Tình Biển

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Con sống đời vui với làng quê

Mỗi chiều tan buổi chợ ngoại về

Khói lam tỏa mờ như mắt ngoại

Dáng ngoại hiền như những khóm tre

Những mùa đông mưa về giá băng

Áo rách sờn vai với gió ngàn

Tay ngoại gầy ủ lòng con ấm

Mái tranh nghèo lùa gió hút mùa sang

Ngoại cháu mình sống dưới mái tranh

Nắng mưa vui với gió trăng lành

Nhà nghèo ngoại sớm hôm vất vả

Cho con tròn được nụ cười xinh

Ngoại dạy con học đạo thánh hiền

(Âu yếm làm sao những lời khuyên)

Ngoại dạy con yêu hương lúa chín

Gầy dựng quê hương ngày bình yên

Ngoại cũng già thêm với tháng ngày

Bờ đê quê ngoại - Tuổi thơ ngây

Con dần khôn lớn trong mái lá

Ấp ủ tuổi hồng trong vòng tay

Con như cây lúa mới trổ bông

Ngoại yếu già thêm dáng lưng còng

Con còn nhỏ, ngoại kéo lê cuộc sống

Vì không muốn đời con long đong

Hôm nay bên giàn thiên lý xưa

Con dệt vần thơ quá dại khờ

Dáng ngoại thấp thoáng bên bờ giậu

Sưởi ấm lòng con lúc nắng thưa

                                                 Ca Dao

                                           (bn HOA TIÊN)

(Trích tuần báo Thiếu Nhi số 39, ra ngày 21-5-1972)

Khát Vọng Tự Do

 

Ngày này qua ngày nọ, tháng này tới tháng kia, Dã Sơn, 1 thằng bé nô lệ, hằng ôm 1 mộng ước sẽ thắng cuộc chạy đua và được trả tự do. Đó là 1 cuộc đua chạy bộ trong 1 buổi đại hội thể thao sắp được tổ chức, và nó sẽ được phép tham dự cuộc đua đó.

Từ 2 năm nay, hàng ngày nó đã tập dượt chạy bộ trên bãi bể cùng với Mã Cử, con trai của Tể Tướng. Cũng trong suốt 2 năm nay, nó vẫn đinh ninh là sẽ cùng với Mã Cử được phép tham dự cuộc đua. Chìm đắm trong ảo mộng, nó tự tin là sẽ thắng cuộc và hình dung ra ngày vinh quang đó, hơn nữa nó còn nghĩ rằng Tể tướng sẽ trả tự do cho nó...

Giờ đây, ngồi đau khổ trên 1 mỏm đá cao, nó buồn rầu nhìn ra mặt biển mênh mông, giấc mộng trên đã tan tành vì mới sáng nay, Mã Cử đã cho nó biết 1 sự thật phũ phàng: nó chỉ được phép đến xem buổi đại hội thể thao thôi chứ không được phép dự cuộc đua chạy bộ vì theo luật lệ Hy Lạp, chỉ những kẻ tự do mới được tranh giải, còn nó chỉ là 1 thằng bé nô lệ.

Nhìn xuống bãi biển, chỗ nó hàng ngày vẫn cùng với Mã Cử tập chạy, nó thầm thấy ghét Mã Cử, vì hắn đã lừa nó, không cho nó biết sự thật ngay từ lúc đầu, để mãi đến nay, sau bao ngày nuôi hy vọng và cố gắng tập dượt cho Mã Cử để giúp hắn có thể thắng được cuộc đua, hắn mới cho nó biết. Đang đau khổ vì thất vọng, chợt nó trông thấy Mã Cử đang chạy trên bãi biển và gọi nó: "Xuống đây chạy đua, Dã Sơn!". Nghe tiếng gọi, Dã Sơn cho là Mã Cử có ý khinh miệt nó, lập tức nó vụt đứng dậy và từ trên mỏm đá cao nó phóng mình chồm về phía Mã Cử, húc hắn ngã lăn trên bãi cát. Ngay lúc đó, Dã Sơn chợt thấy 1 bàn tay rắn chắc nắm lấy vai nó. Ngước mắt nhìn lên, nó gặp tia mắt giận dữ của viên quan hầu cận Tể tướng đang trừng trừng nhìn nó. Quay lại Mã Cử, viên hầu cận hỏi: "Công tử có đứng dậy được không?". Mã Cử trả lời: "Được" rồi nó co chân và ngồi dậy. Viên hầu cận quát to bảo Dã Sơn: "Hãy theo tao về trình diện Tể tướng!", nói xong hắn kéo nó đi như lôi 1 con vật.

Khi về tới dinh, viên hầu cận trình lại cho tể tướng nghe việc Dã Sơn, thằng bé nô lệ dám đánh con quan Tể tướng. Bước tới gần Dã Sơn, Tể tướng hỏi: "Có thật không? Tao rất tiếc là phải trừng phạt mày, Dã Sơn! Tuy mày là 1 thằng bé nô lệ, nhưng tao đã đối đãi với mày như là 1 đứa bạn của con tao. Bây giờ thì mày hết được hậu đãi đó vì mày đã phạm lỗi, vì vậy tao sẽ đối xử với mày như đối xử với những tên nô lệ khác, mày sẽ phải làm việc trong mỏ sắt".

"Trong mỏ sắt", nó rùng mình sợ hãi. Trong mỏ sắt, người ta phải làm việc suốt ngày đêm, tại đó, người ta sẽ cằn cỗi và bệnh tật, ở đó, người ta sẽ chết lần mòn vì công việc nặng nhọc vất vả, đó là công việc dành cho những kẻ nô lệ.

Quay lại nhìn Mã Cử 1 lần cuối cùng bằng cái nhìn hằn học và thù hận, Dã Sơn quay bước theo viên hầu cận rời khỏi dinh Tể tướng để đi đến mỏ sắt. Tại đây, bây giờ Dã Sơn được nếm mùi lao động cực khổ từ tờ mờ sáng cho đến khi hoàng hôn, lúc này, nó mới biết thế nào là đói, khát, nóng, lạnh và ốm đau không được săn sóc. Trong hầm mỏ, người nô lệ phải quần quật làm việc như con vật, không được nói chuyện và cũng không được nghỉ tay.

Một buổi chiều, vào lúc hoàng hôn, Dã Sơn ngồi trên 1 mỏm đá cao, nhìn xuống bãi biển, chỗ nó trước đây vẫn cùng với Mã Cử thường tập dượt, chợt nó thấy hình ảnh Mã Cử hiện ra trước mắt nó, đứng yên trên bờ biển dưới chân nó, nó hét lên căm tức: "Tao ghét mày, Mã Cử! Tao sẽ không bao giờ tha thứ cho mày!". Chợt 1 giọng nói vang bên tai nó, quay lại, nó nhìn thấy 1 ông già, 1 người bạn nô lệ cùng làm việc trong hầm mỏ, đang đứng cạnh. Ông già hỏi: "Tại sao con lại đau khổ vậy?" Dã Sơn kêu to: "Tại vì mọi người chung quanh đều bạo tàn, không 1 ai tử tế với con", rồi không đợi ông già trả lời nó kể tiếp: "Con không bao giờ được dự cuộc đua nữa, chỉ vì con là 1 kẻ nô lệ, và chỉ có 1 cách để được trả tự do là thắng cuộc đua, nhưng bây giờ thì hết rồi, họ sẽ bắt con ở kiếp nô lệ mãi mãi..." Ông già dịu dàng nói: "Con nhầm rồi! Không 1 ai thực sự có thể bắt con làm nô lệ mãi mãi, nếu con muốn tự do". Dã Sơn hỏi lại: "Ông cũng là nô lệ, tại sao ông không thể tự giải phóng cho ông được?". Ông già thản nhiên trả lời: "Theo luật Hy Lạp thì ta là nô lệ, nhưng dưới luật Thượng đế ta không phải là kẻ nô lệ. Người ta có thể sai khiến và đày ải thân xác ta, nhưng không 1 ai có đủ uy quyền chế ngự được linh hồn ta, họ không thể ngăn cấm ta được yêu thương và giúp đỡ bạn bè, vì vậy ta vẫn còn tự do, cả con nữa, con cũng vậy, sự thật sẽ làm con tự do, đó là lời hứa của Thượng đế" rồi ông đặt bàn tay xương xẩu lên đầu Dã Sơn và nói tiếp: " Thượng đế sẽ che chở cho con", nói xong ông bỏ đi...

Trong những ngày kế tiếp, mỗi khi đau khổ vì tuyệt vọng với giấc mộng tự do, Dã Sơn thường nghĩ tới lời nói của ông già. "Thượng đế là ai mà ông già đã nói đến? Thượng đế sẽ làm gì để ta được tự do? Và phải làm tình thương nào để được tự do???"

Một buổi tối, Dã Sơn quyết định đi gặp ông già để nói rõ những thắc mắc trên. Nó gặp ông đang ngồi bó gối bên cửa túp lều nghèo nàn. Nó hỏi: "Con sẽ tìm thấy Thượng đế ở đâu? Làm sao con tìm được người mà ông đã nói với con?". Ông già đáp: "Con có thể tìm thấy Thượng đế ngay trong tim của con. Nhưng trước hết con phải học yêu thương bạn con đã". Dã Sơn quay bỏ về, nó rối trí và không thỏa mãn với lời giải thích của ông già. Ông già đã có ý định gì khi khuyên nó trước hết phải  học yêu thương bạn đã, phải chăng ông muốn khuyên nó hãy yêu thương Mã Cử. "Không! Không! Không đời nào, ta không bao giờ có thể yêu được Mã Cử". Dần dần, nó bắt đầu nghĩ đến những người nô lệ chung quanh cũng làm việc chung trong hầm mỏ với nó và bắt đầu nhận thấy họ cũng là người như nó, cũng đau khổ, cũng hy vọng, sợ hãi va mong được trả tự do như nó. Rồi nó nghĩ tới lời khuyên của ông già và thầm phục cho là đúng, vì người nô lệ có thể sẽ vui vẻ hơn nếu họ biết thương yêu nhau, giúp đỡ và săn sóc lẫn nhau. Ngày tháng dần trôi, một hôm Dã Sơn chợt nhớ tới ông già, nó được biết là ông đang ốm. Sau khi làm xong công việc, nó vội vã chạy đến túp lều để thăm và săn sóc ông bằng cách đi múc nước hộ ông ở 1 con suối gần đó. Ông già an ủi nó: "Thượng đế sẽ giúp con!".

"Làm sao ta tìm thấy Thượng đế? Và khi nào Thượng đế mới giúp ta?" nó tự hỏi khi trèo lên một mỏm đá cao bên bờ biển. Ngồi trên mỏm đá, mắt nó nhìn xuống mặt biển mênh mông, tưởng tượng tới 1 con thuyền sẽ đưa Mã Cử tới vận động trường để dự cuộc đua. Sau cuộc đua, Mã Cử sẽ quay trở về với vòng hoa chiến thắng trên cổ và vương miện sáng chói trên đầu. Dã Sơn buồn rầu nghĩ: "Vương miện của ta". Nhìn xuống bãi biển, thấy Mã Cử đang chạy dọc theo bờ biển, nó nghĩ thầm: "Tao ghét mày!" nhưng chợt nó ngừng ngay ý nghĩ thù hằn đó lại và nghĩ tới lời khuyên của ông già: "Con phải học yêu thương bạn con đã". nó tự nhủ: "Ta phải cố quên để không còn thù ghét Mã Cử nữa".

 

Nó lặng ngắm nhìn Mã Cử đang chạy ngược, chạy xuôi bên bãi biển rồi Mã Cử phóng mình xuống mặt biển. Sau 1 lúc, nó thấy Mã Cử đang bơi quay trở vào bờ, hơi có vẻ khó nhọc. Rồi nó nghe thấy tiếng Mã Cử kêu cầu cứu ở dưới biển. Dã Sơn ngập ngừng giây lát, nó phải làm gì bây giờ? Mã Cử đã làm nó mất dịp may trong cuộc đua, nhưng giờ đây nó đang cầu cứu. Mã Cử đã đánh mất chiến thắng của nó, nhưng giờ đây đang cần sự giúp đỡ của nó. Rồi nó nghĩ đến lời dạy của ông già. Bỗng nhiên nó bật đứng dậy, chạy lao mình xuống bãi biển. Nó thấy Mã Cử đang cố gắng vật lộn với sóng dữ. Nó kêu to: "Mã Cử! Mã Cử! Có tao đến cứu mày đây". Rồi nó phóng mình xuống nước, bơi về phía Mã Cử, nắm lấy thằng bé, nâng đầu nó lên khỏi mặt nước và dìu nó bơi vào bờ. Tay nó đã mỏi rã rời, nó nghĩ không đủ sức dìu được Mã Cử vào bờ vì sóng to luôn luôn xô chúng dạt ra xa bờ. Thốt nhiên nó kêu to: "Thượng đế! Xin Thượng đế hãy cứu chúng con!" Sau cùng nó cũng dìu được bạn vào bờ, rồi tay buông hẳn ra, cả hai ngã vật xuống bãi biển và thiếp đi. Dã Sơn mơ hồ nghe thấy tiếng người reo bên tai nó: "Dã Sơn, thằng bé nô lệ đã cứu được công tử con quan Tể tướng, hoan hô Dã Sơn!" Dã Sơn quay về phía Mã Cử, thằng bé hãy còn nhắm nghiền mắt. Nó hỏi 1 người đang cúi xuống bên Mã Cử: "Nó còn sống không?" Người đó trả lời: "Còn sống". Bất giác nó buột miệng reo: "Tôi thật vui mừng". Đám đông bao quanh hai đứa bé chợt giãn ra khi 1 bọn lính xuất hiện với gươm giáo trên tay, một người hô to: "Tể tướng đến!". Dã Sơn cố chống gối đứng dậy. Tể tướng quỳ xuống bên cạnh đứa con, hỏi bằng 1 giọng trìu mến: "Con được bình an chứ, Mã Cử?".

Mã Cử mở mắt trả lời yếu ớt: "Dã Sơn đã cứu con". Tể tướng nhắc lại: "Dã Sơn!" rồi quay về thằng bé nô lệ ông hỏi: "Mày đã cứu Mã Cử. Tại sao vậy?". Dã Sơn đáp: "Tôi không thể nào giải thích nổi", thật vậy, làm sao nó giải thích nổi sở dĩ nó đã cứu Mã Cử chỉ vì nó yêu hắn. Làm sao nó có thể cắt nghĩa được rằng nó đã cầu nguyện Thượng đế giúp nó tìm thấy tình thương yêu mọi người. Lúc này Mã Cử đã ngồi dậy và chìa tay về phía Dã Sơn, nói: "Cám ơn Dã Sơn!" rồi nó trìu mến nhìn Dã Sơn. 1 lúc sau nó nói tiếp: "Chúng ta lại trở lại tình bạn xưa nhá!" Dã Sơn đáp lời nó bằng một lời hứa: "Phải! Chúng ta sẽ là bạn mãi mãi."

Tể tướng đặt tay lên vai thằng bé nô lệ và nói: "Trước kia ta đã ban cho mày 1 việc làm trái phép: ta đã để cho mày cùng tập dượt với Mã Cử khi ta thừa biết rằng chỉ những kẻ tự do mới được phép dự cuộc đua. Nhưng bây giờ ta sẽ cố gắng ban cho mày một điều hợp pháp mà mày đáng được hưởng: kể từ hôm nay, mày được hoàn toàn tự do, tự do đi chơi với con ta, và tự do dự cuộc đua."

"Tự do" Dã Sơn chỉ có thể sung sướng buột miệng reo lên 2 tiếng ngắn ngủi đó, trong tâm trí nó nghĩ rằng nó đã thực sự được tự do, không phải là chỉ riêng về thể xác mà ngay chính cả linh hồn nó cũng đã được gột rửa...

Mã Cử tiến lại nắm tay bạn và nói: "Ngày mai chúng ta sẽ lại bơi thuyền chung với nhau nhá! Mày có đến với tao không? Dã Sơn?". Dã Sơn mỉm cười nhìn bạn trả lời: "Tao sẽ đến với mày." Lúc này nó cảm thấy rằng tình thương yêu của nó đối với Mã Cử cũng như đối với mọi người khác còn ấm áp hơn là nắng ấm mà trước đây chưa bao giờ nó hề nghĩ đến.

VĂN VIỆT                           

(phỏng dịch theo truyện The Answered Prayer) 

 

 (Trích tuần báo Thiếu Nhi số 52, ra ngày 20-8-1972) 

Mưa Chiều Tỉnh Nhỏ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Trong cơn mưa chiều nay

Mưa hiu hắt ngàn cây

Chú xe lôi lặng lẽ

Điếu thuốc đỏ trên tay

Trong cơn mưa âm thầm 

Mắt ai nhìn xa xăm

Từng bọt bong bóng nước 

Tan vỡ vào lặng câm

Trong cơn mưa dạt dào

Trẻ tắm mưa ồn ào

Hồn nhiên cười nô giỡn

Ôi tuổi thơ ngọt ngào

Trong cơn mưa mùa hè

Phượng nở thắm lối về

Đỏ một trời kỷ niệm

Hòa khúc hát nhạc ve

Trong cơn mưa nhạt nhòa

Bóng dáng ai xa xa

Quang gánh oằn vai nặng

Tiếng rao chìm phôi pha

Cơn mưa nào lãng đãng 

Cơn mưa miền dĩ vãng

Từng cánh phượng hồng rơi

Chôn sâu vào năm tháng...

                          Trần Thị Phương Lan 

                          (Bút nhóm Hoa Nắng)

Con Nai Tơ

 

Mấy đêm qua trời mưa phùn. Sáng hôm nay bầu trời xanh quang đãng. Những cụm mây trắng sáng ngời. Lúa non xanh rờn vươn cao được vài phân. Hàng lúa thằng tắp chạy dài từ bìa trang trại đến cuối cánh đồng. Ông Xu cà Cu Tý huýt sáo gọi mướp già rồi cùng khởi hành. Tất cả đi về hướng đông. Đó là một khu rừng nhỏ, thưa. Cây cối tươi tốt nhờ mưa nắng điều hòa. Những cọng cỏ non tha hồ thò tay khỏi bụi nghịch phá. Đàn hươu thường về đây nhai cỏ, uống nước suối, ngắm trăng. Ông Xu biết thế nhờ một đêm trăng sáng, ông thao thức... Bỗng ông nghe nhiều tiếng "oác! oác!" từ rừng vọng ra. Đúng là tiếng của hươu. Quả thật, chính ông thấy bóng hươu thấp thoáng dưới trăng. Ông yên chí đàn hươu khá đông, có thể săn được vài con... Sáng nay ông nhất định cùng cậu con trai cưng là Cu Tý, đi săn hươu.

Qua cánh đồng, hai người đi thêm một cây số mới đến rừng. Cả hai đi sâu vào rừng, theo đường mà dẫn đến bờ suối. Ông Xu thấy nhiều vết chân hươu trên ấy, cũng có thể là vết chân nai nữa... Vết chân càng nhiều hơn, càng rõ rệt hơn. Đêm kia mưa, đêm qua mưa, nếu là vết chân của hươu nai đi ăn đêm qua thì hẳn đã bị xóa mờ đi, hoặc nước lũ làm biến mất. Nhưng không, rõ ràng là những dấu chân mới đi qua. Không nhiều lắm. Ông Xu thầm đoán chừng vài ba con.

Hai người lại tiếp tục đi, tiếp tục rẽ khi đổi hướng. Gần đến suối rồi... Hồi hộp!... Run run!... Không nghi ngờ gì nữa... đúng là một đôi... nhưng lại là nai. Một nai cái khá to và một chú nai tơ béo tròn. Ông Xu ra dấu. Cu Tý hiểu ý nhẹ nhàng đu lên cây sồi. Cậu ngồi yên nhìn xuống. Ông Xu và mướp len lỏi vào các bụi cây. Nghe tiếng động, đôi nai nghiêng tai nghe ngóng. Hình như trong mắt nai mẹ ngời lên một âu lo. Nhưng chỉ một thoáng... một thoáng thôi. Nai mẹ lắng niềm lo xuống. Lá rừng vẫn mê say xao động. Tiếng suối róc rách vẫn đều reo. Nai mẹ âu yếm nai tơ như thầm bảo:

- Vẫn thế. Không có gì con ạ!

Cu Tý thấy hình như chú nai tơ mỉm cười với mẹ chú. Đôi mắt nai tơ vô tư nhìn những hoa nắng lao xao trên cành. Chú khẽ chớp mi rồi nhìn xuống suối. Nước suối trong veo soi bóng nai mẹ tròn mập và bộ lông nai vàng óng điểm những đốm sao nâu. Có lẽ nai tơ hài lòng ghê lắm về khung cảnh nơi đây, chú lại mỉm cười...

Cu Tý cảm thấy thú vị. Tý hiểu ý nai tơ từ bộ điệu đến cử chỉ, nụ cười, hay ghê chưa. Mắt nai tơ vẫn tròn, vẫn lóng lánh với vạn sao trời... đẹp ghê nhỉ? Cu Tý ngây ngất ngắm nai tơ. Tý thích nai lắm cơ... thương yêu chi lạ! Đã nhiều lần Tý xin mẹ nuôi một chú nai tơ đẹp, nhỏ để làm cảnh và để làm bạn với Tý. Nhưng chưa bao giờ Tý hài lòng vì mẹ cậu khó khăn quá... Bà sợ thêm một miệng ăn với nhọc công chăm sóc. Bà hứa là khi nào có nai tơ bà sẽ cho Tý nuôi. Bà tưởng là hứa cho qua, và khi cậu Cu Tý càng lớn hẳn cậu bỏ quên những ý tưởng trẻ thơ đó. Nhưng không, Tý vẫn với bộ óc bé bỏng thơ ngây ngày nào. Tý vẫn thích sống gần các con thú bé nhỏ hiền lành, nhất là nai, mà là nai tơ cơ đấy.

Bây giờ... chú nai tơ đang uống nước. Chỉ cần Tý ra tay... Ừ... chỉ cần Tý ra tay là bắt được ngay. Nhưng lỡ nai tơ của Cu Tý bị thương làm sao?! Tý ngần ngại... Tý run run thủ khẩu súng.

- Đoàng! Đoàng!

Tý giật mình. Ông Xu đã bắn trước. Nai mẹ trúng đạn lăn ra đất. Nai tơ định chạy nhưng thấy mẹ ngã ra máu loang nhuộm thắm bộ áo choàng, chú không nỡ. Vì lưu luyến... vì tình mẫu tử nai dừng lại. Chú nhìn mẹ và cũng vì cái nhìn đó, nai tơ không nỡ đi. Bốn chân bé bỏng của chú như chôn sâu xuống đất. Chú đứng yên, những giọt nước mắt trào ra. Nhưng... ô kìa Cu Tý và ông Xu đã vây quanh chú, có cả mướp già với bộ mặt hí hửng nữa cơ. Nai tơ thơ ngây... nai tơ hiền hậu... rơi vào tay Cu Tý rồi. Bây giờ nai không sợ nữa... nai chỉ biết buồn... buồn vì xác nai mẹ đã nằm yên trên vai ông Xu. Nai tơ đã biết số phận hẩm hiu của mẹ nó.

Còn nó thì sao nhỉ? Mẹ nai bị chết, sao nai không bị thế? Họ không giêt nai à?

Nai tơ, đôi mắt trong veo thơ ngây, ngơ ngác... Cu Tý ôm nai ve vuốt, trìu mến...

*

Ban đầu, mẹ Tý không bằng lòng cho Tý nuôi nai con. Nhưng Tý đã viện đủ lẽ để phản đối mẹ.

Nào là:

- Nếu mẹ sợ thiếu sữa, con sẽ nhịn một phần sữa của con cho nó.

Nào là:

- Nếu mẹ sợ nhọc công chăm sóc, con sẽ đóng cho nó một cái chuồng, tự tay con lo cho nó ăn, liệu cho nó ngủ.

Nào là...

Sau cùng, mẹ Tý bằng lòng vì bà vốn cưng con. Tý vui lắm. Cậu bé hí hửng đem gỗ đóng chuồng và lót rạ cho nai ngủ. Nai tơ ngự trị trong cung điện ấy cái "vương hiệu" là THƠ THƠ. Tý đặt thế đấy. Cu Tý dĩ nhiên rất thương mến Thơ Thơ. Ngược lại, Thơ Thơ cũng thế. Nhưng có điều Thơ Thơ không hề cảm tình với ông Xu và mướp già. Có lẽ Thơ Thơ nghĩ ông Xu là thủ phạm giết mẹ nó, lột da mẹ nó đem bán nên nó thù, nó hận. Còn con mướp già độc ác ấy, Thơ Thơ càng gớm ghiếc. Những lúc mướp già bị rầy mắng, Thơ Thơ thích thú nhất.

Thơ Thơ lớn dần theo thời gian. Với Tý, nó không hề chú ý đến điều đó. Cái chuồng trở nên thấp bé đối với Thơ Thơ. Một buổi sáng, Thơ Thơ nhảy ra chuồng. Thơ Thơ nhớ rừng nhưng không nhớ lối ra. Thơ Thơ chạy vòng vòng trong trại, đi lang thang mãi đến mỏi cả chân. Thơ Thơ dừng lại... thì ra trong lúc điên cuồng vì bị bó buộc Thơ Thơ đã dẫm nát lúa non ở ruộng. Nó buồn bã trở về chuồng với sự hối hận...

Quả thật. Mẹ Tý giận dữ la mắng Cu Tý. Thơ Thơ nằm trong vòng tay Tý. Thằng bé nhất định bảo vệ Thơ Thơ. Nó không tin Thơ Thơ dẫm nát lúa. Thơ Thơ nhìn Tý bằng đôi mắt biết ơn. Tý nâng niu, an ủi Thơ Thơ một chốc rồi thiếp đi. Tý nhịn ăn hôm đó. Bà mẹ thương con lại tha thứ, lại cưng chiều.

Thơ Thơ ngoan hiền. Thơ Thơ d6ẽ thương. Thật đấy. Nhưng bản chất của Thơ Thơ là bản chất của một con vật, đầy thú tính. Thơ chỉ biết sống theo bản năng và thú tính của nó.

Một hôm.

Mọi người đi vắng. Thơ Thơ lại bỏ chuồng. Lớp rạ làm Thơ Thơ nóng bức. Nó muốn tìm cái gì thoải mái hơn cơ. Nó định ra đồng nghịch phá một lúc, chợt nhớ lần trước Cu Tý bị ba mẹ mắng, nó bỏ ngay ý nghĩ đó. Thơ Thơ lững thững vào phòng. Thấy mấy cái gối dồn gòn dang dở ở góc phòng, tính tò mò của Thơ Thơ bị khuấy động. Chú đến, lấy mõm lôi ra. Rồi Thơ Thơ khuỵu chân xuống thử nằm. Êm thật, nó thầm nghĩ thế. Thơ Thơ lại đứng lên. Chú vừa nghĩ ra được một cách chơi...

*

Thế là hôm ấy Tý lại bị mắng. Lần này thì Tý chả thấy oan tí nào. Chính Tý thấy Thơ Thơ nghịch phá kia mà gòn bay vào ống máng, chui vào lò. Gòn phủ trên nệm. Gòn chui vào thức ăn. Gòn bay là là trong không khí rồi vào mũi, bám cả trên tóc trên tai người ta. Bị mẹ mắng Tý giận thật sự. Cậu chạy nhanh đến chuồng. Con vật bé nhỏ đang nằm co ro trong góc như chờ sự trừng phạt. Thấy Tý, nó đứng lên. Đôi mắt trong xanh khép nép. Đôi tai run rẩy. Chiếc lưỡi hồng liếm vào tay, vào chân Tý. Thơ Thơ thế đó làm sao Tý phạt được. Nó nghẹn lại, buông cây roi xuống ôm chầm lấy Thơ Thơ...

Quyết liệt hơn, lần này ông Xu đòi đuổi Thơ Thơ. Ông bảo Tý:

- Bấy lâu, ta thương và cưng con nên cho phép con nuôi Thơ làm bạn. Nhưng Thơ Thơ có ích gì cho ta đâu ngoài sự nghịch phá của nó. Con hãy để Thơ Thơ về với núi rừng man dã. Bằng không, một ngày nào đó, ta giận điên lên thì không còn gì là Thơ Thơ nữa đâu nhé.

Tý cúi mặt, nước mắt đoanh tròng. Lời ông Xu sắc bén quá. Nó đau đớn không ít. Ông Xu lại tiếp với giọng nhẹ hơn:

- Con! Con không biết thú rừng thì có cái bản năng riêng của nó sao. Một ngày nào đó nó sẽ nhớ rừng con ạ, như người thì nhớ cội vậy. Nó sẽ trở về cuộc sống man dã... Lúc đó, chắc con cũng chẳng vui gì, chi bằng bây giờ con thả nó đi.

Cu Tý buồn rầu suy nghĩ. Thả Thơ Thơ? Thả Thơ Thơ sao? Ai sẽ chạy đua với Tý? Ai sẽ là bạn truyền hơi ấm cho nhau? Không! Tý không thể thả Thơ Thơ.

Tý tìm cách gợi lòng thương của bố:

- Thưa ba, nếu thả Thơ Thơ, con buồn lắm, không ăn ngủ gì được. Con xin hứa là từ rày về sau nếu Thơ Thơ còn phạm lỗi con không dám trái ý ba nữa.

Ông Xu bằng lòng nhưng mẹ Tý giận nó. Chỉ giận thôi chứ tình mẹ thì vẫn bao la.

Sáng nào không đi săn, Tý dẫn Thơ Thơ ra đồng chơi. Trời bấy giờ sang đông. Tuyết rơi lác đác, đọng lốm đốm trên đất y như dấu chân người tuyết.

Tý choàng áo bông cho chú nai Thơ Thơ. Cả hai thơ thẩn bên cánh đồng. Thơ Thơ ngoan lắm, nó không dẫm bừa lên ruộng. Có lẽ nó biết ruộng vừa lên mạ. Tý thầm sung sướng với ý nghĩ "Thơ Thơ bắt đầu tinh khôn!"

Cu Tý nhìn Thơ Thơ âu yếm bảo:

- Thơ Thơ ngoan nhá, giáng sinh này ta sẽ xin mẹ cho Thơ Thơ một xâu chuỗi Ô Tô, Thơ Thơ thích không nào?

Và Tý thấy Thơ Thơ nhoẻn miệng cười với nó, ánh mắt vui vui.

Đêm ấy được một trận mưa tốt. Sáng sớm, ông Xu sửa soạn đi săn. Bỗng sực nhớ, ông sai Tý ra đồng xem mạ lên tốt không và xem có vết sâu hoặc hư hao nào không? Tý tin chắc là mạ lên cao hơn hôm qua và xanh rì rì ra đấy. Nhưng... ra đến đồng... Tý ngạc nhiên quá: mạ non bầm dập ngả nghiêng tơi tả. Trên đất xốp những dấu chân bé nhỏ hằn lên rất rõ. Tý cúi xuống...

Trời ơi!... Thật sao?... Dấu chân của Thơ Thơ!

Và tít đàng xa kia, dấu chân in dài rồi mất hút. Tý hốt hoảng chạy về. Chuồng Thơ Thơ đó. Vắng lạnh. Không ngờ vực gì nữa. Đúng rồi. Đúng rồi.

Tý ôm đầu thất thểu đi vào. Nhìn bộ mặt thiểu não đến thảm thương của Tý ông Xu đã đoán hiểu được một phần nào. Ông vội hỏi:

- Sao? Mạ lên tốt không Tý?

Tý nghẹn ngào:

- Con gì đã ăn hết rồi, ba ạ.

Tý thút thít...

- Con biết con gì ăn không?

Cu Tý nhìn bố, đôi mắt van lơn. Ông Xu nhỏ nhẹ nhưng Tý biết đó là lúc ông giận nhất.

- Lại Thơ Thơ phải không?

Tý run lên lắp bắp:

- Dạ... hình như thế.

Rồi chạy vụt đi. Tý chun vào ổ rơm của Thơ Thơ. Tý miên man nghĩ ngợi. Tý mong Thơ Thơ trở về với Tý. Tý sẽ nhốt thơ Thơ tuốt trong góc ruộng. Đến bữa, Tý sẽ lén dành phần sữa của nó cho Thơ Thơ. Tý sẽ giấu kín Thơ Thơ chả cho ai hay hết. Tý thiếp đi... trong mộng nó mơ gặp Thơ Thơ... Tý chập chờn với trạng thái nửa mơ nửa tỉnh. Tý nghe trong người nóng ran, đau nhức như có vạn cây kim châm chích. Đầu Tý nhức như búa bổ... tóe vạn sao trời. Đến khi Tý tỉnh, nó mới hay là nó đã sốt, sốt từ sáng đến giờ.

Trời chập choạng tối. Qua khung rào Tý thấy trời đông u ẩn, buồn phiền. Có tiếng thì thào trong nhà. Tai Tý ù nên nó không nghe rõ. Có tiếng chân đi...

Đoàng! Đoàng!

- Súng nổ! Súng nổ!

Tý hoảng hốt hét lên. Nó đâm bổ ra. Nó nhìn thấy khẩu súng trên tay ông Xu mờ mịt khói. Còn...

Thơ Thơ.

Con vật thân yêu của Tý đang dãy chết dưới mưa tuyết. Tý vụt đến ôm chầm Thơ Thơ. Có lẽ nhớ Tý nó mới tìm về, mới bị nạn thế này. Máu từ cổ Thơ Thơ loang dài trên bộ áo vàng mịn. Gặp lạnh máu đông lại. Gớm ghiếc quá. Nhưng Tý không gớm. Tý ôm Thơ Thơ và hét gọi tên Thơ Thơ.

Thôi rồi! Không mong gì nữa, vết thương hiểm ác kia, làm sao Tý chữa trị? Tuyết rơi từng đốm trên máu. Những đóa hoa trắng nhuộm hồng không nở một thoáng để đưa tiễn linh hồn Thơ Thơ. Mắt Thơ Thơ, đôi mắt nai tơ đẫm lệ.

Đôi mắt long lanh long lanh rồi khép lại. Tý tưởng tượng một nụ cười gắng gượng đang nở trên bờ môi Thơ Thơ.

Hoa tuyết càng rơi nhiều.

Cu Tý chạy nhanh về phòng đóng chặt cửa lại. Cu Tý lắng tai nghe... nó mơ hồ có tiếng suối reo, tiếng nai mẹ bảo con:

- Vẫn thế, không có gì con ạ.

Rồi tiếng súng đoành đoành kết thúc đời nai mẹ, rồi lại tiếng súng ác độc tàn nhẫn ấy kết thúc đời Thơ Thơ. Thơ Thơ, chả biết xác nó đã được mẹ Tý quẳng vào cái hố chưa nhỉ. Hay, xác Thơ Thơ vẫn chơ vơ ngoài mưa tuyết. Hoặc hơn nữa, cha mẹ Tý sẽ lột da của Thơ Thơ làm áo. Lấy thịt của Thơ Thơ mà bán.

Trời ơi! Đừng nghĩ nữa Tý ơi! Đừng nghĩ nữa tôi ơi!

Tý chắc rằng Tý không thương yêu ai bằng Thơ Thơ. Cái tình cảm thiêng liêng bắt nguồn bởi tình yêu thiên nhiên vạn vật. Nhưng bây giờ... Thơ Thơ còn đâu nữa. Thơ Thơ! Cu Tý xa Thơ Thơ mãi mãi rồi đấy, Thơ Thơ, Cu Tý nấc lên rồi thiếp đi!...

PHƯƠNG CHI             

Phóng tác theo "The year ling" 

(Trích từ bán nguyệt san Tuổi Hoa số 183, ra ngày 15-8-1972)

Trên Đỉnh Nhớ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Chừ em nhớ thuở nô đùa

Với bao mộng đẹp ngày xưa tuyệt vời

Dại khờ nhặt lá vàng rơi

Chiều lên đồi hát vạn lời thơ ngây

Tháng năm dài tuổi xuân bay

Buồn trên màu tóc tàn phai nụ cười

Ngựa hồng khuất nẻo reo vui

Chừ em đứng khóc giữa trời rụng sương.

                                      NGUYỄN NGỌC HOÀNG

                                   (Văn nghệ Mây đỉnh cao Mỹ Tho)

(Trích tuần báo Thiếu Nhi số 48, ra ngày 23-7-1972)

Tuổi Thơ Hồng

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Một lối đi về giữa lá mưa

Mang theo cho bé nắng quanh mùa

Mắt anh đã úa ngày thơ dại

Mắt bé còn dài ấu thơ xưa

Tuổi anh đã mất hết xuân thì

Theo dòng nước mắt rớt trên mi

Bé còn hoa bướm trong ngà ngọc

Như dáng nai hiền bước chân đi

Vẫn biết rằng anh đã giã từ

Khung trời kỷ niệm của ấu thơ

Nhưng trong hồn mãi còn nuối tiếc

Và mộng mơ nhiều lúc suy tư

Mơ anh ghé lại tháng ngày xưa

Nhớ chim, nhớ bướm, nhớ say sưa

Mấy con đường cũ nằm trong nắng

Anh ngỡ không còn nghe bơ vơ

Bé còn có bạn có trò chơi

Có khung trời nhỏ mới rạng ngời

Khung trời chim hót hoài không dứt

Để tóc thêm dài một chút vui

Nhìn em anh tưởng uống ly kem

Tưởng phím đàn xưa lướt thật êm

Tưởng hồn du mãi vào trong mộng

Để ngắm để soi tuổi thơ hiền

Tuổi bé sao mà quá dễ thương

Điểm trang bằng vạn đóa hoa hường

Ước cho bé vẫn nằm trong mộng

Và tháng năm nghe tuổi thơ hồng

                                                 VY TÍM

                                           (Kỷ niệm hồng)

(Trích từ bán nguyệt san Ngàn Thông số 7, ra ngày 5-8-1971)

Nói Với Chấy

 

Chấy à! Từ ngày có mi ngự trị vẫy vùng trên làn tóc óng mượt, ta như điên cuồng lên vì ngứa, mái tóc dịu dàng chảy dài trên vai áo trắng thướt tha giờ như ổ quạ, tóc ta rối bung lên. Ta gãi, gãi tưng bừng, những ngón tay của ta không ngừng hoạt động, móng tay đóng đầy cả cáu, ta muốn trở thành điên quá đi mất, vì mi chấy ơi.

Chấy à! Làn da mịn màng của ta đã trở nên xanh xao và chỗ giáp giới giữa trán và tóc nổi lên những mụt chốc mọng nước sưng đỏ lên trông thật rùng mình. Ta ghét mi lắm chấy ơi, ta muốn giấu me ta nhưng người bắt đầu dò xét rồi đó, trời ơi! Nếu biết được như thế này chắc me sẽ xách đầu ta rắc bột D D T, ta sợ lắm, à, tại vì ta tất cả, đồ cái con ăn ở nhớp nhúa dơ dáy, "có học mà không hành", vệ sinh chép từng trang cho dày vở mà để chấy ngang dọc tung hoành, ta nhác qua nên trời bắt tội cho mi xuống chữa bịnh lười
cho ta phải không? - Thôi thế thì ta đành... đi tắm vậy, mà khoan đã nhé, để chút trưa đã, chừ ta mắc xem nốt quyển truyện này cho xong.

Chấy à! Bao lần hẹn, ta đã thất hứa và mi vẫn chọc giận ta từng cơn, mi đi thụt lùi hay sao mà cái đầu ta như muốn kéo ra đằng sau gáy hả chấy. Ta nghe người ta bảo: "có chí thì nên" sao mà tháng này ta đứng xa thế hở chấy, chắc là người ta nói dối rồi đó chấy. Mi là con ký sinh trùng, hút hết chất bổ của ta thì làm sao ta học cho giỏi được, "sức khỏe là vàng", mất sức khỏe dù ta có tiền rừng bạc bể cũng không sao thu hồi lại được.

... Kìa, me ta gọi ra hiên, chấy ơi, dáng ta đi nặng nề vì tóc đầy những chấy là chấy...

Thôi! Me ta biết rồi chấy ạ, thế là ta giã từ mi. Giã từ người bạn "mến yêu" với thân thể hút máu người để sống. Giã từ mi sau một tuần lễ vệ sinh dưới sự chỉ huy gắt gao của me ta, ta xát thật kỹ da đầu bằng savon de lux, ta gỡ mất nốt chốc và xức thuốc tơi bời, mỗi ngày ta tắm gội hai lần, mỗi lần ta đều gội những hai ba nước, thân thể ta giờ đây thơm tho sạch sẽ, me còn bắt giết tận gốc những "ông chấy"... đực to bằng... đầu ngón tay. Đầu ta nhẹ nhõm, trí tuệ ta hình như mở mang hơn, mỗi lần đi ta không còn phải giấu cái đầu tóc "ổ quạ" dưới đôi tay thương mến nữa. Móng tay ta không đóng đầy cáu vì da đầu đầy bụi nữa, da dẻ bắt đầu hồng hào trở lại và nhất là trừ được con bệnh lười tắm, sợ nước kia đi. Thôi! Đoạn tuyệt chấy nhá!

HỨA THIÊN HƯƠNG     

(Trích từ bán nguyệt san Tuổi Hoa số 205, ra ngày 15-7-1973)

Chân Giá Trị Của Một Người

  

Thư của em H-G Saigon

... Em nghe bạn em nói học ở trường... sẽ trở thành một người vẹn toàn, sau này sẽ lấy chồng làm Bộ trưởng, Giám đốc v.v... dễ dàng, vì trường đó dạy cho học sinh biết đủ các phép lịch sự để trở thành một bậc phụ nữ thượng lưu trong xã hội. Nhưng nhà em không giàu lắm, lại đông anh em, mà học phí của trường đắt lắm, mỗi tam cá nguyệt đóng cả mấy chục ngàn. Chị có thể chỉ cho em cách nào để trở thành người phụ nữ thượng lưu trí thức biết ăn, mặc đúng mốt, không bị chê là quê mùa...

Trả lời

Trước hết, chúng ta hãy nói về từ ngữ "thượng lưu trí thức". Trí thức và học thức khác nhau. Một người học thức là một người học nhiều, hiểu rộng nhờ ở sự học. Còn một người trí thức là người biết dùng óc suy luận để tránh điều dở theo điều hay, biết phán đoán, nói tóm lại là người hiểu biết. Vậy thì người trí thức là người có học, nhưng người học nhiều chưa chắc đã thành người trí thức. Nếu học để vinh thân phì gia, để sau này thành đạt, ra đời chỉ biết đem bằng cấp làm cần câu cơm, khinh thế ngạo vật, ích kỷ không nghĩ tới ai, thì không thể gọi là người trí thức mà chỉ là phường giá áo túi cơm thôi em ạ.

Sự đến một trường danh tiếng học thì cũng hay, nếu có phương tiện. Vì ở đó, chúng ta được ngồi học thoải mái, được dạy dỗ cẩn thận hơn, được săn sóc chu đáo về phương diện giao tế. Nhưng mà không phải cứ học những môn đó rồi sẽ trở thành bậc thượng lưu trí thức được kính trọng. Ăn mặc đúng mốt chỉ là điều có thì càng tốt chứ không giúp gì cho nhân cách chúng ta đâu. Truyện Kiều có hai nhân vật ăn mặc rất đẹp, đó là:

Mã Giám Sinh thì:

... Mày râu nhẵn nhụi, áo quần bảnh bao

Sở Khanh thì:

... Hình dung chải chuốt, áo khăn dịu dàng

lại là hai người mà nhân cách đáng để độc giả ghê tởm.

Tổng thống Lincoln và gần đây, tổng thống Truman của một nước giầu có nổi tiếng, nước Mỹ, đều được coi là những người không thuộc thành phần quí phái, không xuất thân từ một trường danh tiếng nào, mà được nhân dân nước họ coi là vĩ nhân, khi chết cả nước thương tiếc. Henry Dunant, Thủy tổ Hồng Thập Tự, bỏ hết của cải, sống đời nghèo khổ để "làm giảm nỗi đau của nhân loại" thì với mắt một người phàm tục, cho ông là nhà quê, trái lại, cái nhân cách của ông sáng rỡ, cả nhân loại phải ngưỡng mộ. Không có một vĩ nhân nào được đời tạc tượng sùng bái vì cái nết ăn mặc đúng mốt. Theo đúng thời trang thì có cái hãnh diện và tự tin bề ngoài của những tâm hồn nông cạn. Nhưng có tấm lòng tốt lành nhân ái, biết hy sinh, biết nghĩ tới người khác, thì đời sống tinh thần được ngát hương, em sẽ thấy lòng tự tin tỏa ra từ trong thâm tâm, vì đó mới là chân giá trị của một người. Cái áo không làm thành thày tu. Phục sức sang trọng không có nghĩa là có tấm lòng tốt. Bậc thượng lưu trí thức là những người biết quên mình, nghĩ tới người khác, biết đau nỗi đau của tổ quốc, nhục nỗi nhục của dân tộc. Bà Nguyễn thị Giang là một bậc phụ nữ thượng lưu trí thức, vì bà biết nghĩ tới điều cao quí, biết thương dân lầm than nô lệ, biết hy sinh vì nước. Chúng ta đừng tự biến thành cái giá mắc áo, cái túi đựng cơm. Đừng quá quan tâm tới cái vỏ bề ngoài. Nhà khoa học Pìèrre Curie ăn mặc thật là xốc xếch, nhưng có biết bao phòng khách của các vì vương tước muốn được ông đặt chân tới. Ông Gandhi chỉ khoác một tấm áo choàng trắng bằng vải thô mà cả thế giới tôn lên làm bực thánh.

Cổ nhân có câu: ngưu tầm ngưu, mã tầm mã (trâu tìm trâu, ngựa tìm ngựa, có ý nói giới nào thì giao du với giới đó). Nếu em lo về cái bề ngoài, muốn phô trương cái lịch sự văn minh vật chất, thì em sẽ được hoan nghinh trong giới trưởng giả. Nhưng nếu em muốn được phát huy cái chân giá trị của con người thì em nên lo trau giồi tư cách trước. Khi em có một lý tưởng vị tha để mà theo đuổi, em sẽ thấy lòng đầy tự tin, không phải ngượng ngập vì sợ rằng mình có vẻ nhà quê. Giữa một người phục sức, ăn nói theo ngôn ngữ quê mùa, nhưng tấm lòng chất phác thật thà, sẵn sàng giúp đỡ và an ủi người khác với một người ăn mặc đúng mốt, nhưng mải lo cái vỏ bề ngoài, tâm hồn nông cạn, không lý tưởng, chị xin được làm người nhà quê em ạ.

Chúng ta nên sống hòa mình với đời, cũng học theo cách xử thế của đời nay, ăn mặc những kiểu quần áo bình thường, không cổ lỗ quá để cho mình có vẻ lập dị, nhưng cũng không theo thời quá để tỏ ra mình chỉ chạy theo bề ngoài. Chỉ nên coi sự ăn mặc vào hàng thứ yếu. Điều cần là mình có tấm lòng tốt. Đừng chú ý tới vấn đề quần áo giầy dép lắm làm chi.

Thủ tướng Mac Milan nước Anh, một nước quân chủ có truyền thống, hẳn là về lịch sự quí phái, ta không thể chê được họ rồi, một hôm mặc bộ đồ mới tuyệt đẹp, thật đúng mốt tới dự hội nghị. Bạn hữu ông xúm xít lại khen quần áo ông đẹp quá. Ông bèn nói đại ý: Tôi phải bỏ bộ đồ này đi thôi. Vì không lý do gì tôi lại mặc một bộ quần áo mà các bạn tôi thấy trong người tôi chỉ có bộ quần áo xứng đáng được ngợi khen hơn hết. Các em ơi! Các cụ xưa có câu "y phục xứng kỳ đức" trong khi ba má lo chạy gạo, gia đình thiếu hụt mà chúng ta lo mua món đồ đắt tiền để đúng mốt thì chúng ta không có tâm hồn gì cả, chỉ là một khối thịt biết di chuyển, một cái giá để mắc áo đẹp, cái túi để đựng cơm ngon mà thôi các em ạ.

Chị ĐỖ PHƯƠNG KHANH     

(Trích tuần báo Thiếu Nhi số 96, ra ngày 1-7-1973)

 

Về Một Quan Niệm Giáo Dục...

 

 

 Lời Tòa Soạn: Trên một nhật báo lớn ở Thủ Đô, gần đây có đăng tải một loạt bài tâm tình của một nhà văn nữ khá nổi tiếng. Trong loạt bài này, tác giả đưa ra rất nhiều quan niệm mới mẻ về giáo dục, chẳng hạn tác giả lên án "những đứa trẻ ngoan ngoãn là một tai họa ghê tởm của xã hội". Độc giả của Thiếu Nhi đọc được những bài báo ấy đã phản ứng dữ dội và viết thư về đòi Thiếu Nhi phải lên tiếng trước các lập luận ấy. Nhận thấy đòi hỏi của độc giả là đòi hỏi hợp lý, vả chăng tôn chỉ của Thiếu Nhi từ xưa tới nay vẫn là xây dựng một thế hệ Thiếu Nhi hồn nhiên tươi sáng và tất nhiên phải là thế hệ hiếu với cha mẹ, đễ với anh em, thảo với bạn bè cũng như ngoan ngoãn với thầy cô ở học đường. Mọi lập luận ra ngoài tôn chỉ ấy, Thiếu Nhi đều không thể chấp nhận được và còn có bổn phận phải ngăn chặn để ảnh hưởng của nó khỏi lan rộng làm ung thối tâm hồn của các em. Vì lý do đó, tòa soạn đã yêu cầu chị Đỗ Phương Khanh dành một kỳ Suối Mát ở trang bào này để phân tích về lập luận của nhà văn nữ kể trên. Mặc dù chị Đ.P.K. rất e ngại khi phải động chạm tới riêng một cá nhân, nhưng đây là một việc bắt buộc phải làm, xin bạn đọc hiểu cho như một trách vụ mà tòa soạn giao phó, không hề có vấn đề liên hệ tới tình cảm cá nhân.

Tưởng cũng nên nói thêm rằng, do sự sáng suốt của nhóm chủ trương nhật báo nói trên, loạt bài của nhà văn nữ đó đã được ngưng lại và thay thế bằng một loạt bài khác. Thiếu Nhi vô cùng hân hoan trước quyết định sáng suốt kể trên, và xin chân thành gửi lời cám ơn các độc giả đã tin cậy Thiếu Nhi mà sốt sắng thúc giục tòa soạn bằng thư, bằng điện thoại, hay trực tiếp gặp mặt để giao phó cho Thiếu Nhi nhiệm vụ lên tiếng này.

Thư của em Nguyễn Q. Phúc, Saigon:

Thưa chị, tình cờ em được đọc đoạn văn sau đây của... một cây bút nổi tiếng, có nhiều ảnh hưởng trong giới trẻ. Em xin ghi lại gửi tới chị, để chị đọc rồi cho em biết ý kiến:

"Ở những xã hội chậm tiến người ta nuông chiều những đứa trẻ trong suốt năm năm đầu tiên, nó không phải đối phó với sự việc sáng kiến không sao nẩy nở được, khi nó được người lớn lo cho tất cả. Mất óc sáng kiến nó sẽ trở thành những đứa trẻ ngoan, tối ngày chỉ biết vâng lời cha mẹ. Ở xã hội chậm tiến, người ta yêu những đứa con nít "Ngoan", và đó là một tai họa kinh tởm nhất.

Bởi lớn lên, ra đời, chúng sẽ trở thành những công dân luôn luôn cúi đầu tuân theo lệnh nhà cầm quyền..."

Thưa chị, trên đây là em chép đúng đoạn văn đó. Xin chị cho em biết rằng, như vậy, nếu chúng em cố gắng để trở thành những đứa trẻ "ngoan", chúng em có phải là mầm mống của tai họa kinh tởm nhất cho xã hội không?

Trả lời: Đoạn văn em trích lại ở trên, chị cũng đã đọc. Chị nghĩ rằng mỗi người đều có quyền tự do viết lên những điều mình nghĩ, và sẽ chịu trách nhiệm tinh thần về những điều mình viết. Nhưng nếu những điều viết lên đó có thể gây hoang mang, ngộ nhận, ảnh hưởng tai hại hoặc có những người khác không đồng ý, thì sẽ có sự tranh luận.

Riêng trong phạm vi nói chuyện với các em, nếu em đã hỏi chị, thì chị cũng trả lời em theo ý kiến chủ quan của chị, em nhé.

Nhiều nhà giáo dục bảo rằng khi đứa nhỏ hiểu biết dần dần, cha mẹ nên tạo cơ hội cho nó phát huy sáng kiến.

Nhưng đồng thời cha mẹ cũng phải nhớ luôn rằng trẻ em dưới mười tuổi có năng khiếu bắt chước người lớn, trước khi nẩy nở năng khiếu suy luận, cho nên, ở những Vườn trẻ, Mẫu giáo, người ta lưu tâm đến các môn học rập khuôn để các em bắt chước, những môn học tạo sự thứ tự, nẩy nở óc nhận xét, để các em làm quen với cái Thiện, cái Mỹ, theo thật sát quan niệm "Giáo dục là nêu gương".

Cho nên, điều kiện cần thiết nhất là các em phải được nhìn thấy gương sáng ở chung quanh, vì các em rất thích bắt chước. Nếu các em còn quá nhỏ, mà đã bỏ rơi các em, để mặc các em quyết định mọi sự, thì quả thật các em sẽ không biết phải làm thế nào, các em sẽ trở thành bơ vơ hoảng hốt. Và như vậy là người lớn đã cư xử tàn ác với trẻ để các em sinh ra mặc cảm, sợ sệt.

Ở những năm đầu tiên, thời gian quyết định sự phát triển cho con người này, các em cần được thấy có sự che chở, bảo bọc, âu yếm, vuốt ve, đời sống tâm lý các em mới thăng bằng để có thể phát triển đều đặn cả tinh thần lẫn cơ thể.

Chỉ đến khi nào trẻ đã tới một trình độ có thể, cha mẹ hãy buông nó ra từ từ, tập dnầ cho đến lúc nó già dặn. Vừa hướng dẫn, vừa buông dần ra để tập cho trẻ quen với đời, như là người ta đã tập cho đứa trẻ biết lật, biết bò, biết đi. Đó là cách cư xử đúng đắn và hợp lý, hợp lòng nhân đạo. Đó là giáo dục.

Dần dần, trẻ em sẽ nhận thức được ý nghĩa và hậu quả bởi các hoạt động của nó. Do đó, trẻ tự xây dựng được những khuôn mẫu giá trị. Sau nhiều học hỏi, vốn liếng về cuộc đời đã vững vàng, trẻ sẽ có thể rời khỏi vòng tay che chở của cha mẹ mà không đến nỗi hoang mang, lo lắng. Các trẻ em sẽ trở nên ngoan, đồng thời cũng sẽ đầy tự tin với những vốn liếng kiến thức các em đã thâu thập qua những năm đầu được giáo dục. Nếu sự giáo dục được nghiên cứu để hòa hợp với sự phát triển của cơ thể các em, dựa theo đời sống tinh thần các em, thì các em sẽ càng thêm nẩy nở óc sáng kiến.

Cho nên trong sự giáo dục, người ta rất lưu ý tới vấn đề tạo cho trẻ cơ hội phát huy óc sáng kiến. Nhưng người ta lại cũng giới hạn rõ ràng giữa sáng kiến và phóng túng. Một đứa trẻ được giáo dục cẩn thận sẽ biết tổ chức đời sống cho có thứ tự, ngăn nắp, chừng mực và biết áp dụng sáng kiến vào công cuộc tạo dựng đời sống thứ tự, ngăn nắp và chừng mực ấy.

Nói rằng "mất óc sáng kiến nó sẽ trở thành những đứa trẻ ngoan tối ngày chỉ biết vâng lời cha mẹ", theo ý chị, nhận xét này sai lầm.

Chị nghĩ rằng nếu không có óc sáng kiến, đứa trẻ sẽ trở nên đứa trẻ ù lì, thụ động thì đúng hơn. Và đứa trẻ ù lì, thụ động không thể đồng nghĩa với đứa trẻ"ngoan" rồi em ạ.

Em thắc mắc rằng "nếu em là đứa trẻ ngoan thì em có phải là mầm mống của tai họa ghê tởm nhất không?" Điều này, chị xin trả lời quả quyết với em rằng hoàn toàn không đúng.

Nói rằng "những người con ngoan sẽ chỉ trở thành những công dân luôn luôn cúi đầu tuân theo lệnh nhà cầm quyền là điều đáng kinh tởm" thì lại không hợp lý chút nào. Nếu nhà cầm quyền tốt, muốn đem dân tộc đến vinh quang, no ấm thì bổn phận mỗi công dân là phải nỗ lực cùng với nhà cầm quyền xây dựng quốc gia, để đạt tới kết quả đó.

Trong trường hợp này, mà lại cứ chống đối, thì chỉ là thái độ của những kẻ phá hoại, không có thiện chí và lòng yêu nước.

Những kẻ đó sẽ không biết lúc nào cần đả phá và lúc nào cần xây dựng.

Những kẻ đó có thể coi như mắc bệnh thần kinh, chỉ thích làm trái ngược với tập thể, bất luận phải trái, hay, dở.

Sự chống đối chỉ là điều bất đắc dĩ chứ không phải hễ sinh ra đời là phải chống đối mọi người.

Nhưng lịch sử đã cho chúng ta thấy những cuộc khởi nghĩa cần thiết. nổi lên để chống đối nhà cầm quyền tàn ác, thì lại do những người con ngoan, được hấp thụ một nền giáo dục tốt lãnh đạo.

Anh hùng non Lam, Lê Lợi, là con nhà hào phú có uy tín, đức độ, chắc chắn phải là con ngoan. Nguyễn Trãi, Trần Bình Trọng, Nguyễn Biểu, Lê Quýnh v.v... hẳn phải là con ngoan trong gia đình. Gần đây, chúng ta thấy, liệt sĩ Nguyễn Thái Học, các cụ Phan Sào Nam, Phan Chu Trinh, và hàng ngàn hàng vạn người khác đã đứng lên đáp lời sông núi, hẳn là phải được giáo dục cho biết sống đời đáng sống. Vậy thì không thể nói rằng những người con ngoan sẽ chỉ biết cúi đầu. Trái lại, những người con ngoan mới đủ tư cách để biết ngẩng đầu, khi tổ quốc lâm nguy. Và cũng chính lúc những người con ngoan ngẩng cao đầu đáp lời sông núi đó, thì những người con không được hưởng một nền giáo dục tốt, những người con chỉ biết chống đối cha mẹ bất phân phải trái kia, sẽ nhân cơ hội để thừa nước đục thả câu mưu đồ vinh thân phì gia.

Chị quả quyết rằng những người làm nên lịch sử, hầu hết đều đã từng là những người con ngoan..

Những người đó đã biết vâng lời dạy dỗ nêu cao gương trung, hiếu, tiết, nghĩa, nhân, lễ, trí, tín, tam cương ngũ thường, tam tòng tứ đức. Những lời dạy dỗ đó rất đáng được tuân theo, không lý do gì lại chống đối, lại không vâng lời. Hẳn các em cũng đã nghe nói đến chuyện bà Mạnh Mẫu mẹ thầy Mạnh Tử, nổi tiếng là bậc hiền mẫu, đã đổi chỗ ở ba lần để thầy Mạnh (khi đó còn nhỏ) không vì gương xấu mà hư người. Bà dạy con  rất nghiêm, có lần bà bẻ gẫy cả khung cửi để răn con. Thầy Mạnh Tử nhờ biết vâng lời mẹ, mà sau trở nên một bậc đại hiền được đời tôn là Á Thánh. Vâng lời mẹ đến như thế, mà thầy Mạnh không hề là tai họa cho xã hội. Trái lại, nhờ được giáo dục chu đáo, óc sáng kiến của thầy lại càng nẩy nở, đã giúp thầy sáng lập hẳn ra một học thuyết viết thành sách. Người sau nhắc nhở đến thầy Khổng, thầy Mạnh coi như là thầy của muôn đời.

Sách báo nói về tội phạm đã cho chúng ta thấy rằng phần lớn những tội nhân đại hình vì làm điều tán ác, đều đã trải qua một thời thơ ấu không được giáo dục cẩn thận. Họ đã nhiễm thói quen chống đối cha mẹ hoặc không được cha mẹ thương yêu từ khi còn nhỏ.

Một số nhà tâm lý cũng cho biết rằng những người hay cay cú với đời, khó thích hợp với mọi người, cũng thường thuộc thành phần khi nhỏ hay chống đối cha mẹ hoặc không được sống trong gia đình êm ấm và dĩ nhiên không thuộc thành phần "ngoan".

Tóm lại, chị xin xác định với các em rằng các em cứ ngoan đi, cứ vâng lời cha mẹ thầy cô đi. Đó là những người đã dầy kinh nghiệm trường đời, sẽ dạy các em lời hay lẽ phải. Nhưng đồng thời, các em vẫn phát huy óc sáng kiến trong vòng sự vâng lời đó. Hãy có sáng kiến khi thi hành mệnh lệnh.

Ai cũng biết rằng trẻ em Nhật Bản rất vâng lời cha mẹ. Thế nhưng, sự ngoan ngoãn vâng lời đó không hề đưa dân Nhật vào tai họa kinh tởm nào cả, mà trái lại, chỗ đứng của họ trên thế giới ra sao, lòng ái quốc của họ đến đâu, óc sáng kiến của họ phi thường bậc nào, hẳn thế giới đều phải thấy.

Chị nghĩ rằng, nếu có một xã hội mà lại sản xuất ra toàn những đứa trẻ hư hỏng, hỗn láo, chống đối cha mẹ bất phân phải trái thì điều đó mới chính là tai họa kinh tởm các em ạ.

Chị ĐỖ PHƯƠNG KHANH     

(Trích tuần báo Thiếu Nhi số 127, ra ngày 1-8-1974)

 

Đường Vào Phố Ô Mai

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Theo chân nhau lâu rồi

Dù nắng hay mưa rơi

Đường đi ta chung bước

(Như là chung cuộc đời)

Đôi tay níu đôi tà

Gió vẫn tung thướt tha

Nón che nghiêng nửa mặt

Chút thương yêu la đà

Theo nhau mãi cũng... buồn

Kẻ trước người sau lưng

Đôi khi mắt gặp mắt

Khiến lòng sao bâng khuâng

Đánh bạo nhìn nhau cười

Nụ cười nửa vành môi

Không hỏi mà cùng bảo:

"Con đường mang... tên tôi"

Thế là biết tên nhau

Chưa chi đã tâm đầu

Lo gì không ý hợp

Và lo gì... mai sau.

Phố vẫn bán Ô Mai

Ăn vào, chua, ngọt, cay

Phi KHANH tên đường ấy

Hai đứa nhớ, nhớ hoài.

                  LÊ NGUYỄN MAI TRẮNG

(Trích từ tạp chí Tuổi Hoa số 224, ra ngày 1-7-1974)