tức giận vì sự xâm lăng đô hộ của quân Tàu. Vì thế khi cô gọi lên đọc bài là y như Phương bị hai thước kẻ vào tay vì mỗi một lỗi: các danh từ riêng không viết hoa. Và lần nào cũng như lần nào các chữ ấy đều mang tên của những tướng Tàu đã đem quân xâm chiếm nước Việt.
Bây giờ Phương không còn bé bỏng nữa, với tuổi mười lăm Phương đang đi học ở một trường Trung học công lập. Phương đã hiểu biết về lịch sử nước Việt, Phương đã vui những cái vui của dân Việt. Ôi! Những trang lịch sử của một dân tộc bất khuất với những liệt nữ như bà Trưng, bà Triệu ; những anh hùng như Hưng Đạo, Ngô Quyền, Nguyễn Huệ... đã góp công vào việc giải phóng đất nước, tất cả những vị ấy đã ghi vào lòng Phương một sự kính mến, quí phục. Phương đã đọc qua những bài địa lý Việt Nam, với nước Việt bé bé, xinh xinh hình chữ S, có những dãy núi hoành tráng, những bình nguyên mầu mỡ, những con sông hiền hòa và Phương không quên rằng mảnh đất này đã tạo nên những hột cơm nuôi Phương từ khi dứt sữa mẹ. Phương đã học qua văn học Việt Nam có những câu hò đượm tình quê hương dân tộc, những câu ca dao ví von gợi cảm. Phương đã làm những vần thơ ca ngợi quê mẹ, những bài luận nói về quê hương Việt Nam thân yêu này. Tất cả những điều trên cũng không cho phép Phương làm một người Việt Nam thuần túy, mặc dù ngày ngày cắp sách đến trường với áo dài trắng thướt tha, với mái tóc óng ả, đôi mắt to tròn đen láy và đôi má bầu bĩnh dễ thương. Bề ngoài Phương đã là một thiếu nữ Việt Nam hoàn toàn, nhưng Phương vẫn biết suy tư về cuộc sống, về cái mỉa mai trong câu nói mà thỉnh thoảng Phương nghe các bạn thì thầm với nhau về mình, cái mặc cảm xẩm lai kia xâu xé tâm hồn Phương không ít!
Rồi một hôm Phương ôm cặp vào lớp, khi đi qua hai dãy bàn trên, Phương đã nghe các bạn nói về mình mà trong đó có một câu làm cho Phương tủi hổ và nhục nhã:
- Nó kìa, đừng nói nữa, thứ xẩm lai ấy ngu lắm mà thính tai nữa.
Và một trận cãi vã giữa Phương và các bạn ở đấy nổi lên.
Trưa về, Phương lầm lũi bước đi, nước mắt chảy dài, Phương nghĩ đến cuộc gây gổ mà oán trách các bạn quá độc ác, mà oán trách ba Phương đã là người Tàu để Phương phải khổ. Đến nhà Phương ôm mặt khóc, mẹ Phương đã đoán biết chuyện gì xảy ra, bao giờ cũng với khuôn mặt hiền từ và chịu đựng bà ngồi xuống bên Phương. Phương ngẩng lên nhìn bà, nước mắt đầm đìa:
- Mẹ! Con tủi thân quá! Mẹ hãy nói cho con biết ba con là ai, người là gì mà sanh con ra rồi trốn tránh để bây giờ con phải chịu nhục nhã vì cái dòng máu của người bỏ rơi... Mẹ! Con oán hận ba con...! Hu hu...!
Mẹ Phương lau nước mắt cho con. Bà dịu dàng nói:
- Con! Con hãy nín khóc mà nghe mẹ nói, con không nên oán hận ba con, vì không phải người trốn tránh trách nhiệm với con mà tại vì...
- Mẹ, tại vì sao hả mẹ?
- Ba con tuy là người Tàu nhưng nói rất rành tiếng Việt, người có theo đuổi một cuộc cách mạng giành độc lập ở bên Trung Hoa, bị bắt và bị tù đầy, nhưng ba con vượt ngục trốn sang đây và gặp mẹ. Lúc đó nước ta đang bị Pháp Nhật tranh chấp. Ba con tình nguyện vào đoàn Thanh niên Tiền Phong chống lại bọn thực dân bằng những vũ khí thô sơ, nên thường có các cảnh lùng bắt các thanh niên theo cách mạng diễn ra. Rồi một hôm...
Bầu trời đêm trong, cao vút. Các vì sao lấp lánh như muôn ngàn viên kim cương đính trên tấm nhung đen. Vầng trăng sắp lặn để lại những ánh sáng lờ mờ huyền hoặc. Từng cơn gió lạnh nhè nhẹ thổi... xa xa có những tiếng súng tuần tiễu nổi lên rải rác. Bấy giờ, dưới ruộng lúa nếu ta nhìn kỹ sẽ thấy hai đầu người, một đội kết, một đẩu trần đang lô nhô tiến về hướng đường nhựa. Một trong hai người lên tiếng:
- Bao giờ thì tôi gặp lại anh?
- Lối năm giờ sáng ở ngôi miễu cuối làng này, đến đường lớn rồi kìa chú.
- Được, để tôi xem động tĩnh ra sao.
Người để đầu trần bò sát mí ruộng nhìn hai bên đường, nhưng chợt thụt lại vì một loạt đạn nổ ròn ở đầu đường.
- Nằm xuống chú! Có xe tuần tiễu.
Hai người nằm yên, một ý nghĩ thoáng qua người đội kết: "gần gặp vợ con rồi mà chết thì vô lý quá nhỉ?" rồi ông liên tưởng đến vợ ông, người vợ hiền lành đảm đang có lẽ buồn tủi lắm. Vì vắng ông trong ngày sinh nở và con ông... ờ, con ông không biết gái hay trai, ra đời đã tròn một tháng mà ông chưa biết mặt. Tiếng súng càng lúc càng gần, cắt đứt dòng tư tưởng của ông. Trên đường, một chiếc xe tuần tiễu chở bốn người lính Pháp đang nã súng vào hai bên bờ ruộng. hai người nghe rõ từng viên đạn bay veo véo trên đầu. Rồi xe chạy qua chỗ hai người nấp, họ thở phào nhẹ nhõm. Chờ tiếng súng nhỏ dần, người đầu trần quan sát hai bên đầu đường rồi chạy vụt qua, người đội kết cũng chạy sang bên kia đường và hụp xuống đám ruộng và ông nhô lên nhìn căn nhà ở cuối mẫu ruộng nằm im lìm trong bóng tối. Cúi xuống ông nói nhỏ với người kia:
- Thôi chào chú! Hẹn năm giờ sáng nhớ chớ?
- Vâng, chúc anh gặp vợ con vui vẻ.
- Cám ơn chú.
Khi còn cách nhà độ mười thước, ông đứng lên chạy vụt vào hành lang, nhưng... một loạt đạn nổ, ông xoay mình đau đớn rồi ngã gục trước thềm. Người lính Tây thản nhiên bỏ đi. Cửa mở, người đàn bà bước ra đến cạnh người bị đạn:
- Trời ơi! Mình!
- Anh đây... Mình rán nuôi con của chúng ta... Khi con lớn, mình nhớ dạy nó biết sự nhục nhã của người dân mất... tự do... vĩnh biệt...
Người đàn bà gục xuống khóc ngất.
*
Mắt mẹ Phương rươm rướm lệ:
- Đấy, con thấy ba con là một người đã chiến đấu giành tự do, đã chết vì tự do đó. Con! Con đã hiểu mẹ muốn nói gì rồi chứ?
- Vâng, thưa mẹ con hiểu, ba con cao cả quá! Vậy mà con...
Ba ơi xin ba tha tội cho đứa con bất hiếu này. Ba đã chiến đấu giành độc lập cho dân Trung Hoa. Ba đã chiến đấu giành tự do cho nước Việt Nam nhỏ bé này.
Ba đáng được coi là vị anh hùng! Phải, anh hùng vô danh, bây giờ con mới cảm thấy hối hận vì những lời con oán trách ba. Chắc ba sẵn sàng tha tội cho con gái ba rồi phải không? Rồi đây ba sẽ hài lòng vì con ba đã ý thức được sự tự do, một thứ quyền mà nhân loại không thể không có được... Bây giờ thì con hình dung lờ mờ được ba rồi đó: ba với nước da rám nắng, mặt ba nghiêm nghị nhưng lòng ba rộng lượng. Và ba yêu con. Ba đã hy sinh cuộc đời ba để về thăm con. Ôi! Ba của con, một chiến sĩ vô danh!...
*
Cửa mở, Ngọc bước vào đến bên Phương, cầm tay bạn:
- Xin lỗi Phương nhé! Ngọc quả là một người bạn xấu, đã dùng những lời không đẹp với Phương. Ngọc hứa sẽ sửa đổi tính mình để được Phương xem như một người bạn thân.
Phương nhìn Ngọc mỉm cười, nước mắt còn đầm đìa, hai người bạn xiết chặt tay nhau...
Ngoài kia ánh nắng vàng nhẩy múa dưới những gốc cây bờ dậu như để cầu chúc cho đôi bạn sớm hiểu nhau.
Thúy Ái
(Trích từ bán nguyệt san Tuổi Hoa số 128, ra ngày 1-5-1970)
