Mười Con Vật Tinh Khôn Nhất

Các bạn đã từng có dịp xem nhiều màn thú vật trình diễn điêu luyện trong gánh xiếc, nơi rạp hát hay đôi khi ngoài đường phố do các tay bán thuốc rong tổ chức trên vỉa hè để quảng cáo món hàng của họ. Những con vật này tỏ ra rất khôn ngoan, khéo léo, lôi cuốn sự ham mê thích thú của khán giả, nhưng đồng thời cũng gây cho họ thắc mắc: "Phải chăng chúng hành động vì biết suy nghĩ hay hoàn toàn do bản năng thúc đẩy?"

 

Bác sĩ Reid W. Blair - người đã sống gần gũi với loài vật hàng chục năm trời - sẽ nói lên cảm nghĩ của ông về vấn đề này.

 

Là cựu giám đốc vườn bách thú trong công viên Nữu Ước, bác sĩ Blair cho biết: "Theo sự nhận xét của riêng tôi thì loài vật cũng suy nghĩ lúc hành động hẳn hoi. Khi thấy một con vật tỏ ra hiền lành, dễ thương, đáng ghét hoặc cáu giận chúng ta thường tự hỏi: "Không hiểu những cảm xúc ấy có được tư tưởng hướng dẫn không?"

 

Dưới đây là kết quả cuộc theo dõi, tìm hiểu mà bác sĩ tin tưởng là có thể căn cứ vào đấy để xếp hạng mười con vật thuộc loại tinh khôn nhất:

 

1) Khỉ hắc tinh tinh. 

2) Khỉ đột.

3) Voi.

4) Đười ươi.

5) Chó.

6) Hải ly. 

7) Ngựa.

8) Hải cẩu.

9) Gấu.

10) Mèo.

 

Ông giải thích như sau:

 

- Ellen, một con khỉ cái hắc tinh tinh - gốc Phi Châu - biết mặc áo lót bằng cách chùm qua đầu và biết sử dụng muỗng, nĩa tại bàn ăn thành thạo như một đứa trẻ tám, chín tuổi. Trước đây, một con khỉ khác cùng loại có thể may vá đàng hoàng.

 

Một con khác nữa trông thấy quả chuối treo trên sợi dây bên ngoài chuồng liền lấy một cái que cố thò ra để khều, nhưng cái que ngắn quá không tới được, nó đành phải kiếm thêm một que khác rất dễ nối lại với nhau mà người ta cố tình dựng trong chuồng. Nhờ vậy nó lấy được quả chuối và ăn một cách ngon lành.

 

Không phải chỉ riêng chú khỉ hắc tinh tinh đó mới biết dùng phương tiện này nọ mà ngay cả con khỉ đột nổi tiếng tên Dohong cũng tài tình chẳng kém. Bữa nọ nhân lúc nó ra ngoài hóng mát, nhân viên vườn bách thú lén bỏ vào chuồng một ống kim loại rỗng, dài chừng một thước, bên trong có nhét một quả chuối. Ngay sau khi trở vào, Dohong ngửi thấy mùi chuối thơm phức, nó liền đi tìm và khám phá ra ngay nơi cất giấu. Loay hoay mãi và tức giận vô cùng vì ngón tay quá ngắn không sao chạm tới quả chuối nó bèn đặt ống đó xuống để kiếm thêm vật dụng ngay trong chuồng khả dĩ giúp nó đạt ước muốn. Cuối cùng nó lôi ra một cái que có móc mà người ta cũng cố ý đặt sẵn bên cạnh đống rơm, rồi dùng phía có móc luồn vào trong ống. Lần đầu, với hai mươi phút cố gắng nó mới lấy được quả chuối, nhưng những lần sau thì chỉ cần nửa phút thôi, vì nó biết rằng phải nhét đầu có móc vào mới lấy được quả chuối ra. Từ đấy, gặp trường hợp tương tự, nó lại áp dụng phương pháp đó ngay.

 

Bác sĩ Bair tiếp:

 

- Tôi xếp loài khỉ hắc tinh tinh lên hàng đầu trong số những con vật khôn ngoan nhất, kế đó là khỉ đột. Nếu ta hiểu rõ đười ươi hơn nữa, có lẽ chúng ta sẽ đặt nó vào hạng ba, nhưng vì đười ươi rất khó luyện tập, nên mọi dự tính dậy dỗ loại này rất khó kết quả. Bởi vậy hạng ba phải dành cho voi.

 

Thực tế, không có con vật nào khỏe mạnh và khó bắt cho bằng voi nhưng khi đã sa cơ thì voi lại tỏ ra rất thông minh, nó hiểu ngay được quyền lực tối cao của con người cũng như nhận biết một cách bén nhậy rằng tốt hơn thì đừng chống cự mà hãy chấp nhận hoàn cảnh để sống cho thích hợp. Trong số những con vật như chó, ngựa, sư tử, hổ thì chỉ trừ trường hợp tỏ ra xuất sắc với điều kiện phải còn non mới dễ dàng huấn luyện được hoàn hảo, nhưng với voi thì vấn đề đó không gặp trở ngại dù nó đã già hay còn trẻ. Người ta thấy một vài con voi rất tài giỏi sau khi được dậy dỗ thuần thục.

 

Tại vườn bách thú Nữu Ước, vào những đêm đông lạnh lẽo, một số voi vẫn tự động đóng cửa sau khi đã vào chuồng mà không cần ai giúp đỡ. Ngược lại, những ngày hè oi ả, chúng thường để mặc cửa mở cho mát mẻ. Một con voi đến từ Ấn Độ biết cất giấu lạc (đậu phọng) trong ngày chủ nhật là ngày có nhiều người thăm viếng và để dành lại hôm sau mới lấy ra ăn, vì ngày thứ hai ít khách hơn.

 

Một con voi khác tên Khartum, trong những năm đầu mới tới, rất ưa phá phách. Nó húc đổ cả hàng rào hoặc dẫm nát những gì bắt gặp. Vậy mà trong hai năm sau, nó "cho phép" một đôi chim tới làm tổ ngay trên hàng rào trước mặt. Với tư cách "chủ nhân", nó thích thú ngắm nhìn những con chim non xinh xắn trong tổ. Gặp ngày nóng nực, Khartum thường chĩa cao vòi trên tổ chim chừng vài tấc rồi phì hơi xuống cho lũ chim được mát. Chắc chắn nó phải biết suy nghĩ ghê lắm mới hành động như vậy.

 

Còn điểm khác nữa là voi nhớ rất dai, ít khi quên những gì xuất hiện chung quanh nó. Bằng chứng là con Gunda rất ghét một em bé giúp việc cho vườn bách thú nên mỗi khi bắt gặp em này là y như rằng nó muốn gây chuyện. Ba năm sau đó, khi đã thôi không làm nữa, em nhỏ có dịp ghé thăm chỗ cũ, vậy mà Gunda vẫn còn nhận ra. Nó cuốn vòi lại tựa như muốn tấn công. Điều này chứng tỏ là nó vẫn còn nhớ tới kẻ mà nó ghét cay ghét đắng từ hồi nào.

 

Để đo lường trí thông minh của loài vật, người ta dùng một phương pháp gọi là "mê lộ": Đặt một hộp thức ăn ngay chính giữa khu vực thí nghiệm, chung quanh vây kín trừ một đường vào duy nhất, nhưng đường này lại uốn khúc quanh co, chen lẫn với những đường cụt khác rất dễ nhầm lẫn. Theo dõi cuộc thí nghiệm để xem con vật nào tìm ra đường đưa tới đích nhanh nhất, kết quả, người ta thấy các con ốc, gián, kiến, cóc, đồi mồi và chim sẻ là có trí nhớ tốt và thành công mà thôi.

 

Vẫn theo bảng xếp hạng của bác sĩ Blair thì con hải ly tuy trên con ngựa nhưng lại ở dưới con chó. Chưa từng ai có thể trắc nghiệm con hải ly theo phương pháp trên, vì nó rất nhút nhát. Chỉ nhờ quan sát những hoạt động tự nhiên của nó ta mới biết được hải ly có khả năng sắp đặt và xây dựng.

 

Một lần kia, hai con hải ly trốn khỏi chuồng trong vườn bách thú tại Nữu Ước. Người ta khám phá ra là chúng đào hầm sâu tới hai thước bên dưới bức tường bê tông. Hai con vật bị bắt lại và trả về chuồng sau khi miệng hầm đã được ngăn chặn bằng một tảng đá lớn. Hai hôm sau người ta lại thấy chúng tha những mẩu gỗ để đắp với bùn thành mô đất cao tới một thước rưỡi gần hàng rào sắt chung quanh chuồng. Ý định của chúng thật rõ ràng: Nếu không đào hầm bên dưới được thì chúng trèo qua vậy. Nhưng nhân viên vườn bách thú ngăn chặn kịp thời và lập tức san bằng ngay.

 

Những con vật khôn ngoan khác thường ít có ý định đào tẩu. Giống như voi, loài hải ly cũng nhận biết được uy quyền của con người nên ít chống cự lại.

 

Con hải ly có trí nhớ đặc biệt chẳng thua gì voi, lại dễ huấn luyện. Tính thuần thục, chịu khó học hỏi cùng khả năng bắt chước của chúng đã cho phép chúng đứng bên trên loài gấu là những con vật chậm hiểu biết hơn.

 

Loài gấu tựa như một anh chàng tài ba, có thể trình diễn những trò nhào lộn khó khăn nhất để chỉ nhận những tràng pháo tay khích lệ của khán giả hơn phần thưởng. Nhưng hải cẩu thì trái lại rất mong được cho vài con cá hay những món ưa thích.

 

Một con gấu to lớn miền Alaska tên Ivan đóng vai hề tự nhiên vô cùng. Hình như nó rất khoái đứng dưới tấm bảng ghi hàng chữ: "Đừng cho gấu ăn! Nếu không sẽ bị phạt mười xu!". Tuy thế nó vẫn được mọi người đi xem thưởng cho đồ ăn.

 

Cuối cùng, bác sĩ Blair kết luận:

 

- Thật là lầm lẫn khi cho rằng những con vật sống gần gũi và thân mật với chúng ta là dấu hiệu của sự khôn ngoan, tỷ như con mèo chúng ta vẫn nuôi trong nhà chẳng hạn. Con vật này tuy khéo léo nhưng rất tự chủ và có đời sống riêng nên rất khó luyện tập.

 

 

Tác giả : GEORGE W. GRAY       

 

Phỏng dịch : ĐẶNG HOÀNG       

 

(Trích tuần báo Thiếu Nhi số 11, ra ngày 24-10-1971)