Cắc Ké

Dòng tộc: 

 

Người ta thường nói: "Cắc ké là mẹ Kỳ nhông, ông Kỳ đà" nếu mà phải tính dòng họ theo kiểu này thì chúng ta đến phải chịu hàng vô điều kiện mà không biết được Cắc ké mi là ai!

 

Theo các nhà vạn vật học thì đích thị cắc ké thuộc dòng tộc cá sấu. Nhưng có lẽ xa ông tổ lâu đời quá nên cắc ké có một nề nếp sinh sống riêng biệt không hề bao giờ bơi lội như ông tổ, trái lại chỉ lấy nơi đá cát, bụi cỏ, cành cây làm nơi nương náu, kiếm mồi.

 

 

Hình dạng: 

 

Cắc ké nhỏ con như rắn mối, dài chừng 10 đến 25 phân kể cả một cái đuôi có khi dài gấp rưỡi thân mình. Bốn chân mọc cân đối trên thân mình. Tuy ngắn, mỏng mảnh với 5 ngón dài nhưng lại rất khỏe. Da dẻ sần sùi khô mốc trông như phủ một lớp vẩy giả. Phần đông chúng có một bộ cườm phủ từ gáy đến tận chóp đuôi. Bộ cườm này bằng một loại gai ngắn, thưa nhưng rất cứng tựa như vây cá. Khi cần ra oai hay kêu cơn thịnh nộ để dọa nạt con mồi hoặc bị chọc tức, bộ cườm này dựng đứng lên trông rất khủng khiếp. Đầu cắc ké tương đối lớn và hướng về đằng sau.

 

 

Một sinh vật lạ lùng

 

Tuy thuộc gia tộc cá sấu nhưng cắc ké quả là một sinh vật lạ lùng! Phần đông người ta cho rằng cắc ké luôn thay đổi từ mầu này qua mầu khác vì vấn đề sinh tồn bảo vệ sinh mạng khỏi bị các sinh vật khác tấn công. Vì khi đổi mầu như vậy chúng có mục đích tiệp với mầu sắc nơi sinh sống. Thực ra thì không phải vậy, sự thay đổi mầu da là do ảnh hưởng của thời tiết và ánh sáng nơi nó sinh sống. Ít khi nó đổi mầu vì phản ứng sinh tồn. Do đó, cắc ké luôn đổi mầu từ xanh, vàng, nâu, đỏ, xám đôi khi còn tạo nên những vết mầu sặc sỡ khắp thân mình.

 

Đặc điểm thứ hai của sinh vật lạ lùng này là đôi mắt. Mắt cắc ké lồi, to, được bao phủ bởi một lớp da dầy xếp thành từng nếp tạo nên một lỗ nhỏ vừa đủ cho con ngươi nhìn được. Nhưng khi cần quan sát, cắc ké di chuyển mắt tài tình và hết sức tự nhiên. Toàn thể mắt cắc ké di động theo một vòng tròn có thể nhìn chung quanh thân mình, sau trước. Đôi khi nó điều động một mắt trông đằng trước, một mắt trông đằng sau để phòng thủ hoặc kiếm mồi.

 

 

Đời sống của cắc ké

 

Cắc ké tương đối là một con vật trầm tĩnh, ưa thích những nơi thanh tịnh, trừ khi phải săn mồi, còn thường cắc ké nằm im lìm một nơi bất động. Thức ăn của cắc ké là sâu, bọ, nhện và các sinh vật nhỏ bé khác. Khi săn mồi. cắc ké lẹ làng di chuyển trên mặt đất hay trên các cành cây. Nhờ ở cái đuôi dài, làm nó thăng bằng khi phải phóng lên chụp mồi hay nằm trên cành cây, đuôi quấn chặt vào thân cây. Khi tới gần con mồi, cắc ké phóng cái lưỡi rất dài và nhỏ, trên lưỡi có một chất nhựa dẻo quánh đủ sức làm cho con vật không thể vuột khỏi. Khi đã bắt được mồi, cắc ké không nuốt con mồi ngay mà cắn cho con mồi chết hẳn rồi mới nuốt chửng.

 

 

Mùa đẻ trứng

 

Cắc ké không đẻ con mà đẻ trứng. Thường cắc ké đẻ trứng trong các lỗ hổng của cây, trong khe đá hoặc đào một lỗ nhỏ dưới đất để đẻ trứng. Mỗi ổ từ 2 đến 5 trứng là nhiều. Khi đẻ xong chúng lấp đất lại để không bị các sinh vật khác phá phách làm hại. Sau đó nó bỏ đi và không bao giờ ngó ngàng tới nữa. Một thời gian sau trứng đủ ngày tháng và nở thành con. Và cắc ké con chờ một thời gian ngắn cứng cáp tự kiếm mồi nuôi thân.

 

 

Đặc điểm thứ ba 

 

Khi giận dữ, cắc ké phình người ra, hút một lượng không khí làm cho lớp da bao quanh người phồng lên gấp hai hay ba lúc bình thường. hai chân trước đứng dựng lên như sẵn sàng chờ địch thủ tới. Thái độ trông rất oai phong lẫm liệt, tưởng chừng như nó không hề lui bước trước bất cứ một sức mạnh vũ bão nào xô tới. Nếu cần lấy oai nữa, hai hàm nó banh ra, để lộ hai hàm răng sắc và lởm chởm. Nhưng giây phút giương oai đó chỉ chốc lát, khi thấy không có gì động tĩnh, cắc ké chuồn êm như không có gì xẩy ra.

 

 

Cắc ké, loài có ích

 

Cho đến ngày nay, người ta vẫn phải công nhận sự hiện diện của cắc ké rất có ích cho các nhà trồng tỉa, vì nhớ có nó mà tất cả các côn trùng như sâu, bọ, dế nhũi v.v... đều bị tiêu diệt, không còn phá hoại hoa mầu.

 

Cắc ké thường được coi như là con vật tầm thường nhỏ bé nên không mấy khi bị sát hại. Vì vậy mà chúng còn tồn tại và có mặt khắp mọi nơi.

 

 

ĐẶNG HOÀNG        

 

(Trích tuần báo Thiếu Nhi số 61, ra ngày 22-10-1972)