Lời Chúc Tết

Chưa bao giờ chị băn khoăn thắc mắc bằng nỗi băn khoăn khi viết để gửi tới các em lời chúc tết nhân dịp xuân Giáp Dần.

Nói tới chúc tết, người lớn đã có ngay đầy dẫy những lời nặng phần tiền bạc. Đó là những câu chúc “nhất bản vạn lợi”, “phát tài sai lộc”, “buôn may bán đắt cất nhà lầu” v.v… Đối với các em còn đi học, thì lời chúc đầu tiên là được “gặp may mắn”, được “thi đâu đậu đấy”, được “đi du học” v.v…

Vậy bây giờ đây, chị sẽ chúc các em điều gì?

Từ trên hai năm qua, chị đã nhận được ít nhất là hàng mười ngàn lá thư của các em. Đọc những lá thư với lời lẽ chân thành mộc mạc, chị còn như thấy đâu đây những đôi mắt nai tơ nghiêng nghiêng xuống trang giấy học trò, để giãi bày tâm sự gửi về vui buồn với chị. Cho nên, trả lời các em, chị cũng đã rất thành thật, với một tấm lòng yêu thương nồng nhiệt. Đôi khi, vì quá thành thật, chị đã vượt khỏi xã giao thông thường mà nặng lời với một vài em của chị. Nhưng chị không hối hận về sự nặng lời đó, mà chị tự hào rằng đã không vì nịnh các em mà làm trái với lòng mình, vuốt ve tự ái các em, để mong các em tiếp tục mua báo. Chị không thể làm thế, vì chị hiểu rằng trong khi toàn dân phải thắt lưng buộc bụng để dành ngoại tệ mà nhập cảng giấy, trong khi ba má phải cực nhọc để có tiền cho các em mua Thiếu Nhi, mà chị có nhiệm vụ giữ một khu trong tờ báo giáo dục, lại không làm tròn nhiệm vụ của người viết báo giáo dục. Như thế chị đã không xứng đáng, chị đã làm phí giấy, phí mực, làm uổng lòng kỳ vọng của những người lưu tâm tới sách báo giáo dục thiếu nhi.

Ý nghĩ đó đã theo đuổi chị trong bất cứ một bài nào gửi tới các em, và giờ đây, vẫn đang nhắc nhở chị. Cho nên, chị sẽ không thể chúc các em những lời mà chị biết rằng nếu các em đạt được, chưa chắc sự thành công đó có đưa các em lên đài vinh quang, có làm cho các em trở nên những người con yêu của tổ quốc, đem danh dự về cho quốc gia, đem tự hào về cho các em không?

Cho nên chị sẽ không chúc các em gặp may mắn, thi đâu đậu đấy, được đi du học v.v… mà chị chúc các em phải chăm học cho vững căn bản, có thực tài, có tập rèn để tâm hồn trong sáng và cơ thể cường tráng. Học cho có căn bản vững vàng, chương trình học hiểu thấu đáo, thân thể khỏe mạnh, tâm hồn trong sáng, đi thi các em sẽ chắc chắn đậu cả trăm phần trăm. Ngày xưa chuyện học tài thi phận thường xẩy ra vì khoa cử thời xưa chú trọng về văn chương. Mà văn chương thì mung lung, mỗi giám khảo một ý thích, nên đôi khi thí sinh tài quá cao, văn quá khoáng đạt, có thể không hợp với người chọn nhân tái. Ngày nay với nhiều môn thi khoa học kết quả rõ ràng, một là đúng, hai là sai cứ học thật giỏi là chắc chắn sẽ đậu. Không nên hy vọng vào may mắn làm chi. May mắn là gì? Nếu học kém, chỉ nhờ ở may mắn mà thi đậu, mà lên lớp được, thì lại là điều tai hại. Vì may mắn không thể kéo dài suốt đời. Không có thực tài mà vận may đã qua, thì chỉ còn lại thất bại mà thôi, phải không các em. Nếu các em chăm học, chịu gắng công học, thức khuya dậy sớm, chịu cực chịu khổ mà học, để có thực tài, các em sẽ thi đậu, sẽ đem sở học ra phục vụ tổ quốc, sẽ hãnh diện ngẩng cao đầu nhìn thẳng ra khắp năm châu, không phải cúi mặt, chịu nhục nhã vì bằng cấp cao mà bất tài, hữu danh vô thực, thi đậu nhờ may mắn, nhờ cóp bài, để có chút hư danh với đời.

Chị cũng không chúc em nào cũng được đi du học, nếu chỉ đi với quan niệm là được ra nước ngoài, mà trong lòng không có một chuẩn đích chính đáng rõ rệt. Khi quốc gia cần tới sự du học của các em, cần đào tạo chuyên viên mà các trường trong nước chưa đủ khả năng, thì sự du học của các em là cần thiết, là một hình thức phục vụ cho tổ quốc, đi du học vì nhu cầu của quốc gia, đi vì sứ mạng, đi vì tổ quốc. Rồi sẽ về phục vụ tổ quốc. Chứ sự du học chỉ với mục đích khoe khoang, chỉ với mục đích thoát khỏi quốc gia nghèo túng, đất mẹ xác xơ, đi để một mai trở về khinh miệt quê hương, coi mình là văn minh, là rốn của vũ trụ, đi để khỏi nhìn thấy, khỏi đóng góp cho quê hương chinh chiến, thì đi như vậy là trốn chạy, là phung phí ngoại tệ đáng lẽ để dành mua phân bón, máy cày, giúp cho nông dân canh tác, cho quốc gia được giầu mạnh. Đi như thế là vô ích cho tập thể không có gì đáng để cầu chúc cho các em của chị đạt được điều đó.

Trái lại, chị chúc các em sẽ ở lại, nai lưng ra làm việc, đổ mồ hôi xuống giải đất đã bảo bọc chúng ta từ thuở lọt lòng mẹ. Chính lúc này, đất mẹ cần chúng ta hơn bao giờ hết. Ở lại và đóng góp là bổn phận, là nhiệm vụ, là hành động của người sống trong danh dự, không phải phường giá áo túi cơm. Năm nay sẽ là năm thắt lưng buộc bụng, mọi người đều phải nỗ lực hơn nữa, để xây dựng quê hương. Hãy nhìn thẳng vào điều đó và hãnh diện đón chờ sự cực nhọc.

Chị chúc các em có được ý chí quyết liệt để chiến thắng mọi cám dỗ, cám dỗ theo thời trang bề ngoài, cám dỗ theo thói hư tật xấu, cám dỗ theo bả vinh hoa phù phiếm. Chị chúc các em có được khí tiết của danh tường Trần Bình Trọng: “Thà làm quỉ nước Nam, không làm vương xứ Bắc” có được gan dạ của tôi trung Lê Quýnh: “Đầu tôi có thể chặt, nhưng tóc không thể dóc, da có thể lột, nhưng áo không thể đổi”. Chị chúc các em có được chí khí của hằng ngàn, hằng triệu anh hùng, liệt nữ Việt Nam từ ngày lập quốc. Chị tha thiết chúc các em điều đó, để mà không chịu hạ mình làm điều gì mang nhục cho tổ tiên, cho dân tộc, để xứng đáng với tiền nhân, xứng đáng dòng giống Lạc Hồng.

Riêng với Thiếu Nhi, chị nghĩ rằng năm Giáp Dần này đây, sẽ có thể là một năm còn gặp nhiều khó khăn gấp bội. Giá giấy có thể leo thang lên không phải 6000đ một rame như mọi người tiên đoán, mà có thể là sẽ hơn thế nữa. Độc giả có thể sẽ không còn đứng được ở mức 3000 người, mà sẽ chỉ còn 300 hay 30 người. Tờ báo có thể sẽ không còn 24 trang với bìa mầu rực rỡ mà sẽ chỉ mỏng teo bằng tờ giấy quảng cáo, tờ chương trình chiếu bóng. Dù cho tất cả mọi sự đó có thể xẩy ra, thì Thiếu Nhi sẽ vẫn ngạo nghễ bay tới với độc giả, nội dung Thiếu Nhi vẫn rực sáng lý tưởng giáo dục, niềm mơ ước của những người làm Thiếu Nhi từ thuở ban đầu và vẫn tích cực thể hiện.

Chị thiết tha cầu chúc các em có được ý chí quyết tâm tiến tới mục đích, dù có phải chịu đựng mọi gian khổ và chắc chắn các em sẽ tới mục đích.

Chị thiết tha cầu chúc tờ Thiếu Nhi của các em sẽ sống anh dũng, dù hình thức có bị chi phối vì khó khăn của ngoại cảnh nhưng nội dung vẫn làm hãnh diện cho những người viết và đọc Thiếu Nhi.

Nhân dịp đầu Xuân, chị thiết tha chúc các em và Thiếu Nhi những điều nghe lên đã thấy vất vả, gian nan nhưng danh ngôn có câu “vinh quang nào không thấm ướt mồ hôi?” Lời chúc “nhất bản vạn lợi” không phải là điều chúng ta mong mỏi. Vì không có luật thương mại lương thiện nào cho phép vốn một đồng mà lãi một chục ngàn đồng. Nhưng chúng ta chúc nhau cần cù, siêng năng, lương thiện, nhân từ, khẳng khái, giữ gìn khí phách, để sống cho ra người, để nhìn thẳng vào nhau mà không mắc cỡ, để không sợ bị áp lực từ bất cứ đâu, để không băn khoăn thắc mắc ăn không ngon ngủ không yên.

Chúng ta chúc nhau sống trong danh dự, các em nhé.

Chị ĐỖ PHƯƠNG KHANH   

(Trích tuần báo Thiếu Nhi số 118-119, Xuân Giáp Dần, ra ngày 8-1-1974)

Xuân Hồng

Với muôn vẻ tinh anh bừng thanh sắc
Nụ Xuân hồng ôm ấp cánh đầu tiên.
Chút phấn rơi trên sợi nắng tơ mềm
Men mật ngọt khiến say hồn thơm ngát

Ôi trầm hương nào vương trên mái tóc
Ý phiêu du ngơ ngẩn phút trầm mơ
Ý Xuân tiêu tràn ngập bốn trời thơ,
Những cánh lá cũng nõn nà xanh mướt

Từng phiến mây cũng dịu dàng tha thướt
Tiếng chim cười ríu rít động vườn Xuân
Khóm mai xinh mang cánh lụa trắng ngần
Trời huyền hoặc khi mùa Xuân xây quả

Cây cỏ dành nhau trái Xuân rất lạ,
Ta dành nhau say khướt mộng hoang đường.

                                                                            KIM HÀI

(Trích từ tạp chí Tuổi Hoa số 100, Xuân Kỷ dậu, ra ngày 1 và 15-2-1969)

Xuân Tuổi Nhỏ

Kính tặng Mợ

Xuân về năm ấy tôi còn bé

Làm nũng bên me suốt cả ngày

Đòi áo quần xinh con mặc Tết

Đem quà xuân đến con dâng thầy.

 
Mỗi lần tôi hỏi, me tôi khóc

Chẳng biết vì sao, tôi khóc theo

Đôi mắt me buồn nhòa lệ ướt

Tôi đâu biết được me tôi nghèo.

 
Lòng mẹ thương con tựa biển trời

Cho nên rồi cũng có cho tôi:

Quần xanh, áo trắng, quà dâng Tết

Tôi mặc đồ xong, xúng xính cười…


                                           TRINH CHÍ


(Trích từ tạp chí Tuổi Hoa số 13, Xuân Giáp Thìn, ra ngày 25-1-1964)

Nguồn góc Tết Nguyên Đán và vài tục lệ của ngày đầu năm

Tết Nguyên Đán là ngày lễ đầu tiên của một năm, bắt đầu từ lúc giao thừa cùng với lễ trừ tịch.

Tết là do ở chữ tiết đọc trại ra.

Nguyên là bắt đầu.

Đán là buổi sớm mai.

Như vậy Tết Nguyên Đán tức là Tết đầu năm, nghi lễ mở đầu cho một năm mới. Nó phù hợp với tiết trời vì lúc nầy cảnh vật cũng bắt đầu thay đổi. Tiết trời ấm áp, cây cối đâm chồi nẩy lộc sau một mùa thu trụi lá trơ cành và một mùa đông giá rét căm căm. Nó cũng còn mang theo một ý nghĩa đặc biệt : Mọi cái xui xẻo, bất hạnh, không may của năm cũ phải ra đi để nhường lại cho may mắn, thịnh vượng, hạnh phúc của năm mới đến.

Chúng ta có rất nhiều tết trong 1 năm như : Tết Nguyên Tiêu (15-1), Tết Đoan Ngọ (5-5), Tết Thất Tịch (7-7), Tết Trung Nguyên (15-7), Tết Trung Thu (15-8) nữa. Nhưng dần dà người ta chỉ còn giữ lại Tết Nguyên Đán và Tết Trung Thu mà thôi.

Theo lịch sử Trung Hoa thì âm lịch có từ thời nhà Hạ (2.205 – 1.816 trước Tây Lịch) và lấy tên mười hai chi tức 12 con vật đặt cho 12 tháng. Như vậy tháng giêng của ta phù hợp với tháng Dần và được chọn làm tháng của đầu năm. Đến đời nhà Ân (bị Thiếu nhi Phù Đổng Thiên Vương đánh cho một trận tơi bời hoa lá í mà) lại chọn tháng Sửu làm tháng đầu nằm. Tiếp theo đến đời nhà Chu thì lại chọn tháng Tí nhưng khi Tần Thủy Hoàng lên ngôi thì tháng Hợi được đôn lên làm tháng đầu của năm. Đời Hán Vũ Đế thì trở lại chọn tháng Dần và từ đó cho đến nay không thay đổi nữa.

Xét ra thì chọn tháng Dần là phải vì đây là tháng giao mùa. Tiết trời ấm áp, mùa xuân tươi mát đã trở về thay thế cho mùa đông lạnh giá, cây cối trổ bông, chim vui ca hót. Lòng người cũng vui lây với cảnh vật, chứa chan hy vọng, mơ ước một ngày mới sẽ mang về nhiều may mắn và hạnh phúc. Do đó ngày tết chúng ta mới có tục lệ chúc mừng nhau:

Phúc, Lộc, Thọ, Khang, Ninh.

BÁNH DẦY BÁNH CHƯNG

Sau khi phá được giặc Ân, bình định được đất nước, Vua Hùng Vương thứ 4 muốn truyền ngôi lại cho con, nhưng chưa biết chọn hoàng tử nào trong 24 người con. Ngài liền bầy ra một cuộc thi để chọn người kế vị. Hùng Vương liền gọi các con lại mà phán:

- Trong các con ai dâng ta vật ngon của lạ ta sẽ truyền ngôi cho, kỳ hạn đến cuối năm phải có.

Các hoàng tử đua nhau lên rừng xuống biển tìm trân châu mỹ vị để mong được kế vị vua cha. Chỉ riêng có người con thứ 9 tên là Lang Liêu mồ côi mẹ từ nhỏ, bằng hữu không có ai, Lang Liêu ngày đêm lo lắng không biết phải kiếm món gì để dâng phụ vương. Bỗng một hôm mộng thấy một vị thần mách bảo:

- Trong trời đất không có gì quí báu bằng gạo, nó là một phẩm vật nuôi sống con người, con người không bao giờ biết chán ngán. Vậy hãy lấy gạo gói thành hình vuông hoặc hình tròn để tượng trưng cho trời và đất. Nó bao hàm cái ý nghĩa ơn trời đất phát dục vạn vật. Như thế chắc Phụ vương con sẽ vui lòng và ngôi kia chắc về tay con.

Lang Liêu làm theo vị thần mách bảo và đến kỳ hạn đem dâng vua. Hùng Vương nếm thử thấy ngon và có ý nghĩa liền truyền ngôi cho Lang Liêu làm vua nước Việt. Hàng năm cứ năm hết, tết đến Lang Liêu đem bánh này dâng lên cha mẹ và đặt ở Tiên miếu lễ bái. Từ đó thiên hạ đua nhau bắt chước và trở thành một tục lệ của ngày tết.

GIAO THỪA

Tết Nguyên Đán chính thức bắt đầu vào giờ giao thừa từ nửa đêm chấm dứt năm cũ.

Giao thừa có nghĩa là cũ giao lại, mới tiếp lấy. Người ta còn có tục lệ xin xăm và đi hái lộc để cầu may vào đúng giờ giao thừa.

LỄ TRỪ TỊCH

Lễ trừ tịch được cử hành vào giờ phút cuối cùng của năm cũ bước sang năm mới, tức giờ Hợi ngày 30 (tháng đủ) và ngày 29 (tháng thiếu) của tháng 12 năm cũ và giờ Tý ngày mồng 1 tháng giêng năm mới.

Lễ này mang một ý nghĩa đặc biệt là xóa bỏ mọi cái xấu, bất hạnh của năm qua để đón lấy cái may mắn của năm mới. Lễ nầy cũng được cử hành vào lúc giao thừa nên gọi là lễ giao thừa. Lễ nầy còn mang một ý nghĩa trọng đại : Tống Cựu Nghinh Tân nên được cử hành trang nghiêm từ tư gia đến nơi công cộng, đình, chùa, nhà thờ, công sở…

THẦN BẾP

Theo huyền thoại thì đời nhà Hạ rất sùng bái quỉ thần. Họ cho rằng mỗi nhà đều có 5 vị thần canh giữ. Đó là thần giếng, thần giữ cổng, thần giữ cửa, thần giữ nhà và thần giữ bếp. Vì vậy, người thời bấy giờ mới lập ra Ngũ Tự để thờ. Dần dà người ta chỉ còn thờ có thần giữ nhà để cầu mong làm ăn phát đạt thịnh vượng và thần bếp tức Táo quân mà thôi. Đối với họ Thần bếp thì quan trọng lắm vì đây là vị thần trời sai xuống để dò xét mọi hành vi đối xử ở trong mỗi gia đình và cứ mỗi năm khi năm hết, tết đến là Ngài phải có nhiệm vụ về trời tâu trình tự sự cho Ngọc Hoàng Thượng Đế biết. Cũng vì vậy mà dân gian cứ đến ngày 23 tháng chạp là làm lễ Tống biệt gọi là tiễn đưa ông Táo về trời. Thôi thì đủ cả hoa, trái, gà, vịt… Lại có nơi còn sắm sửa phương tiện di chuyển cho ông Táo như cá Chép, cò…ngoài ra còn hai cái mũ đen, một cái mũ vàng, áo nhưng đặc biệt là không có quần, chỉ có hia mà thôi. Vì vậy mà thi sĩ Tản Đà đùa dai:

Dăm ba ông Táo dạo chơi Xuân

Đội mũ đi hia chẳng mặc quần

Trời hỡi làm sao ăn mặc thế?

Thưa rằng: Hạ giới nó canh tân.

Theo truyền thuyết thì Táo quân là một chuyện thương tâm giữa hai ông và một bà. Ngày xưa có hai vợ chồng nhà nọ nghèo nàn, ăn ở với nhau rất đậm đà, hòa thuận. Nhưng vì nghèo nên người chồng phải xa vợ để đi làm ăn. Một hôm, người vợ nghe tin chồng chết rất buồn rầu. Về sau có người đến hỏi bà liền ưng thuận. Hai người sống với nhau đến tuổi già thì bỗng ông chồng trước về. Nghe tin vậy bà rất lo ngại. Phần thì sợ người chồng cũ trách mắng phần thì sợ thiên hạ chê cười không trung trinh với chồng, bà liền nhảy vào đống lửa tự tử. Thấy vậy người chồng cũ cũng nhảy vào lửa tự vận theo. Khi trở về tới nhà nghe tự sự, ông chồng mới cũng nhảy vào đống lửa chết luôn. Câu chuyện thương tâm thấu tai Ngọc Hoàng, Người cảm cái trung hiếu tiết nghĩa đáng nêu gương nên phong cho cả ba làm Tư mệnh Thần, trông coi việc bếp nước, tức Táo quân vậy.

HUY YÊN      

(Trích tuần báo Thiếu Nhi Xuân Quý Sửu, 1973)