Theo lời các vị đồng chí cũ của ông Nguyễn Thái Học thì đảng trưởng "Việt Nam Quốc Dân Đảng" lúc còn là một cậu học trò, có để lại một vài câu chuyện lý thú.
Trong cuộc đời học sinh, Nguyễn Thái Học đã tỏ ra có óc chống Pháp và tinh thần cách mạng đã nẩy nở ở ông từ khi ông học ở trường Sư phạm Hà Nội, trường đào tạo giáo viên tiểu học.
Nguyễn Thái Học không khá về Pháp văn. Ông không có khiều về môn này mà cũng không thích học chữ nước người. Ác thay, theo chương trình thì phải học tất cả các môn bằng tiếng Pháp, từ Sử Địa đến Toán Lý Hóa. Việt Sử cũng phải học trong cuốn "Histoire d' Annam" của G. Maybon.
Mỗi tuần được có một, hai giờ học Việt văn là cả một sự thích thú, hân hoan đối với cậu học trò bướng bỉnh của năm thứ nhất trường Sư phạm (như Đệ thất trung học ngày nay).
Khi cậu phải làm luận Pháp văn thì là cả một cực hình. Cậu gãi đầu, bứt tóc, miệng càu nhàu: "Càng giỏi tiếng Pháp cho lắm, càng phải nghe Tây nó chửi nhiều. Dốt lại ít hiểu, nó chửi nó nghe".
Muốn luyện cho học trò Việt nghe quen giọng Pháp, mỗi lớp được học một hai giờ với giáo sư Pháp mỗi tuần: giờ chính là giờ ám tả (Dictée Française) và có khi được học thêm một giờ thứ nhì nữa là giờ Luận Pháp văn (Rédaction Française). Ở năm thứ nhất trường Sư Phạm, Nguyễn Thái Học gặp phải một cô giáo Pháp rất khó tánh, mà giọng nói lại khó nghe. Cô mà đọc ám tả cho học sinh Việt Nam viết, thì cậu nào cũng đầy lỗi ; giỏi nhất lớp cũng phải đến 4 hay 5 lỗi.
Học trò gọi diễu cợt cô là "Sâu Róm". Một hôm cô vừa ăn bánh mì nhồm nhoàm, vừa đọc ám tả. Học trò lắng tai lắm mới nghe câu được câu không.
Nguyễn Thái Học không viết, bỏ bút xuống nhìn lên trần nhà mỉm cười. Cô "Sâu Róm" kêu Học đứng lên, hỏi:
- Thằng "nhà quê"! Tại sao mày cười?
- Ta cười vì ta không khóc.
- A! Thằng hỗn xược! Mày là người tỉnh nào?
- Người Việt Nam.
Câu trả lời đượm màu tư tưởng quốc gia này, làm cho cô "Sâu Róm" khó chịu, bực tức. Cô hỏi tiếp:
- Ba má mày tên gì?
- Song thân ta tên "Việt Nam"
Cô giáo nắm cánh tay Học toan kéo lên ông Đốc để trình về ngôn ngữ của Học, song cô bị Học hất mạnh tay ra. Cô biết cô gặp phải một học sinh không phải tay vừa, rồi không hiểu nghĩ sao, cô không lôi cậu học trò ngỗ nghịch ấy lên văn phòng hiệu trưởng nữa mà chỉ dọa một câu:
- Rồi mày sẽ biết.
Sau giờ Ám tả ấy, các bạn đều lo cho Học sẽ bị đuổi.
Nhưng chờ ngày ấy qua ngày khác, cậu học trò bướng bỉnh vẫn còn ngồi trong lớp. Có lẽ cô giáo Pháp kia không muốn gây ác cảm, nên bỏ qua những tư tưởng quốc gia mà cô nhận thấy ở Nguyễn Thái Học.
Khi lên năm thứ nhì, thầy giáo Pháp luyện giọng Tây cho học trò là giáo sư Thomas đã có xung đột với học trò trường Chasseloup Laubat ở Saigon, vì khó tánh và hay phạt. Bị mất mặt vì cuộc xung đột ấy, ông phải đổi ra Hà Nội dạy tại trường Sư phạm.
Cha cậu học trò đã cầm đầu cuộc xung đột với ông ở Saigon là một người Việt "có thế lực lắm" cậu mới được học trường Pháp. Vì thế khi ra Hà Nội, ông Thomas ghét học sinh V.N., trời run rủi sao ông lại dạy ở trường học sinh V.N.
Đến kỳ thi lên lớp, ông đọc Ám tả cho học trò viết, và cố ý "trác" học trò, chỉ đọc mỗi câu có một lần. Nhiều cậu không nghe kịp phải để từng đoạn trống trong bài thi. Cố nhiên Nguyễn Thái Học bực tức nhất vì cậu không giỏi Pháp ngữ.
Cậu không viết nữa và nửa chừng đứng lên xé giấy thi, bỏ ra ngoài. Nhưng cậu mới bước tới cửa lớp, đã bị thầy giáo ngăn lại:
- Mày đi đâu? Mày không thấy xấu hổ với anh em sao? Trong khi ai ai cũng viết kịp thì mày bỏ dở bài thi.
- Còn ông, ông không xấu hổ với các thầy giáo khác sao, các thầy ấy đều được học trò mến phục, còn ông thì trái lại...
- Tại sao vậy? Mày cắt nghĩa tao nghe.
Nguyễn Thái Học tuy dở tiếng Pháp nhưng cũng có thể nói chuyện với giáo sư bằng tiếng Tây "Ba rọi" trật lất văn phạm và từ ngữ. Tuy nhiên giáo sư Thomas cũng hiểu rằng Học nói cho ông biết: Ông oán ghét học trò V.N vì ông không được dạy trường Albert Sarraut (trường trung học Pháp ở Hà Nội) chớ gì? Ông suy nghĩ một phút rồi dịu giọng:
- Chắc các trò oán ghét tôi vì tôi đọc Ám tả chỉ có 1 lần nghe không kịp. Có vậy, đi thi mới chắc đậu.
Rồi giáo sư còn nói thêm cho cả lớp hiểu rằng ông không có ác ý đâu. Kế đo ông đọc lại bài Ám tả từ đầu mà mỗi câu đều đọc lại 2 lần chậm rãi.
Từ hôm ấy ông bớt gắt gao. Có lẽ ông thấy Nguyễn Thái Học bướng bỉnh, ông lo ngại sẽ xảy ra cuộc xung đột như ở Saigon, thì ông không còn đất sống ở V.N nữa, đến phải về Phi Châu mà dạy học hay phải sang Pháp không chừng. Chống với vị giáo sư khó tính mà Nguyễn Thái Học giúp cho cả lớp không còn bị ông làm khó dễ nữa.
Khi đi thi bằng Thành Chung (Diplome) có bài luận Pháp văn mà đề bài như sau:
"Các trò hãy nói về sự nghiệp của Jules Ferry."
Nguyễn Thái Học viết có đúng một câu:
"Người Việt Nam không hề biết tên người này"
Ai cũng cho là Học để ý phản đối Jules Ferry, một tay thực dân hạng nặng đã chủ trương chánh sách đi chiếm thuộc địa.
Cố nhiên bài luận ấy đem cho Học một "trứng ngỗng" và sau đó một cái "vỏ chuối".
Hồi đó người Pháp muốn bưng bít dư luận bên nước họ, lúc nào cũng cho Chánh phủ Paris có cảm nghĩ là dân "A-na-mít" trung thành với "mẫu quốc" lắm ; có lẽ vì thế mà họ không muốn làm to chuyện về khối óc bướng bỉnh, chống thực dân của một cậu học trò.
Họ có ngờ đâu cậu học trò mà họ không thèm lưu ý ấy sau này thành đảng trưởng Việt Nam Quốc Dân Đảng, làm cho thực dân "con cháu Jules Ferry" phải toát mồ hôi.
TẾ XUYÊN
(Trích tuần báo Thiếu Nhi số 1, ra ngày 15-8-1971)
Không có nhận xét nào:
Không cho phép có nhận xét mới.