... Và khi nào đánh mất
Nhịp cầu mơ thiên đàng
Là chừng khi nước mắt
Xuống nhuộm ngàn mênh mang.
VŨ THỊ CA DAO (Hoa Tiên)
Buổi chiều về êm đềm trong khu vườn. Những tia nắng còn sót lại xuyên qua bóng lá rơi trên thảm cỏ thành những ô nhạt nhòa. Thanh ngồi trên chiếc ghế mây dựa gốc mai đưa mắt nhìn lơ đãng những ô nắng rung rinh nhè nhẹ và ánh lên một màu vàng tuyệt đẹp. Không dưng Thanh nghĩ đến cặp mắt kính của chú Viễn cũng tròn như thế này. Chú ấy cận từ lúc nào Thanh chả biết nhưng đeo mắt kính vào, trông chú oai hẳn lên.
Chỗ ngồi của Thanh gần sát hiên nhà nên có thể đưa mắt nhìn khắp cả khu vườn và cả những người đi lại ngoài kia nữa. Cứ mỗi buổi chiều Thanh có thói quen ngồi im lặng trong vườn với ít quyển sách trong tay. Những quyển sách hồng dễ thương nói về một cổ tích thực đẹp tự ngàn xưa, hay những câu chuyện phiêu lưu kỳ thú nằm ngoan ngoãn trong tay cô chủ nhỏ. Nhưng thường thì Thanh ít khi chịu đọc hết quyển, cứ lật được vài trang giấy rồi xếp lại lắng những bước chân dịu dàng của buổi chiều rơi trong khu vườn. Đối với Thanh thời khắc lúc ấy như dừng lại, yên lặng và mong manh. Khu vườn không một tiếng động kể cả tiếng chim kêu và tâm hồn Thanh như mở rộng ra hòa vào thinh vắng.
Cho nên Thanh yêu buổi chiều. Yêu khu vườn nhỏ. Yêu cả đến hòn sỏi, gốc cây và cả những bước chân của người đi phía bên kia đường. Những tình cảm nhỏ nhoi ấy đôi khi làm Thanh đâm ra vơ vẩn. Và chị Huyền trêu là "Bé mơ mộng". Thanh cũng chưa hiểu rõ mơ mộng là gì. Nhưng cũng ngầm nhận ra những ước mơ kỳ lạ của mình. Những ước mơ ấy có đôi khi Thanh viết ra trong một tập giấy nhỏ và cất giấu thực kỹ không cho chị Huyền xem. Chị ấy chỉ thích trêu Thanh thôi... Có tiếng nói trầm trầm bên tai làm Thanh giật mình:
- Bé con mơ mộng ghê nhỉ...
Thanh quay lại và bắt gặp chú Viễn đứng trên thềm khoanh tay nghiêng đầu nhìn quanh giễu cợt.
- Chú Viễn lại chọc cháu rồi. Lát nữa mách mẹ cho xem.
- Lại làm nũng rồi... túi áo của chú mấy hôm nay bị lủng lỗ to nên chả còn xu nào đâu bé con ạ.
Viễn bước lại gần Thanh vừa trả lời. Viễn có giọng nói ấm và nhẹ nhàng ngay cả trong lúc cười đùa. Đôi lông mày hơi rậm làm mắt chú thêm sâu buồn bã. Thanh chả hiểu chú ấy nghĩ gì qua cặp mắt lúc nào cũng đăm đăm khó hiểu ấy...
- Ai thèm làm nũng với chú hồi nào đâu mà chú cho tiền. Tưởng Thanh còn nhỏ lắm ạ.
- Không nhỏ thì lớn vậy. Chú kêu Thanh bằng... cô lớn nhá...
Suýt nữa bật cười vì câu nói đùa, Thanh bụm miệng lại cố nén, chú Viễn vẫn có lối nói chuyện... "bất cần đời" như thế ấy nên làm sao bọn Thanh giận được lâu. Cũng có đôi khi Thanh muốn giận chú một lần nhưng không có dịp. Vì những ngày chú đến chơi ở căn nhà nhỏ này quá ngắn ngủi, rồi lại đi ngay. Thanh vẫn nhìn cánh chim bay thật xa trên bầu trời vào lúc chiều vừa xuống để thầm ví chú Viễn với chúng...
- Không thèm nói chuyện với chú à?
- Ai bảo chú hay chọc người ta làm chi?
Viễn cười, xòe tay đưa Thanh một đóa hoa màu trắng bảo "xin lỗi". Thanh đưa tay cầm lấy, mùi hương bay thoang thoảng. Thanh nhớ ở nhà đứa bạn tên Nhiên cũng có trồng cây hoa này. Thân cây to, cao và những chiếc lá xanh đâm ra đều đặn. Ở chót mỗi cành cây nhú ra những đóa hoa trắng nõn như tuyết. Nhiên bảo cứ mỗi buổi sáng vừa mở cửa ra, gió đưa hương hoa bay vào làm lâng lâng cả tâm hồn. Nhiên nói như khi hắn làm thơ khiến Thanh cũng đâm thích. Nài mãi mới xin được một cây trồng ở góc vườn...
Thanh nói điều này với chú Viễn và hỏi chú hái hoa ở đâu.
- Chú hái trong vườn nhà người ta ấy...
- Nhưng chung quanh đây đâu có nhà nào trồng loại hoa này?
- Bé con cứ thắc mắc hoài... - Viễn lảng sang chuyện khác - À... cô bé tên Nhiên bạn của Thanh đó, sao không thấy đến chơi nhỉ?
Đôi mắt Thanh chớp nhẹ:
- Nó giận cháu mấy ngày qua...
- Buồn nhỉ...
Thanh cúi đầu không cho chú Viễn thấy cặp mắt đỏ hoe của mình.
Thanh vẫn có tật mau nước mắt, chuyện gì cũng có thể khóc được. Nhiên đâu có hiểu Thanh cần bóng hình nó trong đời sống như thế nào. Mỗi một thân quen, một thương mến ngọt ngào Thanh vẫn cất giữ thật sâu kín trong ngăn tim. Nhưng có lẽ vì bàn tay Thanh quá nhỏ nhắn nên không giữ được Nhiên. Và những gì người ta chắt chiu gìn giữ là những gì mong manh dễ vỡ nhất, chú Viễn vẫn nói với Thanh như thế...
Nhớ hoài hôm ấy, vì một lý do không đâu Nhiên giận Thanh. Hắn bỏ ra về trước mặt cho Thanh đứng ngơ ngác trên hành lang trường. Những giọt nước mắt rơi trên má trên môi, và ngoài kia những hạt mưa cũng đổ xuống làm mù mịt cả khoảng sân. Bóng hình Nhiên cũng mờ mịt ra khỏi tầm tay với của Thanh.
- Sao mấy "cô nhóc" bây giờ hay giận nhau quá nhỉ?...
Thanh bật cười quay lại nắm tay Viễn giật nhẹ:
- Chú kêu người ta bằng gì thế?
- Cô nhóc...
- Quê ba cục, chú Viễn ơi...
- Ừa... chú quê...
Viễn đứng lên mỉm cười, rút điếu thuốc gắn lên môi. Tia lửa bập bùng trên gương mặt, Thanh nhìn một lúc rồi bảo "chú hút thuốc hay ghê, có vẻ đứng đắn nữa" "bé con ngạo chú đấy hở" Viễn đưa tay dọa. Thanh rút đầu lại cười. Điếu thuốc làm mặt Viễn nghiêm hơn nhưng thấy chú hút nhiều quá Thanh đâm ra sợ. Có lần thức giấc nửa khuya chợt thấy ánh đèn sáng trưng bên phòng chú Viễn. Đến sáng Thanh qua chơi thấy tàn thuốc đầy ắp trên cái gạt. Chú ấy đốt cả gói chứ không ít và mặt chú trông buồn dễ sợ làm Thanh chả dám hỏi gì cả...
Mỗi người lớn lên đều có một thế giới riêng, một suy tưởng riêng, Thanh không hiểu gì nhưng cũng lờ mờ nhận ra như thế. Cái thế giới của chú Viễn sâu kín quá, đâu có đơn giản và đầy màu sắc như những sự vật chung quanh Thanh. Những hòn cuội trắng, gốc cây, khu vườn xanh cỏ với đóa hoa tươi hoặc lũ bạn lúc nào cũng sẵn sàng nụ cười bên môi bên mắt. Thanh ở yên trong vùng bình yên đó nên nhìn chú Viễn thấy lạ lùng...
Thanh nhớ đến một quyển sách vừa xem hôm qua. Quyển sách kể chuyện một cô bé bệnh hoạn. Cô bằng tuổi Thanh nhưng có lẽ lớn hơn nhiều với những suy tư chất chứa trong đầu óc (những điều ấy Thanh đã nghĩ đến hoặc chưa bao giờ nghĩ đến). Trong quyển sách đó có hai câu thơ định đem hỏi chú Viễn:
"Một chiếc linh hồn nhỏ
Mang mang thiên cổ sầu"
Đọc xong, Thanh ngạc nhiên khi thấy mình không một ấn tượng gì về sự hay dở của quyển sách. Chỉ có một cảm giác mang mang (như cô bé trong truyện) không rõ nguyên do trong tâm tưởng. Thanh thầm so sánh cái thế giới bé nhỏ của mình với đời sống nội tâm trên giường bệnh của cô bé. Nó quá phức tạp, đâu có đơn giản như Thanh hiện tại và làm Thanh bối rối...
- Bé con thích dạo phố với chú không nào? - Chú Viễn hỏi, không nhìn Thanh.
- A... thích ghê đi chứ. Đi liền chú nhỉ? Rủ luôn cả chị Huyền với anh Khôi luôn nhá?
= Khỏi... Khôi nó lấy xe chở Huyền đi họp bạn rồi. Còn có mình bé con lơ ngơ ở đây thôi...
Thanh mỉm cười, chợt nhận ra chú Viễn sửa soạn lúc nào không hay. Chiếc áo trắng dài tay và đôi mắt kính mà mái tóc phủ sát lấy gọng. Lúc ban chiều anh Khôi có lên rủ nhưng vì nhức đầu nên Thanh không đi được. Và như thế, nếu chú Viễn không dẫn đi dạo hôm nay thì lát nữa vào nhà thế nào Thanh cũng khóc một trận. Thanh vẫn thường tủi thân như thế...
Hai chú cháu rời nhà, bước chân rơi nhẹ trên hè phố. Trên con đường, người qua lại thực đông. Có lẽ chỉ ở vào những buổi tối thứ bảy như thế này người ta mới cảm thấy sự cần thiết lang thang trên đường. Chú Viễn nắm tay Thanh bước lẫn trong đám đông. Chung quanh Thanh và kéo dài đến thực xa những chuỗi đèn đủ màu trông thực đẹp mắt.
Con đường này đã có một vài lần Nhiên rủ Thanh đi mua đồ chung. Thanh ít khi đi dạo một mình trên phố. Vì như thế sẽ thấy mình lang thang và lẻ loi. Trong tâm tưởng Thanh vẫn sợ điều đó nhất. Cho nên cứ mỗi lần được thả bước chân rong chơi trên đường là mỗi lần Thanh thấy phố xá thay đổi. Một hiệu buôn mới mở cửa hoặc một dãy lầu được xây lên. Những điều ấy đối với Thanh không có nghĩa gì nhưng làm cho thành phố vui hơn, rộn rịp hơn...
Thanh nói với Viễn về những cội cây già trong thành phố. Những gốc me to, cao vươn tàn che mát cả khúc đường mà người ta đã cho đốn đi dần dần. Con đường vắng bóng những cây đó đã trở nên khô khan, không còn vẻ thơ mộng của ngày nào. Lúc trước mỗi lần đi học về buổi chiều ngang qua con đường, gió thổi lá me rơi lả tả trước mặt chợt thấy bâng khuâng, thật tình cờ. bây giờ đâu còn nữa...
Viễn im lặng nghe Thanh nói, một lúc sau mới thong thả bảo:
- Chú cũng như cháu. Mỗi một quen thuộc đều là hình ảnh in sâu trong tâm hồn. Và như thế nếu mất đi người ta sẽ nuối tiếc thực nhiều...
- Chú đã mất gì?
Viễn cười không nói. Điếu thuốc gắn trên môi làm gương mặt thêm lẻ loi và xa xăm. Thanh chợt nghĩ đến mẹ, chú Viễn là em của mẹ nên hai người có nhiều điểm giống nhau. Nhưng chú Viễn thì có vẻ phiêu bạt và khó hiểu hơn. Thanh có nghe nói lơ mơ về nơi chú ở. Một thành phố xa vời tận trên cao nguyên, chú ở một mình với căn nhà xây trên đồi. "Thời tiết ở đó lạnh ghê hồn làm căn nhà trở nên rộng thênh thang" chú Viễn có lần bảo như thế làm Thanh nhăn mặt...
Ngang qua một góc phố chợt Thanh nhận ra dáng quen thuộc của Nhiên. Hắn cùng đi dạo với Quỳnh, nhỏ bạn cùng lớp. Tối nay Nhiên diện ghê hồn, hắn mặc áo màu vàng, tóc chẻ hai buộc ruy băng màu tím. Bình thường hắn chỉ thích áo dài trắng thôi. Đi ngang chú cháu Thanh, Nhiên ngớ ra một lúc rồi quay mặt bỏ đi thẳng. Tự nhiên, Thanh thấy xót xa, đôi mắt đã cay xè, nếu không đang đi giữa phố Thanh đã úp mặt vào tay khóc ngay một trận. Có khi nào hắn đi dạo phố lại chẳng rủ Thanh như bây giờ đâu...
Chú Viễn bỗng cười nhẹ, dúi vào tay Thanh chiếc khăn:
- Lau mắt đi bé con, đi giữa phố mà khóc thì thiên hạ cười cho ê mặt.
Thanh nhìn chú Viễn qua màn nước mắt:
- Nhiên nó bỏ cháu rồi chú ạ...
- Không sao đâu, cô bé chỉ giận cháu vài ngày rồi lại thân nhau ngay chứ gì?
Thanh nghe lời chú đưa khăn lên lau mặt:
- Thế... khóc nhiều là xấu hở chú Viễn?...
Viễn im lặng một thoáng rồi cười buồn:
- Khóc được là tốt đấy chứ. Chú đây có khi nào khóc được như cháu đâu...
Thanh ngơ ngác nhận ra một điều gì mơ hồ trong câu nói của chú. Thanh không hiểu điều chú nói nhưng cảm thấy nó quá xót xa và đầy những khổ đau. Thanh chả biết nói với chú như thế nào nên đành im lặng...
Bước vào một quán kem, hai chú cháu ngồi đâu mặt ở góc tối. Chú Viễn kêu hai ly kem và tiếp tục đốt thuốc hút. Quán thưa người. Tiếng nhạc chầm chậm buông lững lờ trong khoảng không gian im lặng. Vài ánh đèn chớp tắt trong những cái chụp nhỏ. Thanh đã đến đây vài lần với Nhiên, nhưng không vào lúc tối như thế này.
Chú Viễn kể cho Thanh nghe một vài câu chuyện. Những chuyện Thanh chưa từng nghe về vùng đất dấu yêu, nơi mẹ, nơi chú Viễn chào đời, lớn lên và rời xa từ đó. Chú Viễn nói say mê về một giàn hoa Lý ngát hương, một vườn cà sai trái, khu vườn trồng toàn hoa Sứ trắng muốt... Những hình ảnh ấp yêu tuổi thơ cho chú vẫn mơ hoài dù đã xa vời lắm...
Thanh ngồi im nghe chú Viễn nói miên man, lòng không dưng thấy bâng khuâng. Có một thời chú cũng như Thanh, cũng sung sướng trong chuỗi ngày vô tư. Nhưng khi rời bỏ quê xưa, chú đã đánh mất tất cả. Thanh lại nghĩ đến khu vườn nhỏ của mình, đến những hình ảnh thân quen. Nếu một mai Thanh đánh mất cũng buông trôi cả tuổi thơ mình như chú Viễn? Thì... Thanh không còn can đảm nghĩ tiếp nữa...
Có phải mỗi mảnh đời đều có những khổ đau riêng của nó. Mảnh đời của chú Viễn, của cô bé bệnh hoạn trong câu chuyện Thanh xem. Những đau khổ tự nó có hay do người tìm đến? Chú Viễn không nói và Thanh cũng không hỏi. Quán càng lúc càng đông người, tiếng cười đùa rộn ràng. Chú Viễn đứng lên dẫn Thanh ra về...
Trên đường vẫn còn nhiều người qua lại. Hai chú cháu bước đều, bóng đổ dài trên hè phố. Viễn cúi xuống hỏi: Bé con có lạnh không? Thanh lắc đầu cười, nghe buồn ngủ lạ lùng. Những điều chú Viễn nói, những điều đang suy nghĩ làm Thanh bối rối. Có lẽ ở một tuổi nào đó rồi Thanh sẽ nhận ra như chú bảo. Còn bây giờ Thanh chỉ thèm được về nhà, được ngã mình trên chiếc giường quen thuộc. Và ngủ luôn để đến sáng thức dậy vẫn thấy đời tươi vui như tiếng chim hót ngoài vườn...
Về đến nhà, Thanh bước ngay lên phòng và nghe sự ấm cúng vây quanh. Cảm giác này vẫn có mỗi khi đi xa về. Có phải vì đêm nay chú Viễn đã dẫn Thanh đi quá xa với những suy tư trong tâm hồn hay không?
Ngồi lật một quyển sách nhưng không xem được chữ gì, Thanh chợt nhớ đến hai câu thơ nhỏ định đem hỏi chú Viễn nhưng lại quên. Để mai vậy. Nghe dưới phòng có tiếng mẹ hỏi chú Viễn điều gì đó rồi im đi. Một lúc sau có tiếng đàn nổi lên. Tiếng đàn của chú với một bản nhạc Thanh chỉ nhớ vài ba câu:
Về đây nghe tiếng hú hồn mê oan
Về đây lắng trầm khúc nhạc truy hoan
Về đây nhé cắm xong chiếc thuyền hồn
Ôi thoáng nghe giây lòng tiếc đàn
. . . . . . . . . . . .
Tiếng nhạc trầm buồn. Xa vắng. Và Thanh ngủ đi lúc nào không hay...
Buổi sáng Thanh thức dậy trễ hơn mọi ngày. Anh Khôi bảo chú Viễn đã ra đi từ sớm. Một chút buồn trong hồn. Chú Viển như cánh chim bay hoài, bay mãi. Lời chú Viễn nói Thanh còn nhớ hôm này nhưng rồi có lẽ cũng sẽ quên đi trong ngày tháng tới. Vì khu vườn và muôn ngàn dấu yêu khác vẫn còn trong bàn tay của Thanh. Trong cái đầu nhỏ bé này có nhớ chăng là bóng phiêu lãng của người chú năm nào thôi...
LÊ MINH CHÂU
Bút nhóm Hội Thoại (Sađéc)
