Thi Đậu

- Chị Loan ơi! Hôm nay có bảng kỳ thi Tú tài I rồi đấy!

Nghe tiếng thằng Luân, tôi vội nhỏm dậy:

- Thật không? Sao mày biết?

- Thì chị Hà con bác Tiến mới đi coi bảng về mà lại.

- Thế chị Hà đậu không, Luân?

- Chị ấy rớt rồi!

Tôi bỗng thấy lo lo:

- Chị Hà rớt sao? Chị ấy học giỏi lắm mà rớt sao được?

Thằng Luân cười:

- Chị Hà khóc quá xá.

Tôi thở dài:

- Thôi, chiều nay phải đi coi bảng mới được... Lo quá! 

Nhưng rồi tôi đổi ý ngay:

- Mà thôi, em không dám coi đâu. Lỡ rớt thì "quê" quá! Anh Lam đi hộ em vậy nhé?

Anh Lam hỏi:

- Thế hôm thi Loan làm bài thế nào? Hy vọng chứ?

- Thì cũng tàm tạm. Nghĩa là môn nào cũng làm xong. Nhưng làm xong là một chuyện và đúng hay sai lại là một chuyện khác... Làm sao em biết được?

Chị Linh cười:

- Biết đâu Loan lại chả làm bài đúng hết và đậu cao. Phải không Luân?

- Đúng đấy! Em vẫn cầu cho chị Loan đậu để còn ăn khao mà!

Tôi mỉm cười. Kể ra tôi cũng hy vọng đậu lắm. Cả năm vật lộn với sách vở mà không đậu sao được?

Anh Lam bảo:

- À anh đề nghị với Loan thế này nhé! Nếu Loan đậu nên dẫn cả nhà đi ăn kem Mai Hương để gọi là "đại khao" một lần cho... xôm trò.

- Nhưng em đậu đâu mà khao?

- Thì anh nói "nếu" cơ mà!

- Thôi, đừng nói trước, em sợ lắm. Nếu rớt thì xấu hổ chết đi được.

- Còn đậu?

- Đậu em cũng chả dám khao cả nhà đâu. Nhà mình đông thấy mồ. 13 "mạng" dắt díu nhau ra đường, người ta cứ tưởng xuống đường thì nguy to.

Chị Linh lại cười:

- Con bé này lo xa quá. nếu khao thì chỉ khao 11 chị em mình thôi chứ ba má đâu có đi... Mà thôi Loan đậu đã rồi hãy tính sau. Bây giờ Lam đi coi bảng giùm Loan đi.

Khi anh Lam dắt xe ra cổng, tôi bắt đầu sống những giờ phút thấp thỏm vì hồi hộp. Tôi đếm từng phút mong ngóng anh Lam về đem theo tin mừng hay... ngược lại.

Nếu tôi đậu, sang năm ngồi đệ I A, "hách" không chê được, cuối năm thi "tú kép" nữa là tôi nghiễm nhiên trở thành... sinh viên Dược khoa như chị Linh... Chao ôi! Tương lai của tôi rực rỡ quá!

Bao nhiêu niềm vui sẵn sàng đón nhận tôi khi tôi thi đậu. Tôi nghĩ đến khung cảnh... "thần tiên" ở Đà lạt sẽ đón chờ bước chân tôi đặt tới. Thư chú Thuận viết "Đậu rồi, Loan nhớ xin phép ba má ra Đàlạt chơi với chú thím ít lâu để... dưỡng sức. Đàlạt độ này đã bắt đầu mưa. Đàlạt mưa thường buồn, chắc Loan thích lắm".

Tôi cũng nghĩ đến khung trời Kontum rừng rú đất đỏ của Cẩm Vân. Cẩm Vân đã thưa với ba má tôi:

- Thưa bác, nếu Loan đậu, bác cho Loan về Kontum với cháu một tuần, bác nhé!

Má tôi đã gật đầu:

- Ừ, cứ thi đậu đi rồi muốn gì cũng được...

Thi đậu! Trời ơi! Nếu tôi thi đậu thì chả còn gì sung sướng cho tôi hơn. Tôi nhớ lại kỳ hè vừa rồi. Cả nhà tôi đều đi nghỉ hè cả. Anh Lam dẫn thằng Linh, thằng Luân, thằng Long ra Đàlạt. Thằng Lân, con Liễu, con Liên với chị Linh đi Nha trang. Thậm chí thằng Luận và con bé Ly nhỏ xíu cũng được theo má về Mỹ tho thăm quê ngoại. Chỉ có tôi là bận thi nên đành phải ở nhà với ba và chị Năm.

Tôi ở nhà thật buồn. suốt ngày, ngoài hai bữa cơm tôi chỉ biết vùi đầu vào chồng sách vở cao nghễu nghện để học thi. Tôiđã gầy xọp hẳn đi trông thấy. Ba thương hại bảo:

- Học vừa vừa thôi không lại ốm đau thì khổ.

Và an ủi:

- Thi xong, tha hồ cho Loan đi chơi.

Nhưng rồi ngày thi cũng phải tới. Sau 4 ngày lo lắng thi cử là thời gian chờ đợi kết quả, tôi sống trong lo âu, hồi hộp. Ba đã bảo:

- thi xong rồi, Loan có muốn đi chơi đâu thì đi không lại tới ngày khai giảng rồi.

Nhưng tôi lắc đầu:

- thôi, để coi con đậu hay rớt đã ba ạ.

Đi chơi mà cứ lo ngay ngáy mất hết cả thú vị. Tôi nghĩ thế và chỉ nằm nhà đợi kết quả mà không dám ra khỏi nhà.

*

... Có tiếng xe Honda nổ giòn trước cổng. Tim tôi như muốn bật ra khỏi lồng ngực. Tôi chạy vội ra. Anh Lam đã về. tôi lo lắng:

- Sao? Anh Lam?

- Hình như... Loan đậu rồi.

- Anh đừng có phịa! Sao lại "hình như"?

- Thì anh... linh cảm rằng Loan đậu, chứ sao?

Bọn em tôi đứng gần đó, reo to:

- A! Chị Loan đậu rồi. Chiều nay đi ăn kem Mai hương tụi bay ơi!

Tiếng chị Linh:

- Phải đấy! Tụi bây sửa soạn đi là vừa. Trưa nay nhớ ăn ít cơm thôi, còn để bụng mà ăn bánh chứ...

Tôi vui vẻ:

- Được rồi. Chiều nay cứ phía... Mai hương trực chỉ. Chị Linh có nhiệm vụ đếm cho đủ các "nhân vật" không lại thừa nhân vật nào thì... nguy.

Má từ dưới bếp đi lên, vui vẻ hỏi:

- Sao? Loan đậu chưa?

Anh Lam nháy một bên mắt:

- Đậu rồi má ạ. Chiều nay Loan khao cả nhà. má cũng đi chứ?

- Chịu thôi! Chị em chúng mày đi thì đi. Má phải coi nhà chứ.

*

Chiều thứ bẩy, tiệm kem đông nghẹt người. Chị em chúng tôi phải khó nhọc lắm mới kiếm được 3 bàn đủ 11 ghế. Vừa yên chỗ, tụi em tôi đã nhao nhao:

- Kem 4 mầu.

- Bánh petit beurre...

Anh Lam trừng mắt nhìn lũ em. Cả bọn im bặt. Chị Linh dành cho tôi cái vinh dự được chọn món ăn. Chị trao cho tôi tờ thực đơn:

- Loan toàn quyền chọn lựa.

Khi trước mắt mỗi người đã có 1 ly kem và trên bàn đã bầy la liệt những đĩa bánh đủ vị, chị em tôi bắt đầu ăn trong tiếng cười, tiếng nói thật vui. Nhưng tôi chợt thấy lo lo. Trong túi tôi chỉ có 800$ chú Hưng mới cho hôm chủ nhật, không biết có đủ để trả bữa khao này không. Nếu thiếu thì nguy to. Tôi vừa ăn vừa thấp thỏm không yên. Đã thế, lũ nhóc lại cứ nhao nhao kêu thêm kem, thêm bánh...

Khi mọi người đã "no say", tôi lo lắng cầm tờ giấy tính tiền. Mặt tôi muốn méo xệch đi khi nhìn thấy số tiền phải trả khá lớn... Nhưng anh Lam đã móc túi trả tiền cho nhà hàng. Tôi sững người vì ngạc nhiên. Mọi khi anh Lam hay "bắt chẹt" tôi lắm cơ mà! Hôm nay là "dịp may hiếm có" để anh "moi túi", tại sao anh lại bỏ qua nhỉ? Chắc anh Lam muốn thưởng tôi thi đậu chứ gì? Nghĩ thế, tôi mỉm cười, ra vẻ khách sáo:

- Áy! Để em trả tiền cho, em có tiền đây mà!

Chị Linh gạt đi:

- Thôi, để đó, mai khao tụi bạn.

Sau khi xem 1 chầu ciné, chị em tôi mới lục tục kéo nhau ra về, vui vẻ tệ! Tôi sung sướng, nói chuyện với chị Linh luôn miệng. Mọi khi, tôi vẫn được tiếng là lầm lì, ít nói và hay buồn vơ vẩn. Nhưng hôm nay, dự định tương lai của tôi sắp thành sự thực, tôi không sung sướng sao được?

Về tới nhà, tôi gặp Khánh đang ngồi chờ tôi trong phòng khách. Mặt Khánh có vẻ buồn. Chắc cô bé rớt rồi chứ gì? Tôi nghĩ thế. Chị Linh mau miệng:

- Sao? Khánh đậu rồi chứ?

Khánh lắc đầu:

- Em rớt.

Anh Lam nhìn tôi;

- Loan cũng rớt.

Tôi tái mặt nhìn anh Lam:

- Anh nói sao? Loan rớt ư?

- Ừ, Loan không có tên trên bảng vàng...

Tôi run rẩy:

- Ô kìa! Sao hồi nãy anh nói Loan đậu?

- Loan nhớ sai rồi, anh nói "hình như" cơ mà!

Chị Linh cau mày:

- Sao Lam lại nói dối nó thế?

Tiếng má trách móc:

- Mày ác lắm! Ai lại "chơi xỏ" em như vậy bao giờ.

Tiếng anh Lam:

- Mà lầm rồi. Con đâu có "xỏ" nó. Con phải nói nó đậu để nó vui vẻ mà đi chơi, chứ nói rớt, nó đâu chịu đi chơi, chỉ ở nhà khóc thì ích lợi gì?...

Nước mắt tôi trào ra từ lúc nào. Bao nhiêu vui tươi chạy trốn tôi, bao nhiêu dự định sụp đổ, bao nhiêu cố gắng bây giờ thành công... cốc. Tôi nghẹn ngào ôm lấy mặt. Bên tai, tôi nghe loáng thoáng lời an ủi dịu dàng của má:

- Thôi, rớt năm nay thi đậu năm sau, lo gì...

PHƯƠNG THU N.T.   

(Trích từ bán nguyệt san Tuổi Hoa số 77, ra ngày 15-9-1967)

Thu Vàng

My thấy nóng nóng ở mắt. Một hạt thủy tinh lăn dài xuống gò má phinh phính đáng yêu. Gió chiều phất phơ sợi tóc mềm vương vướng ở má, ở mắt. My vẫn ngồi yên trong lòng chiếc ghế mây kê dưới gốc mận, tay không buồn đưa lên vén tóc. My đang mải nghĩ đến phút chia tay vừa rồi, lòng rũ rượi buồn…

- … My ơi… i. i. i. !! Di đây. Mở cửa mau.

Một cô bé trạc 9, 10 tuổi tóc bỏ xõa ngang vai, đôi mắt tròn lóng lánh, làn da trắng xanh ; vừa cười dòn vừa đập đập vào hai cánh cổng tre đơn sơ dẫn vào một ngôi nhà xinh xắn nằm giữa ngôi vườn nhỏ nhiều hoa, nhiều trái.

My đang loay hoay xếp đồ đạc với mẹ nghe tiếng vụt chạy ra. Cô bé cũng trạc tuổi Di nhưng gương mặt hồng hào, đôi má cười lúm đồng tiền khoe đủ cả mấy chiếc răng chuột nhỏ xíu. Tóc cô bé tết thành cái đuôi mầu hoe hoe tung tăng nhẩy theo bước chân cô bé.

- Ừ! Ừ! Chờ nhé.

Vừa nói, chân cô bé đã đụng cổng. Tay mở cổng. Hai cô bé nhìn nhau toét miệng cười.

- Di. i. i…

Cô bé đứng ngoài cổng nãy giờ vừa đi tung tăng theo “cô chủ nhỏ” vào trong vừa ríu rít đáp lời chào của bạn:

- Hi! Hi… Có gì mà nhắn người ta gấp vậy.

Mắt My thoáng buồn. Cô bé không nói, đi thong thả vào vườn. Di đi sau liếc bạn. Cô bé tiu nghỉu thấy bạn không vui như ngày thường:

- Bộ có chuyện gì hả?

Di ngơ ngác hỏi. Đôi mắt ngước nhìn My tròn xoe. Trên trời không biết có bao giờ có những “vì sao phân vân” như thế không? My làm ra vẻ như người lớn, đưa tay chỉ chiếc ghế dài kê dưới gốc mận:

- Di ngồi xuống đi.

Di ngồi xuống với bạn. Ít nắng chiều còn lấp loáng sau mấy lá ổi tươi non rọi những quả trứng gà nhợt nhạt trên tóc trên vai hai cô bé. My vụt bảo:

- Chờ My vào lấy này tí nhá!

- Ơi. i. i. i…

Cô bé vụt chạy vào không để bạn nói. Lát sau quay ra vừa cười vừa giấu hai tay sau lưng:

- My cho Di cái này.

Di hơi chồm lên:

- Gì đó?

Hai hạt nhãn tròn sáng long lanh trong mắt cô bé.

- Gì? My nói đi.

- Đoán đi! Đoán đi!

Vừa nói My vừa bước thụt lùi.

Di nghiêng qua nghiêng lại liếc cái hộp nho nhỏ trên tay bạn:

- A! a. a… Con bướm đuôi, phỏng?

My lắc đầu.

- Mấy cánh Pensée Đà lạt phỏng?

Lại lắc đầu.

- Di biết rồi cái nhà sàn nhỏ.

- Đoán sai hết.

- Ơi… i. i…

- Nầy cho Di xem nầy.

Cô bé lại phía bạn, mở hộp. Trong chiếc hộp nhung xanh bên ngoài tết một nơ hồng: Một con búp bê cao độ 2 tấc. Đôi má trông thật đáng “mi” một cái, tóc buộc”queue chaval” vàng óng ả, mặc một cái áo đầm hồng, tay mang găng voan, chân đi vớ mầu da hồng hào. Búp bê làm bằng một chất mềm mại như người thật.

- Ơi. i. i… Cho Di hả?

- Cứ ơi mãi! Chứ sao?

Cô bé Di tròn xoe hai hạt nhãn, tay cầm cái hộp mân mê:

- Cái này… Sao mọi hôm My bảo My quí lắm, không cho Di được cơ mà.

- Ừ! Nhưng… hôm nay khác.

- Khác gì?

My ngồi xuống ghế trầm ngâm:

- Di ạ! Mai nầy… My lên tỉnh – Vừa nói cô bé vừa nhìn bạn – đáng lẽ đầu tháng cơ. Nhưng nhân dịp cậu My về chơi mấy hôm nay, mai cậu về Saigon mẹ đưa My đi luôn cho tiện. Mẹ My bảo : “Bây giờ còn nghỉ học. Mẹ sẽ đưa My đi chơi cho biết phố xá ở tỉnh.”

Di nghe như có gì vỡ trong lồng ngực. Di nghèn nghẹn nuốt cái gì khó chịu lắm ở cổ. Thôi rồi! Điều Di lo sợ đã thành sự thực. Từ hôm nghỉ hè Di đã lo sợ điều đó, nhưng My cứ an ủi : “My ở đây với Di, không đi đâu mà sợ”. Vùng hai đứa ở là một làng quê hẻo lánh. Trường làng chỉ có đến lớp ba thôi, những ai muốn cho con học tiếp phải đưa lên tỉnh ; cách đó cũng chỉ vài mươi cây số đường thôi. Nhưng, nhà Di nghèo. Cha Di làm tá điền chỉ đủ nuôi bốn anh em Di thôi. Gia đình Di lại cũng không có ai quen ở tỉnh làm sao đi học được. Vì thế, mặc dù cô bé học giỏi cũng không làm sao được tiếp tục. Hè năm nay cả hai đứa đã học xong năm cuối cùng ở trường làng. Di buồn lắm. Nhà My thì khá giả, thế nào lại không được đi học. My thì đã nghe ba mẹ bàn với nhau cho con lên thẳng Saigon để khi học xong tiểu học sẽ vào trung học. Nhưng My vẫn hy vọng. May ra ba mẹ đổi ý. My vẫn thích học lắm, nhưng My thương Di hơn, chả gì hai đứa cũng chơi với nhau từ khi còn lên hai. Gia đình hai đứa tuy nghèo, giầu chênh lệch ít nhiều, nhưng rất thân nhau. Di và My vẫn thường được mẹ dẫn sang chơi từ ngày ấy. Rồi ngày mỗi lớn hai cô bé lúc nào cũng xoắn xuýt nhau. Chơi cùng chơi, học cùng học. Giọng cười hắc hắc, tiếng nói líu lo vành khuyên của hai cô bé tạo nên một khung trời thần tiên của tuổi thơ. Bây giờ sắp phải chia tay…

- Mai My lên saigon. Di ở lại đừng buồn nha.

Tuy nói thế, nhưng cô bé đã dơm dớm nước mắt:

- My sẽ viết thư về nhiều. Di đừng lo.

Di ngước lên nước mắt đoanh tròng. Những hạt mưa ngâu nào đó đã che mờ hai ngôi sao sáng nhất trên bầu trời.

Một hạt thủy tinh trong ngần rớt xuống áo hồng của búp bê. Di nâng chiếc hộp ngang mặt áp má vào nó âu yếm. Những hạt thủy tinh vụn lại thi nhau rơi xuống chiếc hộp nhỏ. Ôi! Có bao giờ mưa ngâu làm ngập lụt ngôi làng nhỏ của Di và My không. Có bao giờ những hạt thủy tinh làm đầy cái hộp nhỏ làm trôi búp bê của My và Di không! My tần ngần không biết nói gì thêm. Im lặng lâu lắm. Mắt hai cô bé đỏ hoe, mũi cũng đỏ. Di nhìn bạn ủ rũ.

My nắm tay Di an ủi:

- Di ở đây, mai mốt nghỉ hè My lại về. Hứa mà.

Di vẫn không nói gì. Lòng cô bé đang nghĩ miên man. Di tưởng tượng đến ngày tựu trường của My ở tỉnh, những thầy những trò đông đảo hẳn là vui hơn ở trường làng nhiều. Trường hẳn là đẹp lắm, to và khang trang lắm nhỉ, đâu nghèo nàn đơn sơ như ở làng. Người ở tỉnh hẳn mặc đẹp lắm, đẹp như những người ở tỉnh thỉnh thoảng về đây thăm làng mà Di vẫn thấy đó. Rồi còn nào phố xá đẹp đẽ nữa.

Thôi hẳn là My sẽ quên hết tất cả. My quên cô bạn nghèo bé nhỏ ở nhà quê như Di. Nước mắt Di lại thánh thót. Cơn mưa dầm mùa hạ vẫn thường về ghé đây dạo nầy lắm.

Thật lâu, mãi một lúc sau, Di nói thật khẽ qua tiếng nấc:

- My lên tỉnh… vui quá My sẽ quên Di.

Đôi vai bé bỏng cô bé sẽ rung.

My hứa một thôi:

- Không đâu, không đâu. My nhớ Di hoài đó. Sao quên! Hứa mà, hứa mà. Không tin sao? My thề có… ông ba bị chứng đó. – Cô bé hứa đại.

Di đang khóc bật cười:

- Thề với ông ba bị hay nhát trẻ em đó hả. Bộ không sợ sao?!

Những mây mù đã tản bớt. Hai cô bé đã bớt nét ủ rũ. Di dặn viết thơ cho nhiều nghe, mong đó. Ừ mà. Nhớ mà. Hè về Di đó. Dặn dò nhau một đỗi Di về. My tiễn bạn ra đến cổng. Mắt Di lại rưng rưng. Di vụt bỏ chạy mất. sau mấy hàng tre xanh ngan ngát hút bóng Di. My đứng tần ngần nhìn theo lát lâu, cài cổng đi vào…

*

Chiếc ghế bây giờ chỉ còn mình My. My ngồi tưởng những kỷ niệm ngày xưa. Hai cô bé ngày nghỉ học thường dẫn nhau ra bờ lạch leo lên mấy dây da cổ thụ ngồi đong đưa. Nhìn xuống nước thấy bóng mình lao chao lấp loáng ánh nắng cười khanh khách vang cả một quãng vắng. Hai đứa thường rủ nhau đi vớt bèo, vớt cung quăng nuôi cá lia thia. Cá lia thia có hai đuôi chẽ tha thướt đẹp như cánh những nàng tiên, lội nhởn nhơ trong bể nước trong vắt của hòn non bộ nhà My. Hai đứa chơi nhẩy dây, chơi nhà cò, chơi cút bắt với lũ bạn trong trường. Cứ khi nào một trong hai đứa phải nhắm mắt thì khi tìm thấy nhau cứ lờ đi để bạn khỏi bị bắt. Chơi ăn gian ; hai đứa nhìn nhau cười đồng lõa.

My thấy xót xa thương bạn quá. Mai này My được lên tỉnh. Rồi sẽ tiếp tục học mãi trong khi Di ở nhà thui thủi một mình. Chắc My sẽ buồn lắm nhỉ. My thấy lòng rưng rưng. Di ơi! My cho Di con búp bê thương lắm của Di đó. Di giữ nó để có My bên cạnh. Đừng buồn nhé.

Tiếng mẹ gọi trong nhà:

- Vào ăn cơm My ơi!

My đi vào. Bữa cơm chiều sao mà nhạt quá. My ăn cơm mà cứ nghĩ đến Di luôn.

Buổi tối mẹ đưa My vào giường âu yếm dặn:

- Con ngủ đi nhé. Mai còn đi sớm.

My kéo chăn lên khỏi ngực:

- Dạ!

Nằm trên giường, My cứ miên man nghĩ đến bạn. Những mộng mị gì đâu làm cô bé nghe cứ trở mình trên giường. My thấy hai đứa đang đi trên con đường vào làng. Chân đất, hai đứa nghịch đạp lên lá khô lào xào dưới chân, cười hắc hắc. Nhưng bóng Di tự nhiên lùi dần xa mãi, mất hút sau khúc quanh hai hàng tre xanh ngan ngát. My quay quắt gọi Di ơi! Di ơi! Trên cao nắng vẫn lung linh.

ÁI KHANH     

(Trích từ bán nguyệt san Tuổi Hoa số 184, ra ngày 1-9-1972)

Bìa của Vi Vi : Chuỗi ngọc

Đôi Mắt

Đang nói cười với lũ bạn Phượng có linh tính như ai đang nhìn mình và Phượng quay sang bên kia đường, mắt Phượng chạm vào một đôi mắt to, đen. Phản ứng tự nhiên khi bị người khác nhìn má Phượng nóng bừng và Phượng cúi đầu xuống. Câu chuyện của tụi bạn không làm Phượng vui nữa, đầu óc Phượng đã bị ám ảnh bởi một đôi mắt. Đôi mắt to và đen.

Vào lớp học đôi mắt cứ ám ảnh Phượng mãi, những hình vẽ toán, những tam giác vuông, những vòng tròn sao mà giống đôi mắt kia thế. Phượng ngạc nhiên không hiểu tại sao mình lại nghĩ nhiều đến một đôi mắt không quen biết nọ rồi Phượng tự trách mình đa cảm quá. Phượng tự hứa sẽ không nghĩ đến nó nữa.

Nhưng đôi mắt không buông tha Phượng, đi học về Phượng lại bắt gặp đôi mắt từ khung cửa sổ nhà 44 nhìn sang. Phượng bực mình "Tại sao người ta tò mò thế?" nhưng trong cái bực mình Phượng cảm thấy một sự gì khác lạ, âu yếm. Dần dần sự bực mình không còn nữa, đôi mắt đã trở nên một hình ảnh quen thuộc đối với Phượng. Nhưng Phượng vẫn băn khoăn không hiểu tại sao người ta lại nhìn mình như vậy...

Mỗi khi đi ngang qua nhà 44 Phượng không còn tránh cái nhìn âu yếm từ đôi mắt to đen kia nữa. Phượng thản nhiên nhìn lại "nó", bấy giờ Phượng mới thấy cặp mắt đẹp lạ lùng. To và đen. Buồn buồn nhìn Phượng. Tự nhiên Phượng thấy thương thương người đàn bà có cặp mắt đó. Đôi mắt và căn nhà 44 đã đi sâu vào tâm tư Phượng.

Chiều nay Phượng về một mình, con đường như dài ra, vắng Liên những bước đi của Phượng trở nên ngượng ngập. Ít khi Phượng đi một mình nhất là những lần bãi học. Ngang nhà 44 Phượng nhìn vào trong nhưng Phượng không thấy đôi mắt đẹp nữa. Phượng băn khoăn và lo sợ vô cớ. Hay người đó bị đau ; hoặc "người ta" quên Phượng rồi.  Ý nghĩ đó làm Phượng thấy buồn buồn. Chưa bao giờ Phượng cảm thấy cô đơn bằng lúc này...

Bỗng Phượng nghe tiếng gọi khe khẽ ở phía sau. Phượng quay lại, đôi mắt Phượng chạm phải đôi mắt đẹp, người đàn bà nhìn Phượng âu yếm rồi kéo Phượng đi. Vòng tay người đàn bà thương mến vòng qua vai Phượng. Bằng giọng trầm ấm bà kể cho Phượng nghe tâm sự mình. Qua câu chuyện Phượng được biết bà ta có người con gái bằng Phượng và giống Phượng, nên khi gặp Phượng lần đầu bà ngỡ ngàng tưởng như Phượng là con gái mình vì vậy bà thương yêu Phượng và thường nhìn Phượng để tìm lại hình ảnh đứa con gái bạc mệnh. Phượng thấy xót xa cho người đàn bà mới quen biết...

Phượng đến nhà 44 thường xuyên. Người đàn bà tỏ vẻ mừng rỡ mỗi khi bên Phượng. Bà thường kéo Phượng vào phòng con gái chỉ cho Phượng ảnh con gái bà và những đồ chơi của nó. Có hôm bà ôm chặt Phượng vào lòng thì thầm:

- Trâm! Mà thương con, đừng bỏ má đi nữa nghe con, má khổ nhiều rồi. Nhé Trâm!

Phượng im lặng khóc và càng thấy yêu thương người đàn bà đó...

Cho đến một chiều Phượng ngạc nhiên khi thấy nhà số 44 cổng khép kín. Rồi chiều thứ hai và chiều thứ ba vẫn khép... chiều thứ tư, một bảng sơn đen với những chữ trắng "NHÀ CHO THUÊ" như xoắn mạnh vào hồn Phượng, đôi mắt đẹp không còn nữa, hết rồi đi mắt ấu yếm bên khung cửa vẫn nhìn Phượng mỗi lần Phượng đi ngang qua. Phượng nghe thương tiếc và xót xa dâng lên. Niềm vui Phượng đã gởi trọn  vào đó tự nhiên bây giờ hết cả rồi nhưng Phượng biết căn nhà 44 và đôi mắt to đen sẽ ám ảnh Phượng mãi không thôi.

Đặng Trần Minh Minh      

(Trích từ tạp chí Tuổi Hoa số 48, ra ngày 1-7-1966)

Con Tôm

1. Ý nghĩ của bố

Có một cái gì là lạ trong bữa cơm hôm nay? – Bố đoán thế vì các con, khi đến ăn cơm, đã nhìn đăm đăm vào giữa mâm. À, phải rồi! Con tôm! Một con tôm khá to nằm kiêu kỳ trong đĩa, giữa mấy lát thịt mỡ nổi trên nước kho màu nâu vàng. Bố lấy làm lạ. Chẳng là me thằng Ti vừa mới than với bố hết tiền rồi mà! Bố nghe, bố ầm ừ lấy lệ chứ bố suy nghĩ lung lắm. Thật ra bố chẳng biết làm cách nào để kiếm được tiền nhiều hơn, mặc dầu bố cũng muốn có dư dả để me và các con được đầy đủ. Xóm này thiếu chi người làm ăn “lớn”: anh Tư ba bánh, chú Mười hớt tóc, bác Năm thợ mộc… đã bỏ nghề để chạy “áp phe, áp…” gì đó, cả đến cậu Lộc làm thư k‎ý đàng hoàng thế kia mà bỗng dưng cũng đi làm việc khác rồi. Chẳng mấy tháng mà họ kiếm được nhiều tiền, sống thảnh thơi ghê lắm. Còn bố, bố bị họ cho là “gàn”, bởi bố vẫn cứ làm cái nghề xưa nay của bố. Chiếc xích lô đạp già nua, đã hơn bốn năm rồi còn gì – là người bạn thân của bố, của mẹ và của các con. Mỗi ngày bố làm việc từ sáng sớm đến tối mịt, bố chỉ về buổi trưa một tí để ăn cơm và ngủ năm phút. Buổi tối bố về, bố nghe thằng Ti và con Cốn học bài, đố nhau toán, đố nhau tựa bài tập đọc, bố vui lắm. Bố nghe me thằng Ti hát ngâm nga mấy điệu ca miền bắc mà thuở bố còn nhỏ, bố đã mê đi xem đến nỗi quên cả về nấu cơm cho bà nội. Ngần ấy thôi, cũng đủ làm bố quên bẵng đi cơn mệt nhọc từng buổi trưa nắng gắt gò lưng đạp nặng nề. Nhiều lúc bố tự hỏi: tại sao bố nghèo? Ông bà nội hồi ở ngoài bắc đã nghèo, bố ngày nay còn nghèo hơn. Rồi bố tự trả lời – câu trả lời giống như mọi người gán cho bố – rằng: tại bố “gàn”!!! Nhưng bố vẫn nuôi hy vọng – và bố nghĩ rằng sẽ hài lòng – vì bố đã cho thằng Ti và con Cốn đi học đàng hoàng. Thằng Ti tháng nào cũng đứng đầu lớp, còn con Cốn thì không bao giờ dưới trung bình, và lại được khen hạnh kiểm tốt nữa. Bố nghĩ các con của bố sau này sẽ nên người và giàu có hơn bố bây giờ. Con của bố thông minh, ham học, bố me còn mong gì hơn? Bố bằng lòng với hoàn cảnh của bố, không đòi hỏi gì nữa.

Tháng này thình lình con Cốn bệnh, đi bác sĩ cả tuần mới khỏi. Bố cố gắng kiếm thêm tiền để lo cho con mà cũng không xuể. Vì thế bố không lấy làm lạ khi me bảo hết tiền. Nhưng bố lại ngạc nhiên khi thấy trong mâm hôm nay có con tôm. Ngày nào cha mẹ con cái cũng ăn cơm với rau cùng nước mắm, sang lắm thì cũng chỉ cá cơm kho hay thịt mỡ kho là cùng. Bây giờ me lại cho ăn tôm kho giữa lúc đang túng quẫn. Con tôm thật to đối với các con, và làm bố thắc mắc. Nhưng sao lại chỉ có độc một con thôi? Me thì bận giặt giũ sau nhà – ngày nào cũng vậy, me cũng ăn sau mấy bố con – nên bố không tiện hỏi. Bố nghĩ chắc có bà hàng xóm nào cho, và me dọn cho mấy bố con ăn, chứ không lẽ me mua, mà lại mua có một con!

Bố đưa mắt nhìn các con. Bố muốn xem cử chỉ của các con thế nào. Thằng Ti, mắt thì ngó đăm đăm vào con tôm, nhưng không có vẻ gì thèm muốn cả. Hình như nó đang suy nghĩ chuyện gì ở lớp. Đôi mày nó hơi cau lại. Vầng trán cao, sáng sủa, trông con của bố thông minh chi lạ. Thằng Ti hầu như quên ăn, cứ chống đôi đũa xuống bàn, lặng yên. Bố cất tiếng hỏi:

- Ti! Con không ăn cơm hả?

Nó giật mình suý‎t rơi đũa. Bố giục thêm, nó mới nâng chén lên ăn. Nó nhìn con tôm, vẫn còn nguyên vẹn, rồi nhìn bố. Rồi nó lừa lừa mấy miếng thịt mỡ gắp bỏ vào chén. Bố để ý thấy nó cho miếng thịt mỡ lướt nhanh trên mình con tôm. Bố bỗng thấy thương thằng con của bố lạ lùng.

Bố nhìn sang con Cốn. Gương mặt của Cốn vẫn còn xanh xao sau cơn bệnh. Nhưng bố thấy nó có vẻ ăn được lắm. Hình như nó ăn gần xong hai chén rồi, mà chỉ độc với nước mắm. Lâu lâu nó lại e dè nhìn bố. Bố hiểu ý các con lắm. Con nít đứa nào lại chẳng thích ăn ngon. Nhưng con của bố ít khi nào được ăn ngon. Con tôm đó, như một cái gì khiêu khích các con, làm các con lấm lét, ngại ngùng trước mặt bố.

Bố không muốn các con phải nhường cho bố. Bố và nhanh miếng cơm cuối cùng, và bố buông đũa. Các con hẳn sẽ tự nhiên mà chia nhau con tôm.

2. Ý nghĩ của Ti

Con tôm! Con tôm ngon quá! Đã lâu rồi nhà mình không có ăn tôm, nhất là thứ tôm khá to thế này thì lại càng hiếm. Ngày nào cũng phải ăn rau muống, hoặc rau lang luộc, lấy nước làm canh. Mấy bữa em Cốn đau, lạt miệng, me mua phở cho em ăn. Em ăn vẫn chê dở, nhưng tôi đứng nhìn mà thèm ghê lắm. Tuy thế tôi không ao ước được ăn tô phở của em, mà tôi chỉ cầu khẩn cho em đừng bệnh nữa để ăn ngon miệng. Em tôi bệnh cả tuần, chẳng có ai để tôi đố toán, đố tựa bài tập đọc và nhờ dò bài dùm nữa. Nên tôi muốn nhường tất cả cho em. Bây giờ em đã khỏi, em ăn “trả bữa” ngon trông thấy. Giá bữa cơm có cá hay thịt nhỉ! Hôm nay me lại kho thịt mỡ với tôm. Đáng lẽ có nhiều tôm, tôi sẽ gắp bỏ cho em hai, ba con một lúc, em sẽ ăn được nhiều. Nhưng chỉ có một con, tôi làm sao đây? Bố cũng phải ăn chứ! Tôi chẳng thấy bố ăn ngon bao giờ. Thứ gì bố – và me –cũng đều dành cho anh em tôi. Ngay đến những lúc có khá tiền, me nấu bánh canh, hay làm chả giò… bố và me cũng chỉ ăn lấy lệ, để cho anh em tôi ăn nhiều. Bố với me làm quần quật cả ngày, tôi thương bố, thương me tôi quá! Nhất là những ngày em Cốn bệnh, bố và me lo lắng đến như già thêm đi.

À, sáng nay cô giáo Việt văn giảng về ông Tản Đà, ông sành ăn lắm, bạn cho đĩa tiết canh mà thiếu rau húng, ông không ăn, sau lại đến cạy nền nhà bạn lên để trồng cây rau húng xuống. Mấy đứa bạn xu‎ýt xoa: “Món đó ngon lắm!”, chúng nó hỏi tôi có thích ăn không, tôi đáp là không. Không ngờ trong số đó có một đứa ở cùng xóm tôi, việc gì của nhà tôi nó cũng biết, nên nó tiết lộ: “Nhà thằng Dũng nghèo lắm, làm gì có thức ăn ngon mà ăn, nó nói hách đấy!” Tôi không giận thằng bạn tí nào cả. Nhưng tôi thấy thoáng buồn. Từ lúc ấy đến bây giờ, ngồi ăn cơm, đầu óc tôi không rời bỏ cái ám ảnh nhà mình nghèo. Vì thế tôi ngưng ăn lúc nào không hay. Tôi suy nghĩ nhiều lắm, về ngày mai của anh em tôi. Chúng tôi phải làm sao bù đắp cho bố mẹ chúng tôi và giúp đỡ cho những kẻ khốn khó như chúng tôi hiện giờ. Mãi đến khi bố gọi, tôi mới vội vàng ăn cơm tiếp. Tôi gắp một lát thịt mỡ, nhưng cố tình chạm vào con tôm. Chà! cưng cứng! Con tôm này chắc là phải thơm lắm đấy! Tôi nhai miếng thịt mỡ nhưng tôi tưởng tượng đến mùi vị của con tôm. Tôi chợt thấy vẻ âu yếm trên đôi mắt bố. Bố đang nhìn anh em tôi. Hình như bữa nay bố ăn ít hơn mọi ngày. Khi bố buông đũa đứng dậy, tôi nhìn thấy những sợi gân to nổi lên, căng phồng trên hai bắp chân bố thật rõ. Tôi thương bố quá. Ngoài những vị anh hùng dân tộc mà tôi được học, còn có bố và me là “thần tượng” của tôi. Bố tôi kiêu hùng quá, khi ngồi trên yên xe xích lô, đạp chạy nhanh trên đường thênh thang. Còn me nữa! Me thật nhẫn nhục và trìu mến. Mỗi buổi trưa đi học về tôi muốn dừng lại ở dưới bếp thật lâu để đếm những giọt mồ hôi trên trán me. Hơi lửa thật nóng, khói củi thật nồng và đôi mắt me đỏ. Bữa cơm nào me cũng ăn sau ba bố con. Me lo giặt giũ lau chùi ở sau bếp. Có hôm me ăn không đủ cơm vì các con ăn lanh quá. Có hôm không còn thức ăn, me lại vui vẻ ăn cơm với nước mắm. Lúc em Cốn bệnh, me không ăn uống chi được, thật tội cho me!

Ấy thế mà hôm nay me dọn tôm cho ăn. Tôi đoán có lẽ me vay tiền hàng xóm để mua tôm cho em Cốn ăn “trả bữa” mấy ngày bệnh. Nhưng tôi thấy vô lý quá vì không lẽ me chỉ mua một con?

Còn có hai anh em ngồi ăn cơm. Bố đã uống nước xong, ra nằm nghỉ trên ghế bố. Me vẫn chưa lên. Tôi nhìn sang, thấy em Cốn đang quậy tròn đôi đũa trong chén, mắt em vẫn không rời con tôm. Nhưng sao em không gắp nó bỏ vào chén? Hay em không dám? A, tại còn me, còn tôi. Tôi đã ăn hết chén cơm. Em Cốn đưa mắt nhìn tôi. Tôi giả vờ vươn vai kêu “no quá!” rồi tôi đứng lên. Chỉ còn em ngồi ăn một mình.

3. Ý nghĩ của Cốn

Sáng nay me đi chợ về – gọi là đi chợ chứ em chẳng thấy gì ngoài bó rau muống to tướng. A không, còn nữa chứ, còn gói thịt mỡ bé bằng cái bàn tay của em. Em xuống bếp phụ me lặt rau. Nằm trên giường cả tuần không đi học cũng không làm gì cả em chán lắm. Trong lúc lặt rau, em thấy me lấy gói thịt mỡ ra để thái, trong đó lại có một con tôm nữa. Em mừng ghê, hôm nay được me cho ăn tôm. Nhưng em cụt hứng ngay, vì chỉ có một con hà. Em đoán bà bán thịt đã thêm cho me con tôm đó. Vô lý, ai lại thêm gì kỳ vậy? Cũng chẳng lẽ me mua? Em chịu, đoán không nổi. Hỏi me, me không đáp, em nghĩ chắc me mệt, nên thôi. Me chỉ bảo là em nhớ ăn con tôm này cho khỏi lạt miệng. Em nôn nao lắm, cứ ngửi thấy mùi tôm kho là thèm ngay. Mà đến khi dọn cơm lên, lại càng thấy ngon nữa. Trông cái màu vàng đậm của gạch tôm đến thích. Em tưởng tượng trong cái thân tròn trịa của con tôm đó hẳn là phải có nhiều “chất bổ” lắm nhỉ! Mà em ốm cả tuần, chắc em mất “chất bổ” nhiều chăng? Lúc em ốm, em ăn phở, ăn “xí muội” mà chẳng thấy ngon tí nào. Vậy nhưng bây giờ em lại thèm ăn kinh khủng, đến nước mắm em cũng thích nữa huống chi là cái… con tôm này!

Em với đũa định gắp con tôm, nhưng… trong đầu em bỗng nhiên nhớ đến bài tập đọc hôm trước anh Ti giảng cho em. Ờ… bài tập đọc như thế này: một cậu học trò được đứng hạng cao trong lớp, mẹ cậu mới thưởng cho một trái cam. Cậu biết em cậu thích ăn cam, nên cho em trái cam đó. Cha chúng nó đi làm về mệt mỏi, đứa em bèn dâng trái cam cho cha. Người cha thấy người mẹ đứng nấu ăn trong bếp nóng nực nên đem trái cam cho người mẹ. Người mẹ ngợi khen các con và cám ơn chồng, sau đó cắt cam ra cho cả nhà cùng ăn. Nghĩ đến đấy em không gắp con tôm nữa. Em đợi bố hay anh Ti ăn con tôm ấy đi. Nhưng chẳng có ai ăn cả. Chén nước mắm và đĩa rau càng lúc càng vơi, nhưng con tôm thì vẫn nằm giữa bầy thịt mỡ, trông kiêu ngạo ghê là! Em cố tưởng tượng nó “hách” như cái mặt của con bé Thu hàng xóm để khỏi thèm, để khỏi thấy thịt mỡ và rau muống lạt lẽo vô duyên.

Bố đã ăn xong. Anh Ti cũng đã ăn vừa xong. Chẳng có ai ăn con tôm hết. Ai cũng có vẻ lơ con tôm đi để nhường cho em. Tự nhiên em thấy giống như bài tập đọc “trái cam chạy quanh” đó ghê! Và em phải giống những người ấy, nên em nhất định không ăn con tôm đâu. Để tí me làm việc xong, me lên ăn cơm có con tôm cho ngon miệng. Me làm việc không ngơi tay, vậy me cần phải ăn ngon. Me cũng như bố đã khổ vì em nhiều lắm.

Em sẽ không ăn con tôm này đâu. Chừng nào bố có tiền bố lại cho ăn thứ khác đâu có kém gì! Với lại… em cũng đã nghe mình no bụng rồi!

4. Ý nghĩ của me

Khi me ngồi lại mâm cơm thì bố và các con đã ăn xong cả rồi. Bố ngủ, thằng Ti học bài và con Cốn đọc sách. Me chợt lạ lùng, con tôm sao vẫn còn nguyên đây? Bố không ăn, thằng Ti, con Cốn không ăn? Chẳng lẽ bố và các con không thích? Mới hôm kia bố nhắc tới tôm nướng, tôm kho bằng vẻ thú vị. Còn anh em thằng Ti lý nào thấy tôm mà không thèm? Me thắc mắc và ngạc nhiên hơn bao giờ hết.

Con tôm! Cái con tôm khá to đập vào mắt me sáng nay. Me xách giỏ chợ – vỏn vẹn một bó rau muống và gói thịt mỡ – chen lấn đám đông để về cho mau. Người đàn bà sang trọng đi trước mặt me xách hai tay hai giỏ đầy thức ăn. Me liếc thấy có gói tôm to tướng. Lớp giấy gói không kỹ bị banh ra, mấy con tôm nằm men ra ngoài. Me không muốn nhìn lâu, vì me nghĩ đến bữa ăn của gia đình mình. Mẹ tội nghiệp cho bố đạp xích lô cả ngày, thương thằng Ti đi học xa xôi, thương con Cốn bệnh cả tuần mới dậy mà chẳng ăn được bữa cơm ngon như người ta. Me toan rẽ ra ngõ khác, nhưng chưa kịp, me thấy một con tôm rơi xuống đất vì lỗ giỏ lớn quá. Người đàn bà vẫn đi thật nhanh và mất dạng trong đám đông. Me đứng yên nhìn con tôm. Nó nằm trên đất, dưới bước chân của người đi. Me ngần ngừ. Giá bữa cơm nhà mình có con tôm nhỉ! Giá con tôm này nằm trong đĩa thịt mỡ nhỉ! Bố hẳn sẽ vui lắm. Thằng Ti hẳn sẽ thích lắm. Và con Cốn hẳn sẽ mừng nhiều nhất. Me phân vân. Me nhìn chung quanh. Mọi người như không biết tới me, vẫn mua bán, qua lại thản nhiên. Cũng không ai biết đến con tôm bị rơi.

Me không suy nghĩ gì thêm nữa. Me cúi xuống, nhặt con tôm lên rất nhanh trước khi bàn chân của người đàng sau giẫm lên đó.

Khi con tôm đã được kho chung với thịt mỡ rồi, tự nhiên me thấy vui vô cùng. Me tưởng tượng gương mặt của bố, gương mặt thằng Ti, gương mặt con Cốn. Me nghĩ me không ăn con tôm này, me nhường cả cho ba bố con đấy. Lúc me giặt giũ ở nhà sau, me nghĩ chắc bố đang xắn con tôm làm ba, hoặc là bố sẽ không ăn, bố cho thằng Ti với con Cốn ăn. Me nghĩ đến mỗi phần con tôm sẽ nằm trong bụng mỗi bố con, và me tủm tỉm cười một mình.

Nhưng bây giờ, bố và các con đã ăn xong, sao con tôm vẫn còn đây? Mẹ chợt nghĩ đến những bài tập đọc các con hay đọc cho nhau nghe, và me cho đó là câu trả lời. Bất chợt me thấy nghèn nghẹn nơi cổ. Me thương cho cảnh nghèo nhà mình quá! Me thương cho bố con thằng Ti quá! Con tôm hình như nhòe đi trước mắt me, màu gạch đậm biến đâu mất.

Me sẽ không ăn con tôm này đâu. Chiều nay, trong bữa cơm, me sẽ tự tay chia con tôm làm ba phần cho ba bố con. Nhất là con Cốn, nó cần phải ăn nhiều nhất.

Cam Li   

  

(Trích từ tạp chí Tuổi Hoa số 95, ra ngày 15-9-1968)

Nguồn : http://camlinguyenthimythanh.com

 

Ngõ Lội

Xóm tôi ở nằm lọt vào một vùng đất thấp. Cứ đến mùa mưa, nước từ những vùng chung quanh dồn cả vào cái xóm nghèo vô phước ấy. Đã gọi là xóm nghèo, hẳn đường sá chẳng thể là đường tráng nhựa. À mà không, là đường nhựa chứ, nhưng đã cách đây cả chục năm rồi, vào thuở vàng son mà xóm tôi mới chỉ lèo tèo vài căn nhà chứ chưa đông đúc như bây giờ. Bây giờ, kể ra thì chán lắm. Nhà đâu mà san sát, choán cả đường đi. Theo lời ba tôi kể, trước kia, nghĩa là cách đây chừng hai năm – nhà tôi mới dọn về xóm này có hơn năm – đường tuy xấu, toàn đất đá, nhưng khá rộng, được đến bốn thước bề ngang. Nhưng rồi không hiểu ai bày đầu mà rồi sau đó, nhà nào cũng làm thêm phía trước một mái hiên chừng hơn kém một thước. Con đường chỉ còn chưa đầy hai thước! Và từ đấy, nó hết là “con đường” nữa, nó thành một cái “ngõ”. Tên cái ngõ ấy là “Ngõ Trường Học”.

Vâng, Ngõ Trường Học! Vì nếu đi mãi ngõ này, người ta sẽ gặp một ngôi trường. Một ngôi trường không bảng hiệu, không tên tuổi, chỉ có một bà già vừa là hiệu trưởng, vừa là giám thị, vừa là giáo viên duy nhất, còn kiêm cả chức quét dọn ngôi trường! Phụ với bà giáo, thỉnh thoảng, bọn học trò chúng tôi – từ mẫu giáo đến lớp nhất – rủ nhau vài đứa đến lau bàn ghế, sơn bảng, hoặc thu dọn thành phòng khách mỗi dịp Tết về. Có tất cả hơn ba mươi học trò, tôi có tên trong số ấy. Bà giáo mệt ngất ngư vì chúng tôi; vừa giảng Toán cho mấy đứa lớp nhất xong lại phải dỗ hai đứa mẫu giáo đánh nhau vì đứa này làm gãy bút chì của đứa kia. Bọn lớp nhì chúng tôi có năm đứa tương đối khiến bà giáo dễ chịu hơn cả. Chúng tôi cùng chăm học cả (Đây là tôi nhận xét chứ không biết rõ sự thật ra sao). Toán, Luận bà giáo cho về nhà, chúng tôi làm, học tử tế. Đến lớp, năm đứa trả bài thật nhanh, góp bài cho bà giáo thật lẹ. Và có lẽ vì thế, năm đứa lớp nhì chúng tôi được cưng nhất “trường”.

Trở lại chuyện xóm tôi, có lẽ tôi phải cố “vẽ” bằng lời ra mới được. Xóm tôi được kể từ ngoài đường nhựa – đường có tên đàng hoàng – rẽ vào một con đường đất khá lớn, xe hơi có thể đi được. Con đường mang tên Xóm Trũng, tên xóm tôi, là hệ thống giao thông chính xuyên từ đầu đến cuối xóm. Cắt ngang đường Xóm Trũng, những con đường nhỏ – trong số có vài con đường đã thành ngõ như đường nhà tôi – chia xóm thành nhiều khu vực. Như khu nhà tôi có tên Khu Trường Học, những khu khác như Khu Lò Gạch, Khu Tạp Hóa, Khu Giếng... Nhắc đến Khu Giếng, tôi xin dài dòng một tí. Chả là ở xóm tôi mọi nhà đều phải dùng nước giếng vào việc bếp núc, giặt giũ, tắm rửa. Nước phông tên có tốt thật đấy nhưng ở tận ngoài đường xa, dân lao động trong xóm làm gì có thì giờ đi lấy, chỉ thỉnh thoảng. Có lẽ vì năm nào cũng bị ứ đọng, toàn thứ nước không mấy tốt lành ở các xóm khác, đất xóm tôi ngấm những thứ không tốt lành ấy, cho nên giếng nhà nào nhà nấy đều đục và vàng. Áo trắng mới mua về chỉ cần giặt đôi ba lần là thành áo... vàng ngay! Duy có một cái giếng ở một khu là trong hơn cả. Khu ấy được tiếng nhờ cái giếng  và mang tên Khu Giếng!

Đấy, đại để xóm tôi là như thế. Với những cái tên ngồ ngộ, nghe lạ tai. Nào đường Xóm Trũng, nào Ngõ Trường Học, nào Khu Lò Gạch, nào Khu Giếng... Trong chừng ấy thứ, có lẽ chỉ có con đường Xóm Trũng là tương đối khá hơn cả. Rộng rãi, bằng phẳng. Dù sao, mùa mưa đến, nước vẫn không tha, ngập đường. Xe nào phải băng ngang đường xóm tôi là cả một cực hình. Phải rẽ nước chầm chậm. Chẳng may tắt máy là đẩy nhọc. Chúng tôi, bọn trẻ loai choai, hay ra đứng hai bên đường nhìn xe cộ đi qua. Cứ mỗi chiếc xe bị tắt máy, chúng tôi lại nhao nhao lên vỗ tay reo. Y như đi xem hội chợ. Những nạn nhân mặt nhăn lại, đau khổ dẫn xe vào lê hì hục chữa. Chẳng ai thèm giận chúng tôi làm gì!

Năm nay, mùa mưa khởi bằng những cơn mưa dầm kéo dài cả hai ba tiếng vào những buổi chiều. Nước trong xóm tôi bắt đầu ứ đọng. Mọi người đã phải xách dép, bước chầm chậm trong làn nước ngập đến mắt cá chân. Mỗi buổi sáng, chiếc xích lô của ba tôi lau chùi sạch sẽ ra khỏi ngõ, chiều về, đất, bùn đã dính cùng khắp.

Chúng tôi, ba mươi mấy đứa học trò của ngôi trường dạy từ mẫu giáo đến lớp nhất phải lội nước đi học. Trường tôi không nghỉ hè. Mới hôm thứ bảy còn học lớp ba, sang sáng thứ hai tôi đã lên lớp nhì. Ngày ấy cách nay gần hai tháng. Sáu đứa lớp nhất vừa giã từ trường, mất năm đứa phải nghỉ học luôn – ở nhà đi bán hàng hay kiếm việc giúp ba má – có mỗi một đứa may mắn đậu vào đệ thất trường công. Nó làm cho bà giáo hãnh diện với mọi người trong xóm. Nó cũng làm số học trò lớp nhất của bà giáo đáng lẽ chỉ có bốn đứa từ lớp nhì cũ lên, tăng lên đến tám đứa! Và khiến bọn chúng tôi, lớp nhì, phải xuống hạng “lớp ít nhất” của trường. Chúng tôi chỉ có năm đứa. Tên chúng tôi là: Tí, Ngô, Được, Mười và tôi, Soạn.

Bọn năm đứa chúng tôi mỗi đứa có một biệt danh. Có lẽ tôi phải kể lể đôi chút về chúng tôi đây. Để xem nào, người đầu tiên phải là Được. “Được Thành Được”, chúng tôi gọi nó như vậy vì nó tên Được, lại ca vọng cổ “khá” như Thành Được. Được học khá nhất trong khi nhà nó nghèo nhất. Nó chỉ còn má, sáng sáng bán xôi đậu, trưa và chiều bán chè, bán bánh... Tí và Ngô là hai anh em, hơn kém nhau một tuổi. Vóc dáng hai anh em giống nhau, từa tựa, nhưng tính tình thì khác hẳn. Tí ưa nói, tía lia cái miệng. Ngô lại ít nói. Chúng tôi gọi Tí là “Tí chuột”, gọi Ngô là “Ngô rang”. Mười là con một ông bán phở, dĩ nhiên là người di cư, giọng nó hệt ba nó,nghe bắt tức cười: “... rưng mà... con tâu ấy không bằng con bò được...”. “Mười phở tái” là biệt danh của nó. Còn tôi, Soạn, rất ít cái đáng nói. Bọn bạn phải nghĩ mãi mới đặt cho tôi một cái tên. Chúng nó kêu sai tên tôi “Soạn” thành “Sạn”. Hòn sạn, hòn sỏi ấy mà!

Bao giờ chúng tôi cũng đi học cùng một lúc. Nhà thằng Được xa trường nhất. Trên đường đến trường nó ghé rủ anh em Tí, Ngô, rồi ba đứa ghé nhà tôi. Cuối cùng ghé nhà Mười phở tái, thẳng đến trường. Mấy đứa nhóc, con bà Chín chuối chưng hay ngồi ăn quà sáng ngoài ngõ thấy chúng tôi đi tới là rạt cả vào, không thôi, nước bắn bẩn hết vào mấy chén chuối chưng, nước dừa thơm phức của chúng. Má thằng Phủ, một đứa học trò lớp tư, hay đem chúng tôi ra dọa em nó: “Này, có nín đi không, mấy anh ấy bắt đi bây giờ”. Có tội nghiệp chúng tôi không, vì chúng tôi rất hiền, tuy có hay đùa nghịch đôi chút!

Sáng nay, sáng thứ bảy, lớp chúng tôi học Việt sử, Địa lý và làm Luận. Vừa rồi, bà giáo dạy chúng tôi bài Việt sử “Mai Hắc Đế”, lúc chép đến đoạn “... ông đen như lọ chảo...”, năm đứa chúng tôi cùng ôm bụng cười. Tí chuột hỏi bà giáo: “Thế ông Mai Hắc Đế đen bằng anh Bảy chà Hynos không cô?”. Bà giáo cốc đầu nó một cái, bảo: “Chỉ nói nhăng thôi”. Chúng tôi khúc khích mãi mới thôi cười. Đề Luận, chúng tôi được cho tả con mèo. “Thôi! Dễ nhé! Lo làm đi”. Bà giáo bảo thế rồi quay sang dạy bọn lớp nhất. Tám đứa lớp nhất đang bí Toán nãy giờ. Chúng tôi thì ngồi cắn bút nghĩ Luận. Thỉnh thoảng có đứa hỏi vọng sang bàn lóp nhất:

- Con viết câu “con mèo mà trèo cây cau” vào bài luận được không bà giáo?

- Con mèo mướp nhà con cụt đuôi mà con tả nó dài đuôi được không cơ?

- Thôi chết rồi, sao mày dám tả giống tao?

- Mày cũng tả mèo mướp dài đuôi hả? Thế thì tao tả cụt đuôi vậy...

Bà giáo bực mình vì chúng tôi, nhưng cũng phải trả lời cho xong, rồi lại tiếp tục chỉ Toán cho bọn lớp nhất.

Chúng tôi cắm cúi ngồi nghĩ, viết, rồi gạch, lại nghĩ, lại viết... Bài Luận dần được làm đến gần hết thân bài.

Chợt chúng tôi cùng thấy trời như tối lại, năm cái đầu ngóc lên nhìn ra cửa. Bọn lớp tư ngồi ở bàn đầu reo lên:

- Ông Sáu! Ông Sáu về!

Ông Sáu, con trai bà giáo, khoác áo mưa, tay cầm giầy vớ, quần xắn lên tận gối đang đứng chắn ngang cửa, cười tươi, hàm răng ông trắng muốt khoe giữa gương mặt đen đủi. Tôi nhớ đến bài “Mai Hắc Đế” và ôm bụng cười. Mười phở tái có lẽ cùng ý nghĩ với tôi, cũng gục mặt xuống bàn cười hinh hích.

Bà giáo quay nhìn con trai, lấy tay sửa đôi kính già:

- Mày mới về đó hả Sáu?

Ông Sáu còn đứng ngoài hiên, cởi áo mưa, bỏ ống quần xuống, không đáp lời mẹ mà nói:

- Đường năm nay lội dữ, con tưởng mới tháng này đâu đã mưa dữ vậy...

Rồi, ông đi vào trong nhà – nhà hay trường cũng thế thôi, vì phía ngoài là bàn ghế học của chúng tôi, phía trong là nhà bà giáo, không có vách ngăn gì cả.

Ông Sáu tìm chỗ khoác áo mưa xong, ngồi xuống giường, rút lược ra gỡ đầu.

Bọn chúng tôi bắt đầu ồn lên:

- Bà giáo cho tụi con nghỉ nghe...

- Ông Sáu ơi! Ông Sáu có quà cho tụi con không?

- Ông Sáu ơi! Lại đây con hỏi cái này coi... Tả con mèo bắt chuột thì phải tả làm sao?

Bà giáo nhìn chúng tôi cười rồi lắc đầu. Nét phúc hậu hiện rõ trên nếp da nhăn. Ông Sáu, lần nào cũng thế, hễ về thăm mẹ là không quên cho quà chúng tôi và xin cho chúng tôi được nghỉ. Ông tiến lại phía chúng tôi, nói với mẹ:

- Má cho tụi nhỏ nghỉ học nghe má!

Rồi nói với chúng tôi:

- Qua có ít bánh kẹo để ngoài xe đó, mấy con ra ngoài đó lấy vô mà chia nhau...

Chúng tôi reo ầm lên, giành nhau ra ngoài cửa, lội nước lần về phía chiếc xe con cóc của ông Sáu đậu tuốt ngoài đường – đường Xóm Trũng. Có đứa nóng lòng, chạy nhanh, nước bắn tung tóe. Lúc chúng tôi ôm bốn túi ni lông đầy bánh, kẹo từ ngoài xe vào đến trường thì ông Sáu đang ngồi nói chuyện với mẹ. Lớp trống trơn, tập vở bày la liệt trên bàn học. Bà giáo bảo một đứa trong bọn chúng tôi:

- Liệt! Con chia đều nghe!

Thằng Liệt, thằng học trò “lớn” nhất trường, dĩ nhiên là học lớp nhất, được bà giáo cho giữ chức “trường trường”, thu bốn gói bánh kẹo lại, đem lên bàn bà giáo, mở từng gói ra. Chúng tôi đứng quanh bàn đợi nhận phần. Liệt dặn chúng tôi:

- Tao chia từ từ đó nghe, mỗi lần hai cái bánh, hai cái kẹo. Đứa nào có rồi phải giơ lên cho tao biết. Ăn gian, “ông” “cộp” cho thì đừng khóc đấy!

Tất cả chúng tôi cùng nghe lời, ừ không thôi. Chúng tôi biết Liệt, nó làm gì cũng có phương pháp và công bằng. Bà giáo giao cho nó làm “trưởng trường” quả không uổng.

Một lúc, chúng tôi đều có trong tay phần bánh kẹo bằng nhau, tản mác ra, ngồi bừa bãi cả trên bàn học ăn bánh, ngậm kẹo, trò chuyện. Thằng Liệt đem phần của nó ra ngoài cửa đứng nhìn ngõ lội, bóc kẹo.

Câu chuyện của mẹ con bà giáo dẫn đến một câu hỏi của ông Sáu:

- Má... má nghĩ sao về chuyện con nói với má hồi tháng rồi?

Bà giáo cúi xuống, ngoáy một chút vôi quết lên lá trầu, cuốn tròn lại. Tay kia, bà với miếng cau bỏ vào miệng trước:

- Tao nghĩ kỹ rồi...

- Má chịu đề nghị của con hả má?

Bà giáo chậm rãi đưa nốt miếng trầu, nhai bỏm bẻm, khẽ lắc đầu.

Tôi vừa nhai kẹo – tính tôi ưa thế, nhai kẹo chứ không ngậm kẹo – vừa theo dõi câu chuyện, nhưng chưa hiểu được gì.

Ông Sáu có vẻ không vui:

- Má thiệt kỳ. Ở chỗ sung sướng không chịu, ở chi cái xóm lầy lội này...

Bà giáo nhai trầu không nói. Ông Sáu lại tiếp, giọng kể lể:

- Con thương má mà má. Má ở đây là hồi con còn chưa khá kìa, chớ giờ này, con cũng làm ăn được, có xe, có nhà rồi, má phải để con lo cho má chớ. Má nghĩ lại đi má, về sống với vợ chồng con cho sung sướng...

Bà giáo:

- Tao biết rồi. Bấy nhiêu đó đủ cho tao biết mày thương tao lắm rồi. Nhưng tao vẫn không thể bỏ nơi này đi được...

- Vì sao vậy má?

Bà giáo đưa mắt nhìn chúng tôi:

- Tao thương tụi học trò...

Ông Sáu:

- Không có má, tụi nó cũng tìm trường khác chớ đâu chịu ở nhà mà má lo...

- Biết vậy... Nhưng tao... tự nhiên tao không muốn xa tụi nó...

- Má thiệt là...

Ông Sáu thốt rồi, nhìn chúng tôi. Tôi thoáng thấy nỗi bực dọc của ông Sáu trong cái nhìn đó. Và trong trí tôi, tôi hiểu lờ mờ được câu chuyện. Chuyện được sáng tỏ. Ông Sáu đến gần chúng tôi, nói:

- Nè mấy con, lại đây nghe qua hỏi cái này chút coi...

Chúng tôi cùng hướng về ông Sáu chờ đợi. Chỉ có mấy đứa mẫu giáo không biết gì, mải nghịch với nhau. Ông Sáu quay sang mẹ:

- Để con hỏi tụi nó chút nghe má?

Bà giáo gật đầu:

- Mày hỏi gì thì hỏi chớ ai cấm cản.

Ông Sáu hỏi chúng tôi:

- Nè các con, qua hỏi các con mấy điều, các con trả lời cho thiệt tình nghe.

Chúng tôi cùng dạ vang. Ông Sáu tiếp:

- Các con thương má của qua không?

Chúng tôi ồn cả lên:

- Con thương bà giáo nhất nè ông Sáu.

- Bà giáo không ưa đánh tụi con, con thương bà giáo hơn mấy cô, mấy thầy hồi trước nhiều đó...

- Bà giáo dạy giỏi ghê mà ai không thương...

- Con làm toán trật mà bà giáo không cho “hột vịt”, còn cho làm lại rồi mới chấm điểm đó ông Sáu...

Ông Sáu chận chúng tôi lại, hỏi tiếp:

- Vậy chớ mấy con muốn má qua sung sướng hay khổ cực?

Chúng tôi lại nhao nhao lên:

- Sướng!

- Hổng đứa nào muốn bà giáo chịu cực đâu!

Ông Sáu mỉm cười:

- Thiệt vậy hả? Nè, qua nói cho mà nghe. Qua tính mời má qua về ở chung với vợ chồng qua ở trên tỉnh đó, mấy con chịu không?

Ba mươi mấy đứa chợt im lặng cả. Chúng tôi nhìn bà giáo, nhìn ông Sáu, rồi nhìn nhau. Bà giáo về ở với ông Sáu sao? Rồi còn chúng tôi, bà giáo bỏ chúng tôi sao? Bỏ ngôi trường nhỏ trong ngõ lội này, bỏ những đứa học trò nghèo này sao?

Ông Sáu tỏ vẻ ngạc nhiên trước cử chỉ của chúng tôi. Ông hỏi từng đứa. Thằng Liệt trả lời:

- Ông Sáu đừng đem bà giáo đi nghe ông Sáu...

Thằng Mười phở tái:

- Bà giáo mà đi, tụi con nhớ lắm ông Sáu ơi!

Những đứa khác:

- Bà giáo đi rồi lấy ai dạy tụi con?

- Tụi con thương bà giáo lắm, bà giáo cũng thương tụi con nữa, bộ ông Sáu không thương tụi con sao ông Sáu?

Những câu nói ngây ngô, thành thật của chúng tôi làm đôi mắt bà giáo nhòa lệ. Mắt ông Sáu cũng đỏ dần. Giọng bà giáo run run:

- Đó, mày nghe chưa Sáu?

Ông Sáu nhìn chúng tôi, ánh mắt lướt trên tất cả những gương mặt dại khờ đang cùng chong mắt về phía bà giáo. Ông quay sang mẹ:

- Con thua má và bọn học trò của má rồi...

Bây giờ bà giáo mới mỉm cười, nụ cười thần thánh. Bà nói:

- Học trò như vậy đó, hỏi sao tao bỏ đi được...

Ông Sáu khôi hài:

- Phải chi xóm đừng lầy lội, con xây trường cho má.

Bà giáo:

- Xây mà chi, thế này tao còn vui hơn.

Ông Sáu cười, nhìn đồng hồ. Đã đến giờ về học, chúng tôi lấy sách vở bỏ vào cặp, chào bà giáo, chào ông Sáu ra về. Những bước chân khua động ngõ lội. Bà giáo đứng lên ra ngoài cửa nhìn theo chúng tôi, ông Sáu tiến đến đứng bên mẹ.

Một đứa học lớp tư, còn chưa hiểu được rõ, hỏi tôi:

- Bà giáo có đi với ông Sáu không, anh “Sạn”?

- Không! Chừng nào xóm mình hết lội, bà giáo mới bỏ tụi mình.

Tôi trả lời thế vì tôi biết không bao giờ xóm tôi hết lội. Họa chăng, tôi nghĩ dại, một trận hỏa hoạn xảy ra, cả xóm bị thiêu rụi hết, người ta phải san bằng và đổ thêm đất cho cao lên, rồi cho làm nhà lại, bấy giờ xóm tôi mới hết lội. Nhưng chắc chắn chẳng bao giờ có chuyện đó.

Xóm tôi, Xóm Trũng và ngõ nhà tôi, Ngõ Trường Học, còn lầy lội hoài. Bà giáo còn dạy chúng tôi hoài.

NGUYỄN THÁI HẢI     

(Trích từ tạp chí Tuổi Hoa số 112, ra ngày 15-8-1969)