Cứ mỗi độ thu về, những chiếc lá xanh tươi của mùa hè nắng cháy lần lần ngả sang màu đỏ rực hoặc vàng chói. Màu lá dần dần bị tẩy đi để sau cùng rời khỏi cành cây rơi nhẹ xuống mặt đất.
Mỗi cơn gió thoảng là những chiếc lá úa rơi rụng lả tả làm cho mùa thu hết sức thi vị.
Với khung cảnh đó, khoa học gia tự hỏi nguyên nhân nào những chiếc lá xanh đã trở màu khi mùa thu tới.
Màu xanh lục của một bụi cây, nhúm cỏ hay một lá cây là do một chất chỉ định màu đặc sắc đó là chất diệp lục tố.
Diệp lục tố được chứa trong những hạt rất nhỏ, có thể thấy được từng hạt này dưới kính hiển vi, mà các nhà thực vật học gọi là những hạt lục lạp. Tất cả những phân tử màu xanh của cây đều có chứa một số lượng lục lạp quan trọng.
Bạn hãy đem một chậu cây xanh tươi mơn mởn vào một phòng tối và để nó sống trong đó, ít lâu sau, bạn sẽ thấy tất cả lá cây đều mất màu xanh lục và trở nên không màu.
Như thế, chúng ta nhận thấy cây muốn có màu xanh thì cần phải có diệp lục tố. Sự tạo thành diệp lục tố cần phải có ánh sáng.
Thật vậy, sự hiện diện của ánh sáng rất cần thiết. Nếu bạn đem chậu cây trong tối trở ra ngoài sáng mấy ngày sau cây sẽ lấy lại vẻ xanh tươi.
Trong hoạt động của cây cỏ, diệp lục tố giữ một vai trò rất quan trọng. Nhờ nó mà cây tổng hợp được những chất đường từ thán khí. Những chất được này được tích tụ lại, tạo thành chất dự trữ thông thường dưới dạng tinh bột.
Thật ra, trong lá cây không phải chỉ có một sắc tố xanh lục là diệp lục tố mà thôi mà còn có thêm hai sắc tố phụ đi kèm theo, luôn luôn hiện diện trong lá. Đó là diệp hoàng tố màu vàng và carôten màu cam (màu cam của củ cải carốt). Bình thường, chúng ta không phân biệt được những màu của sắc tố này trong lá, vì bị màu của diệp lục tố lấn át. Chúng ta có thể nhận được màu của hai sắc tố phụ này khi ta bóp nát một chiếc lá tươi hoặc khi chiếc áo trắng tinh của bạn bị một chiếc lá non dập nát dây vào để lại một vết. Lúc đó màu vàng của hai sắc tố trên hiện ra. Hoặc khi diệp lục tố không còn được thành lập, trường hợp cây mọc trong bóng tối, người ta thấy sự xuất hiện của hai sắc tố phụ làm cho chiếc lá có màu vàng cam.
Những sự kiện đơn giản mà chúng ta vừa xem xét có rất nhiều liên quan tới vấn đề đổi màu sắc của lá cây. Khi thu về, những cơn gió heo may lành lạnh đầu thu là sự báo hiệu có một sự thay đổi quan trọng trong hoạt động bình thường của cây cỏ. Ngay lúc đó, cây bắt đầu tập hợp lại tất cả những chất dự trữ và phần lớn những chất dinh dưỡng mà thông thường là những chất đường hoặc những chất bột để chuyển vào cành và thân cây. Khí hậu không còn thích hợp, nhựa không còn được đúc luyện, lá đã hoạt động lâu ngày nên diệp lục tố không còn cần thiết nữa. Chúng được biến chuyển thành diệp hoàng tố và carôten dưới tác động của một acid gọi là acid lactic, lá cây sẽ trở nên vàng úa. Cây cỏ lúc đó sẽ mặc lấy chiếc áo màu vàng chói của nàng thu. Sau khi đã chuyển tất cả những chất đường vào thân, diệp lục tố không còn nữa, lá cây chấm dứt nhiệm vụ dinh dưỡng.
Bầu trời ảm đạm, những cơn mưa rào, từng cơn gió đầu thu thổi mạnh là vàng rơi lả tả là những nét chấm phá của khung cảnh thu buồn muôn thuở nhưng đầy thi vị.
PHÚ THƠ
(Trích tuần báo Thiếu Nhi số 2, ra ngày 22-8-1971)
Không có nhận xét nào:
Không cho phép có nhận xét mới.