Chú bé ngồi bó gối, mặt buồn thiu. Trên chiếc phản gỗ bóng loáng, ba, má, em gái chú đang mải mê chơi tam cúc. Đống kẹo ở chỗ em chú đang vơi dần, ngược lại, của ba chú thì mỗi lúc một vun cao. Ba chú đánh tam cúc thật ác, ác như đánh giặc vậy. Nhưng... có lẽ ba chú phạt chú lại còn ác hơn gấp bội. Chú nghĩ thế. Suốt hai năm nay, kể từ khi ba chú đặt ra cái lệ hễ tháng nào anh em chú, đứa nào không được đứng nhất, nhì, sẽ bị phạt ; đây là lần đầu tiên chú bị phạt. Gọi là "phạt" vì chú không biết dùng chữ nào khác chứ thật ra đấy chỉ là "cúp thưởng". Tức là chú không còn được chơi tam cúc ăn kẹo nữa, không còn được má dẫn đi chơi mỗi chiều thứ bảy nữa, không còn được ba cho đi xi nê mỗi cuối tháng, cùng nhiều quyền lợi linh tinh khác. Ừ! Thì cứ không được đi xi nê, cứ không được má dẫn đi phố đi, chú không tức. Chứ phải chịu cái cảnh ngồi bó gối nhìn mọi người đánh tam cúc, chú chịu không nổi.
Và chú bé đã chịu hết nổi, chú mon men lại bên phản xem ké. Ba chú nhếch mép cười, chỉ tay vào chỗ phản trống bên cạnh. Chú nhảy tọt lên ngồi cạnh ba. Ba chú hạ tay cầm bài xuống cho chú xem. Chú nhìn một lượt: bộ ba xe pháo mã điều này, sĩ điều này, đôi tượng xanh này, đôi tốt đỏ và một quân tốt đen. Chao ơi, bài mới là đẹp chứ! Bộ ba xe pháo mã điều mà kèm với sĩ điều thì "kết" là cái chắc. Đôi tượng xanh cũng chắc ăn rồi. Chỉ khó là làm sao tống khứ được đôi tốt đỏ với quân tốt đen đi. Em chú làm cái. Con bé nhìn chú cười tủm tỉm, không biết vì bài nó đẹp hay nó cười chú không được đánh? Má chú cũng cầm bài lên. Em chú gọi ba cây. Ba chú vỗ đùi đánh đét một cái, cười ha hả. Chú khoái chí cười theo, rồi dằng những quân bài trên tay ba bày xuống phản. Chú cắt nghĩa:
- Gọi ba cây thì đây chui đôi tốt đỏ với quân tốt đen. Ai được mà gọi một, đây hạ sĩ điều, kế là đôi tượng xanh và kết xe pháo mã điều. Còn như ai đó gọi đôi cây, đây hạ đôi tượng xanh trước, xong, đến sĩ điều, rồi cũng kết xe pháo mã điều. Chỉ khi nào ai đó gọi ba cây, đây mới chịu hạ bộ ba và đành mất kết, nhưng vẫn ăn như thường...
Chú chỉ trỏ những quân bài giải thích xong, đắc chí nhìn mọi người toác miệng cười. Chú tưởng ba chú sẽ khoái lắm, và má chú, em chú sẽ tiu nghỉu. Chẳng dè, má chú cười to:
- Nhanh nhẩu đoảng kìa! Nhỡ người ta gọi đôi cây và là đôi tượng điều thì sao đây? Và ba cây cũng là bộ ba xe pháo mã điều thì sao đây? Với lại... Đã giao hẹn rồi nhé... Ai hạ bài xuống thì... mất ăn...
Ba chú cau mặt nhìn chú, nói:
- Thế là toi ba chiếc kẹo. Đáng lẽ tao chia cho mày vài cái ngậm chơi, nhưng mày lại làm hỏng ván bài của tao, thành ra... còn lâu con ạ.
Xong, ba chú đưa tay vơ bài trên phản, sửa soạn chia lại. Em chú chỉ vào mình nói:
- Con vẫn làm cái nghe ba.
Chú ngẩn người ra. Má chú nói đúng. Chú đúng là nhanh nhẩu đoảng. Vô duyên quá đi! Vừa làm hỏng một ván bài của ba, vừa mất kẹo ăn...
Ờ... Nhưng mà, ai bảo ba chú phạt không cho chú đánh tam cúc làm gì? Tại thế, chú mới lên "cơn ghiền" mà vô tình thành kẻ phá đám. Chú thấy mình hơi thừa. Chú lẳng lặng tụt xuống phản, ra ngoài bàn ngồi chơi một mình. Ừ, ngồi chơi một mình tuy buồn chết, nhưng được một cái là yên thân, chẳng mang tiếng phá đám ai nữa...
Ngồi một mình nơi bàn học, chú nghĩ ngợi vẩn vơ. Tại sao tháng vừa qua chú lại bị đứng hạng ba nhỉ? Chú học có kém trước đâu nào? Điểm trung bình còn hơn cả tháng trước nữa kia mà. Những bảy phết hai. Thế mà con Hạnh, con Thoa tự dưng vượt lên nhất, nhì, chỉ hơn chú tí teo: bảy phết nai mươi lăm và bảy phết ba. Có lẽ tại hai đứa nó cố học hơn trước mà chú cứ giữ mức bình thường. Có lẽ đúng rồi... Ba chú hay bảo: dừng lại một bước là lùi cả ba bước. Chú dừng ở cái mức bảy phết đến bảy phết hai đã mấy tháng, chú vẫn đứng nhất. Chỉ tháng vừa qua, chú tụt xuống hạng ba. Ba chú nói đúng quá rồi: chú lùi ba bước thật rồi!
Thật ra, việc chú đứng trong lớp đối với bạn bè, chẳng có gì là quan trọng cả ; khối đứa thèm được hạng ba mà không được. Nhưng đối với riêng chú, vấn đề thật quan trọng. Chú nhớ như in buổi tối hôm ấy, khi chú trình cho ba tờ danh dự hàng tháng. Em chú đã trình bảng danh dự hạng nhất từ hôm trước, lúc ấy đang ngồi trong lòng ba, chồm lên xem bảng danh dự của chú. Nó kêu lên:
- Eo ơi! Những hạng ba cơ à?
Tự dưng chú thấy nghẹn nơi cổ. Chú muốn khóc nếu không kịp nhớ rằng con trai mà khóc thì xấu lắm. Ba chú chỉ nói:
- Hạng ba thì... bị phạt...
Chỉ năm chữ ấy thôi, bản án do ba chú xử đeo sát vào người chú suốt một tháng, và không chừng cả những tháng sau nữa, nếu chú không lên được hạng nhì hay hạng nhất. Tuy nhiên, bấy nhiêu đã thôi đâu. Ba chú còn nói với chú một câu mà chú tự cho là va chạm tự ái vô cùng. Ba chú nói: "Con trai mà học thua con gái thì dở vô cùng, dở thậm tệ, con ạ". Trời ơi! Chú thế này mà lại chịu thua con gái sao? Con Hạnh con Thoa là cái thá gì mà lại để nó hơn mình nhỉ? Chỉ một lần thôi, chứ đừng hòng lần thứ hai. Chú nhất định thế.
Chú bé ra công học. Chú học kỹ hơn, cô giáo phải cho chú tám điểm thay vì bảy rưỡi như mọi khi. Chú làm luận văn thật suya: cô đem bài chú ra đọc cho cả lớp nghe và khen: "Em Quang có triển vọng lắm". Chính tả, tập vẽ, toán, chú vận dụng hết "công lực" ra làm. Chính tả chú không lỗi. Vẽ chú tám điểm. Toán chú thuần mười.
Chú vừa lén lên sổ điểm cộng thử. Chú thấy mình đã bỏ xa con Hạnh, con Thoa. Cô sắp cộng điểm tháng rồi... Ôi chao... Hạng nhất đi... Cầu trời... Lại hạng nhất đi...
Chú bé lẩm nhẩm rồi cười một mình.
Cô giáo đọc thứ hạng đã gần hết lớp. Cô có thói quen là người cầm cờ đỏ, cô đọc trước tiên. Cô giải thích, làm như thế, người học dở nhất sẽ bị nhiều người chú ý, đâm ra xấu hổ, sẽ cố học hơn. Ngược lại người giỏi nhất, cô gọi tên sau cùng. Nói chung, cả lớp đều hồi hộp, ai cũng mong tên mình được gọi càng về sau càng tốt. Chú thì dĩ nhiên chẳng bao giờ bị gọi tên trước rồi. Toàn là về cuối. Có điều cuối cùng hay kế chót, hay kế kế chót mà thôi.
Chỉ còn ba đứa: con Thoa, con Hạnh và chú. Tim chú đập lung tung. Cô giáo như đoán được sự hồi hộp của chú, dừng lại một chút mới chết chứ. Nhưng rồi cô cũng đọc tiếp:
- Trần thị Hạnh...
Chú thở phào một cái. Thế là thoát, chú sẽ nhất hay nhì. Nhì cũng được, nhì là chú khỏi bị ba phạt rồi. Dù sao, nhất vẫn hơn. Và chú đứng nhất thật. Cô không đọc mà nhìn chú rồi cười. Cả lớp cũng cùng nhìn chú. Chú phải đỏ bừng mặt lên.
Về đến nhà, chú vẫn chưa hết mừng. Chú nhẩy chân sáo từ ngoài ngõ, miệng bi bô gọi ba ơi ba ơi. Em chú ló đầu từ trong cửa nhìn chú vừa bước đến bên thềm. Nó bảo:
- Ba đi hành quân rồi!
Mặt chú xị hẳn ra. Ba đi hành quân thì đứng nhất phỏng ích gì? Chú buông thõng câu hỏi:
- Bao giờ ba về?
- Không biết nữa.
Chú buồn bã đi cất cặp rồi ra đằng bếp rửa mặt. Má chú đang làm cơm, nghe tiếng chú "Thưa má, con học về", quay lại nhìn chú hỏi:
- Tháng nầy đứng mấy?
- Nhất.
Chú trả lời nhát gừng, xong, cúi đầu xuống thau nước mưa, tay vò tóc lào xào. Má chú nói:
- Đứng nhất sao không thấy mày mừng?
Chú ngẩng đầu lên, lấy khăn lau nước ràn rụa đầy mặt, trả lời:
- Ba đâu có nhà mà mừng.
Má chú mắng yêu:
- Bố mày chứ, có tao không mừng được sao?
Chú cười hì hì:
- Mừng chứ! Nhưng tí ti thôi à.
Buổi tối, nhà vừa lên đèn. Ba đi hành quân được hai ngày, nỗi mừng đứng nhất của chú bé cũng vơi khá nhiều. Em chú cũng như anh, nó đứng nhì mà buồn thiu. Má chú bảo mai anh em có đi xi nê không? Chú lắc đầu, em chú cũng lắc đầu. Má chú rủ đánh tam cúc ăn kẹo, hai anh em cũng từ chối.
Chú ngồi trên phản, buông thõng chân, tay đánh nhịp lên phản. Em chú nằm khểnh dưới nền gạch bông nhìn mấy con thiêu thân lăng quăng quanh bóng đèn néon trắng toát. Má chú đang khâu lại cái áo chú mới làm rách sáng nay khi vô ý làm vướng vào cành ổi trước nhà. Em chú bỗng dời mắt về phía chú, hỏi:
- Anh Quang nghĩ gì mà đánh nhịp mãi thế?
Chú cười bảo:
- Nghĩ đến ba. Chắc ba đang đánh nhau hăng lắm nhỉ?
- Đánh nhau với ai chứ?
- ... Ờ... không biết... Mà với ai lại chẳng được... Miễn có đánh nhau là đủ thích rồi...
- Anh thích đánh nhau như ba lắm hả?
- Còn phải hỏi. Đi lính như ba được bắn súng sướng thấy mồ.
- Em sợ bắn súng lắm, điếc cả tai.
Chú nghe em nói, cười lên khanh khách.
Bỗng chú thôi cười, vì chú nghe có tiếng ai mở cổng ken két. Chú tụt xuống phản, bước ra cửa cái, hé nhìn. Và chú bỗng hết lên sung sướng: "Ba về" khiến má và em chú cùng giật nẩy mình. Chú quay mình chạy vào trong nhà thật nhanh định lấy bảng danh dự ra khoe ba, chẳng ngờ vì vội quá, chú vấp phải em, ngã nhoài ra. Em chú kêu lên:
- Đạp người ta bẹp ruột rồi đây này.
Chú nhìn em cười trừ, vừa lổm ngổm đứng dậy chạy tọt vào trong.
Lúc chú trở lại phòng khách, ba chú đang bế xốc em chú hôn lấy hôn để. Chú nhìn mà tưng tức. Chú đưa bảng danh dự ra nói:
- Ba ơi!
Ba chú đặt em chú xuống, đón lấy tấm bảng danh dự từ tay chú, nhìn con số 1 quen thuộc, rồi nhìn chú cười toe. Chú cười theo.
Má chú nói:
- Ba nó thay quần áo rồi chịu khó đợi tôi một tí. Phải chạy đi mua phở chứ hết cơm rồi.
Ba chú gật đầu rồi bước vào nhà trong. Hai anh em chú lẽo đẽo theo sau. Chú hỏi:
- Ăn phở rồi làm gì ba?
- Ba kể chuyện đánh nhau cho nghe.
- Rồi gì nữa ba?
- Đánh tam cúc.
Chú nhẩy cỡn lên:
- Sướng mê đi rồi!
Em chú chìa tay ra:
- Ba đưa tiền con đi mua kẹo về cho.
Trong lúc em chú đợi ba đưa tiền đi mua kẹo, chú đi ngược lên nhà trên, ngồi bệt xuống nền nhà, rồi nằm dài xuống lẩm nhẩm: "Lần nầy thì mình phải giao hẹn rõ ràng mới được! Hễ chắc ăn thì cứ hạ bài xuống trình làng". Nhớ đến chuyện hôm nào phá đám ba một ván bài, chú nhoẻn miệng cười thật tươi.
Em chú từ trong nhà chạy vụt ra, nói như hét:
- Đi mua kẹo!
Trong phòng, tiếng ba chú hỏi:
- Cỗ tam cúc tao để trong ngăn kéo hôm nọ đứa nào đem đâu rồi?
Chú bé nghe chừng đâu đây, một niềm vui len nhẹ vào hồn.
NGUYỄN THÁI HẢI
(Trích tuần báo Thiếu Nhi số 50, ra ngày 6-8-1972)
