Nếu có dịp rảnh rỗi, các bạn hãy thử quan sát một tổ kiến ở ngoài vườn hay trong sân để biết những sinh hoạt của chúng, chắc chắn bạn sẽ thích thú vô cùng.
Này nhé, bầy kiến di chuyển đông đảo từng hàng rất trật tự. Chúng luôn luôn tuân lịnh cấp chỉ huy hay kiến chúa mà chẳng dám ương ngạnh bướng bỉnh bao giờ. Vì thế, người ta từng thấy nhiều cuộc diễn hành của loài kiến xa tới cả trăm thước hay lên tít trên các cành cây cao mà vẫn ngay hàng thẳng lối.
Người ta tự hỏi: "Không biết tại sao chúng đi xa cách tổ như vậy mà vẫn biết đường trở về?". Điều đó thật dễ hiểu. Trong lúc di chuyển kiến đã dựa vào các khúc quanh gồ ghề hay chướng ngại vật làm mốc để trở về tổ. Ngoài ra, không kể mắt, kiến còn nhờ xúc giác và khứu giác giúp chúng nhận được lối đi. Riêng mùi vị, không những chúng phân biệt được ngay trên đường di chuyển mà còn ở cả trong không khí nữa. Mỗi loài kiến đều mang mùi vị riêng của tổ và chỉ có mùi vị này mới hướng dẫn chúng về tới nơi chắc chắn nhất. Nhiều cuộc thí nghiệm chứng minh rằng nếu bạn bắt một con kiến đang di chuyển về tổ rồi đem nó tới một chỗ khác thật xa, nhưng vẫn trên đường đi của nó, đoạn thả ra, thế nào nó cũng lần được về tổ nhờ ở mùi vị của đồng loại tiết ra dọc đường.
Kiến có nhiều mắt lắm. Ngay giữa trán là ba con mắt đơn nhỏ li ti, hai bên lại có hai mắt lớn gọi là mắt tổng hợp. Vì vậy, kiến nhận biết mầu sắc giỏi hơn chúng ta nhiều. Nếu bạn dùng những miếng kính mầu cố rọi những tia tím hay xanh lơ vào tổ kiến, tức thì những con có bổn phận chăm sóc lũ kiến non sẽ vội vã đưa tất cả đi chỗ khác, như chúng ta chạy cháy nhà vậy. Nếu bạn dùng nhiều miếng kính mầu khác nhau chiếu ngay trên tổ kiến, chúng sẽ ùa tới vùng có ánh sáng đỏ sậm vì chúng ưa bóng tối. Tuy nhiên, kiến biết dựa vào ánh nắng để định hướng đi. Người ta dùng một tấm gương để thay đổi ánh sáng chiếu rọi xuống đường di chuyển của kiến. Lúc đầu ánh nắng chiếu xuống từ hướng tây, giờ đây nhờ tấm gương phản chiếu, ánh nắng đổi sang hướng đông. Đàn kiến đang di chuyển thấy thế vội rẽ sang lối khác để về tổ.
Thường thường kiến xứ nóng mới hay di chuyển từng bầy lũ lượt. Nhờ khứu giác và xúc giác đặc biệt, kiến biết được thay đổi của thời tiết, bởi vậy những ngày sắp mưa to gió lớn, kiến di chuyển chỗ ở lên cao để tránh ngập lụt, mặc dầu tổ kiến thường ẩm ướt, vì chúng vẫn phải hút nước về tưới cho tổ khỏi khô rang, nếu không chúng sẽ chết queo.
Tổ kiến thường được đào sâu dưới lòng đất và chia ra nhiều ngõ ngách dẫn tới từng nhà kho thực phẩm, nhà chứa trứng, nơi ấu trùng ở, hốc đựng kén (tức là trứng sắp nở thành kiến), cơ sở cho kiến chúa, kiến cái cùng đàn con. Nhìn qua kính hiển vi, chúng ta mới thấy chúng ăn ở trật tự, ngăn nắp, sạch sẽ vô cùng.
Cố nhiên, công việc xây dựng tổ kiến được tất cả đóng góp từ kiến cái, kiến đực đến kiến thợ. Vì kiến thợ là những con khỏe mạnh nên đảm trách việc đào giao thông hào, nhà kho, phòng ở v.v... Ngoài ra kiến thợ còn có bổn phận đi kiếm thức ăn, chúng hay đi lang thang ra ngoài dò dẫm tìm mồi.
Khi gặp một con ruồi chết chẳng hạn, nếu lượng sức không thể tha về được, lập tức anh chàng chạy về báo cho đồng bạn biết và hăng hái dẫn đường. Tới nơi, tất cả xúm nhau vào khiêng con mồi. Có điều tức cười là nhiều khi hai ba con hè nhau khiêng mồi nhưng con nào cũng cố lôi về phía mình thành thử chúng cứ loay hoay mãi cho tới khi một con buông ra mới định được hướng về. Nếu con mồi quá lớn, chúng sẽ xẻ ra thành nhiều mảnh nhỏ rồi mới đưa vào nhà kho. Điểm đặc biệt là không bao giờ chúng tha mồi đi chỗ khác để ăn một mình, mà trái lại, tất cả đều góp lại cho cả đàn cùng ăn. Vì thế người ta không thấy chúng ăn uống bên ngoài tổ bao giờ. Trong kho đầy ắp những con vật chết như sâu, bọ, gián, ruồi, muỗi, mảnh vụn bánh, hạt ngô, hạt lúa, gạo v.v... Món ưa thích nhất của kiến là đường và tất cả chất ngọt. Chúng thường hút chất ngọt về tổ rồi nhả ra để dành.
Như chúng ta đã biết, kiến rất sạch sẽ, không bao giờ chúng để vương vãi những thức ăn dọc đường. Từ ngõ đi cho tới lối vào các địa điểm đều ngăn nắp, sạch sẽ như chùi. Nếu cần, chúng đào đất chôn những thứ bỏ đi, sau đó lấp cát lên trên.
Trong đàn kiến, tất cả đều hăng hái làm việc bất kể ngày, đêm. Chỉ những con ốm yếu, què quặt là được miễn công tác và được săn sóc tới khi khỏe mạnh. Những con chết thì sẽ đưa ra ngoài tổ.
Vì có bổn phận sinh sản, nên những con kiến cái ít khi ra ngoài. Nó cứ quanh quẩn trong tổ mà thôi. Nếu phải di chuyển đi chỗ khác, kiến con đi trước, sau đó là kiến cái kiến thợ lo khuân vác trứng còn kiến đực giữ nhiệm vụ chỉ huy tổng quát. Tất cả đều đoàn kết vì lợi ích chung. Người ta ít thấy những vụ đánh nhau lộn xộn giữa những con trong một bầy kiến, do đó vấn đề "giết người" hoặc ăn cắp, ăn trộm gần như không bao giờ xẩy ra trong xã hội loài kiến.
ĐẶNG HOÀNG
Sưu Tầm
(Trích tuần báo Thiếu Nhi số 47, ra ngày 16-7-1972)
Không có nhận xét nào:
Không cho phép có nhận xét mới.