Ông Thiên Lôi

THẦN THOẠI Việt Nam tả ông Thiên Lôi – tức Thần Sét – như là một ông Thần khó thương nhất trong số Thần nhà Trời. Mặt mày hung ác, mỏ nhọn như chim, mình mẩy đen như củ súng, vận độc một cái khố, lưng mang trống, và tay cầm một lưỡi búa đá. Mỗi khi xử ai, ông khua tay đập trống (tiếng sấm ta nghe đó) rồi từ trên trời nhảy xuống trỏ ngọn cờ lệnh vào mặt tội nhân và bổ ngay búa vào đầu. Trên nguyên tắc Trời chỉ đâu ông mới đánh đó, tuy nhiên bởi bản tánh hung dữ, nóng nảy, nhiều lần ông đánh nhầm phải người vô tội chết oan. Trời bèn phạt ông nằm yên ở một góc rừng, không được cựa quậy. Con gà thần của Trời thấy thế lâu lâu lại mổ Thiên Lôi một cái đau điếng, mà Thiên Lôi cứ phải cắn răng nằm yên. Đến ngày Trời tha phạt thì Thiên Lôi quen tật sợ gà, hễ nghe tiếng gà kêu đâu là vội vã dang ra chỗ khác ngay.

Ở hạ giới, từ đó, mỗi khi thấy ánh chớp nhoáng là lập tức người ta mở miệng "bập... bập" gọi gà, tin rằng nếu Thiên Lôi đang tìm đến "hỏi thăm" mình sẽ vì sợ gà mà... quẹo sang lối khác làm ăn! Niềm tin dễ dãi trên hiện vẫn còn tồn tại ở nhiều vùng quê.

TIN HAY KHÔNG, cái đó tùy bạn. Nếu thích bạn cứ tin cho đỡ buồn. Cứ kêu gà đi cho vững bụng mỗi khi nghe tiếng sấm chớp đì đùng. Nhưng Bác sĩ Karl Mc - Eaehron, một người rất có thẩm quyền về hiện tượng sấm sét, quả quyết rằng bạn cứ yên chí nhớn! Nếu bạn trông thấy chớp nháng ngay trước mặt, tức nó đã không chiếu cố bạn. Nếu bạn nghe đánh "đoàng" một tiếng khủng khiếp ngang tai, ấy là Thiên Lôi đã hoàn tất công tác ở đâu đó rồi. Nhưng khi đã được ông... chọn, thì hơi khác. Không nghe, không thấy, nhanh như chớp, trong một phần ngàn của một giây đồng hồ, "mục tiêu" đã biến thành tro bụi mà không kịp được hưởng một cảm giác sợ hãi hoặc đớn đau nào. Rùng rợn thiệt, nhưng ngẫm cho kỹ có gì... đáng sợ đâu, thưa bạn? Đang cười đang nói bỗng được lên thẳng miền cực lạc, không phải qua lò luyện tội nào cả, không sướng sao!?

SẤM, SÉT, theo Việt Nam Tự Điển của Hội KTTĐ thì Sét là Tiếng nổ do luồng điện ở trên mây gặp luồng điện ở dưới đất bốc lên mà phát ra sức mạnh. Đại khái nó là thế. Bầu khí quyển của chúng ta chứa vô khối điện tích tụ trong các đám mây, và hiện tượng âm dương gây ra sấm sét. Người ta tính trung bình mỗi ngày trên khắp trái đất, xảy ra khoảng 44.000 hiện tượng như vậy. Có một dạo các đài radar lớn trên địa cầu la hoảng đã nhận được các tín hiệu "khó hiểu" từ Kim Tinh chắc là của giống người siêu văn minh trên đó "gởi" Địa cầu. Sau, người ta mới phát giác ra sự thật chẳng có gì khó hiểu lắm : đó chỉ là ảnh hưởng của sấm sét! Có nhiều hiện tượng về các luồng điện trong không gian thật lạ lùng. Tại một đỉnh núi cao ở Bogone, người ta chỉ cần đưa một ngón tay lên không đã cảm thấy điện giật tê tê mà Con người chính là vật dẫn điện. Một cây cao ở giữa rừng tự nhiên khô héo, cuối cùng bốc cháy, chỉ trong vòng vài phút! Tại một thung lũng ở miền Trung Hoa Kỳ đôi khi người ta đang chải tóc bỗng dưng tóc dựng đứng. Ngay tại Nữu Ước ảnh hưởng của điện trời nhiều khi phát hiện rõ rệt : trong một cơn giông, hai người bắt tay nhau đã cảm thấy tóe lửa thực sự! Khoa học giải thích là vì khí hậu của mùa Đông quá khô với nhà cửa chật chội bị hâm quá nóng.

Tuy vậy Sấm sét vẫn còn nhiều bí ẩn mà khoa học chưa giải thích được. Như tại sao có những trái sét hình tròn, có thể chui qua một lỗ khóa hay ống lò sưởi lượn chơi vài vòng rồi mới "nhập" vào đâu đó để phá của giết người. Có khi "biểu diễn" xong nó dông mất qua cửa sổ. Ông Thiên Lôi hung ác đấy nhưng nhiều lúc cũng biết chọc cười thiên hạ. Tháng 6 năm 1953, tại Grenoble nguyên một Tiểu đội công binh Pháp đứng núp mưa bên bờ sông Isère đã bị Ông Thiên Lôi... lột hết quần áo nón giày sau một tiếng sét đinh tai. Cả súng ống trên người cũng bị hư, nhưng mấy ông Công Binh vẫn bình an vô sự. Một lần khác ở Vic-sur - Seille sét đánh cháy một cây cổ thụ, dưới gốc có ba quân nhân đứng trú mưa. Cơn giông tạnh người ta vẫn thấy 3 quân nhân còn y nguyên quần áo và không chịu di chuyển. Có người lại gần lên tiếng hỏi thăm họ vẫn không đáp, sờ vào người thì cả ba cùng đổ xuống thành đống tro!

TỐT HƠN HẾT, chúng ta nên tìm cách tránh mặt Thiên Lôi. Giống điện trời – Sét – thường đánh vào những vật cao lẻ loi. Cây cao giữa đồng trống, trụ điện, tháp chuông, ống khói, hay một căn nhà vượt lên cao hơn những nhà khác. Khi sét "nhập" vào một thân cây, các phản ứng của giòng điện tức khắc biến nhựa và nước trong thân cây thành một sức công phá rất mạnh làm nổ tung thân cây. Bạn thấy những cây bị sét đánh thường chẻ ra nhiều mảnh, xác xơ là vì vậy. Nhưng nếu chúng ta cột một sợi cáp đồng từ ngọn cây xuống, mối dây chôn sâu dưới lòng đất, cây sét sẽ chạy dọc theo sợi cáp đồng và chui xuống đất mà không ảnh hưởng gì đến thân cây. Sét chọn con đường dễ nhất từ trên mây xuống đất chứ không chọn con đường ngắn nhất. Công dụng của cột thu lôi là vậy.

Một cột thu lôi cao 200 thước chẳng hạn sẽ bảo vệ luôn được một vùng có bán kính bằng chiều cao đó, từ chân cột. Tòa nhà Empire State Building ở Nữu Ước che chở cho một vùng bán kính rộng 1.200 feet tính từ chân tòa nhà. Khung sườn thép vĩ đại của nó (sườn này được chôn sâu xuống lòng đất) đã thu hết các dòng điện trời mà người và vật ở trong tòa nhà cũng như vùng chung quanh đó không bị ảnh hưởng.

Vì Sấm sét hay chiếu cố các cột ống khói, Bạn nên tránh xa lò sưởi trong lúc giông gió. Cũng đừng ngâm mình trong bồn tắm. Bạn sẽ an toàn khi ngồi trong nhà có sườn thép, giữa đường phố và hai bên có các tòa nhà chọc trời, hoặc ngồi trong xe hơi. Thí nghiệm của Faraday cho thấy một dòng điện đi qua một lồng lưới sắt không gây ảnh hưởng cho các vật ở bên trong.

Nếu không cần thiết Bạn đừng nên ra khỏi nhà khi đang giông gió. Nếu đang phải ở ngoài trời, tránh đứng "lẻ loi một mình" trên đỉnh đồi, gò đất hay bãi trống và chân đạp đất. Lúc đó chính bạn biến thành 1 cột thu lôi. Đừng trú dưới các cây lớn chơ vơ giữa đồng hay bên cạnh các hàng rào kẽm sắt. Hãy chạy trú ẩn vào một trong các nơi : Bìa rừng rậm, một hang đá, dưới một bờ dốc, dưới một tảng đá nhô ra bên trên, hay trong một hẻm núi. Trường hợp bị "kẹt" giữa đồng trống xin mời bạn nằm xuống... ngắm mưa chơi. Biết đâu trong cơn mưa đó bạn lại không tìm được một thứ cảm hứng lạ lùng cho bài thơ của bạn!

SONG THẤT    

(Trích từ tạp chí Tuổi Hoa số 223, ra ngày 1-6-1974)

ARGYRONETA AQUATICA (Nhền nhện nước)

Nhỏ bằng đầu kim gút, hoặc lớn như một chiếc đĩa ăn ; từ hàng ngàn thước cao trên Hy Mã Lạp Sơn quanh năm tuyết phủ, xuống đến các hang động sâu trong lòng đất, đâu đâu cũng có loài côn trùng 8 chân sinh sống. Trên mặt địa cầu người ta ước lượng có đến gần trăm ngàn giống nhện, nhưng các nhà côn trùng học chỉ mới đặt tên được khoảng hơn 30.000 giống mà thôi. Giống nhện bạn thấy ở hình bìa sau kỳ này có tên khoa học là Argyroneta Aquatica, một giống nhện nước chỉ thấy sống ở Âu và Á Châu. Như thế chúng lại phải có một cái tên Tàu : Thủy tri thù. Ta gọi nôm na là con nhền nhện nước.

Gần trọn cuộc đời giống nhện này ở sâu dưới đáy nước nhưng tạo hóa lại không ban cho chúng một bộ máy hô hấp của loài cá. Có lẽ vì chúng là nhện, dù là nhện nước chăng nữa! Vì thế, rất lâu trước loài người, chúng đã biết tạo một thứ bình lặn và "chuông lặn" tích trữ không khí, để thở, sống và sinh con đẻ cái trong đó.

Trước tiên chúng phải tạo một tấm màng rất kín và không thấm nước. Các góc được kết thêm sợi tơ rồi buộc chặt vào những cọng cỏ chung quanh đó. Căn nhà như thế đã thành hình. Công việc đó tuy vất vả – trong khi làm chúng phải mang "bình lặn cá nhân" : một chiếc bong bóng nước bao lấy bụng dưới và các khí khổng – nhưng dầu sao việc chăng tơ cũng là nghề của chàng. Giai đoạn cam go nhất là đây : "bơm" căn nhà cho đầy không khí. Nó từ dưới đáy phóng lên mặt nước. Đà phóng sẽ tạo những bọt nước ở trên mặt, và nó chộp lấy một bọt cái, giữ gọn trong hai cái chân đầy lông (xem hình trên) rồi lập tức lặn xuống thả vào dưới đáy màng. Công tác này phải thực hiện nhiều lần cho đến khi căn nhà của nó đầy không khí phồng lên như một quả chuông úp. Vậy là tổ ấm hoàn tất, chúng đã có nơi ăn, ngủ và sinh con đẻ cái. Lâu lâu chúng lại phải xả hết lớp không khí không còn dùng được nữa để thay bằng một lớp không khí mới.

Như các bạn thấy đó, căn nhà của anh chàng thật mỏng manh. Một anh hàng xóm rắn mắt : Một chú ốc, một con cá lớn hay bất cứ thủy vật nào cũng có thể vô tình hay cố ý đi qua khều nhẹ một cái là căn nhà của anh chàng "nổ" tung ngay tức khắc. Vì thế ngoài thời gian săn mồi (các chú cá con, sâu bọ v.v...), suốt đời anh chàng cứ phải vật lộn với những chiếc bong bóng không khí. Vất vả thay giống Thủy tri thù!

SONG THẤT   

(Trích từ tạp chí Tuổi Hoa số 223, ra ngày 1-6-1974) 

Niềm Vui Của Em

Em biết mình đã phạm một lỗi rất nặng. Lúc nãy xin phép mẹ tới nhà bạn, em đã cúi mặt tránh đôi mắt của mẹ nhìn em dò hỏi:

– Con tới nhà bạn làm chi?

Em ấp úng:

– Thưa… mẹ… con tới nhờ chị ấy giảng giùm bài toán.

Em không ngờ mình nói dối được với mẹ như thế, em suýt bật khóc nhưng tiếng mẹ êm ái:

– Thôi được, đi nhớ về sớm ăn cơm nghe con.

Em thưa nhỏ xin phép mẹ rồi lẳng lặng dắt xe đạp ra cửa, lòng nặng trĩu. Em biết, với mẹ không tội gì tày trời bằng tội nói dối. Nếu mẹ biết được, hẳn mẹ buồn và giận em lắm, biết thế nhưng em…

Đã 4 giờ chiều trời vẫn còn nắng gắt. Em dừng xe trước Cô nhi viện. Tiếng trẻ reo làm u già chạy ra, u gắt:

– Chúng bay có im không? Rồi quay sang em:

– Cô hỏi ai?

Em cảm thấy lo sợ – u già này hẳn khó tính lắm – nhưng rồi em bình tĩnh:

– Thưa bà, cho cháu vào gặp bà giám đốc viện.

U già nhướng cặp mắt nhìn em đoạn mở cổng. Có lẽ u già đoán được em tới đây với mục đích gì. Theo chân u già, em vào “phòng đợi”. Em chưa kịp quan sát thì bà giám đốc vào. Đó là một người đàn bà đứng tuổi có gương mặt phúc hậu. Sau khi nghe em trình bày, bà giám đốc vui vẻ, ân cần dẫn em đi xem khắp Cô nhi viện. Ở đây, có nhiều phòng lớn nhỏ khác nhau. Trên cửa mỗi phòng treo một tấm bảng chữ lớn để phân biệt. Nào là phòng ngủ, phòng ăn, phòng hớt tóc, phòng nữ công… Lúc đầu em hơi bỡ ngỡ với không khí ở đây nhưng dần dần đi khắp viện em thấy gần gũi và yêu thương lạ.

Đến phòng các em nhỏ, bà giám đốc bảo em:

– Các em của cháu đây, để tôi giới thiệu với các em nào!

Em theo bà giám đốc vào phòng. Các em đang nằm la lết nghịch phá trên sàn nhà. Bà giám đốc gọi lớn:

– Má ơi!

Tức thì các em chạy túa lại rồi mấy chục cái miệng đồng thanh:

– Má ơi! Má ơi!

Bà giám đốc bế em nhỏ nhất rồi nói với các em:

– Má giới thiệu với các con, đây là chị Ánh. Từ nay chị Ánh sẽ dạy các con học, bày các con hát, các con chịu không?

Các em reo to:

– Dạ chịu!

– Giờ các con hát cám ơn chị đi nào.

Lập tức các em nắm tay đi vòng tròn quanh em cất tiếng hát:

– Cám ơn, cám ơn cô!

Cám ơn, cám ơn nhiều!
Cám ơn, cám ơn lắm!
Cám ơn, cám ơn đời đời!

……………………………

Những tiếng hát ngây thơ, lời lẽ chân thành làm em xúc động vô vàn, tự nhiên em nghe cay cay ở mắt. Các em vẫn vây quanh em hát mãi điệp khúc “Cám ơn”. Em chợt để ý ở góc phòng một em bé trai buồn bã đưa mắt nhìn em. Đôi mắt u buồn ấy như có gì thu hút khiến em để ý. Tại sao em bé ấy không lại với em như các em khác nhỉ? Khi các em chấm dứt bài “Cám ơn”, chúng ôm chầm lấy em, đứa nắm tay, đứa kéo vạt áo dài. Em vẫy tay gọi em bé trai ở góc phòng nhưng em đã xúc động đến dường nào khi thấy thằng bé nhìn vào đôi chân của nó rồi buồn bã lắc đầu. Em chợt hiểu, có lẽ biết không tranh được với những đứa bé mạnh khỏe, lành lặn khác nên thằng bé chỉ ngồi một chỗ đưa mắt nhìn thôi. Em định lại chỗ thằng bé ngồi. Như biết trước ý định của em nó tránh qua chỗ khác bằng một thế đi khó khăn. Em còn ngạc nhiên thì nghe tiếng bà giám đốc:

– Thằng bé đó ngoan lắm nhưng nó hay tủi. Bố mẹ nó còn nhưng không muốn nuôi mới gởi vô cho tôi đó.

Thời gian trôi qua nhanh, em chưa kịp làm quen với các em đã tới giờ về. Mặc dù muốn ở lại với các em nhưng em không muốn mẹ phiền trách “đi mà quên cả ngày giờ về”, câu mà mẹ thường rầy em khi em đi về trễ.

Các em đưa em ra tận cổng. Những bàn tay vẫy vẫy, những lời nói ngây thơ:

– Mai chị đến chơi nghen!

– Mai dạy tụi em học nghe chị!

– Đừng quên nghe chị… chị!

Em mỉm cười vẫy tay hứa hẹn. Trời chiều gió mát, nghĩ tới thau áo quần ở nhà em đạp xe thật mau. Tiếng cười, nói của các em còn văng vẳng từ xa…

*

– Các em xếp hàng mau nào. Bé Thu qua bên này, em không nhớ hàng sao? Chị Diệu giúp em này nhé!

Các em xếp thành hai hàng. Em lần lượt cho từng em lên rửa mặt, cắt móng tay rồi giao chị Diệu chải đầu. Trước khi cho các em vui học, em muốn chúng được sạch sẽ, gọn gàng sau giấc ngủ trưa. Các em được tắm rửa sạch sẽ trông đứa nào cũng dễ thương, thông minh.

– Bây giờ các em nắm tay nhau thành vòng tròn, chúng ta bắt đầu nhé!

– Hát hở chị? Thích quá!

– Các em thuộc bài nào hát chị nghe rồi chị bày những bài khác, các em chịu không? Bắt đầu nhé!

Các em đồng thanh “dạ” rồi điệp khúc bài “Cám ơn” vang lên. Không em nào bảo em nào, hễ nói hát là hát “cám ơn”. Những tiếng hát ngây thơ ấy chỉ để hát “cám ơn” sao? Không một bài hát nào vui tươi dành cho các em sao? Em tự hỏi trong khi điệp khúc “Cám ơn” vẫn kéo dài, bài hát không biết chấm dứt chỗ nào. Cứ hết cảm ơn bác, rồi cô, rồi chị, anh và tiếp tục trở lại.

Em ra dấu cho các em ngừng, lũ trẻ xô đẩy nhau cười khúc khích.

– Thôi chừ chị bày các em hát bài “Ta ca hát” nghe.

Các em vừa hát theo vừa vỗ tay:

– Tang tang, tang tình tang, tính

Ta ca, ta hát vang lên
Hát lên cho đời tươi thắm
Hát lên cho quên nhọc nhằn. 
Cùng nhau ta ca hát lên,  
Cho át tiếng chim trong rừng, 
Cho tiếng suối reo phải ngừng, 
Cho rừng xanh đón chờ ta.
La la la.

Những giọng hát thanh tao cao vút, âm thanh thật dễ thương. Bài ca ngắn dễ hát làm các em thích thú và mau thuộc. Các em vừa thuộc bài hát thì tới giờ ăn. Các em vừa ăn vừa cười, nói hồn nhiên. Em chọn bàn có thằng bé với đôi mắt buồn hôm qua. Chị Liên và Diệu lăng xăng múc thức ăn cho các em. Cu Xam – tên thằng bé – hôm nay không còn lẩn trốn em nữa. Em hỏi:

– Sao lúc nãy em không ra tập hát?

Cu Xam nhai vội miếng cơm trong miệng:

– Em không thích hát. Bao giờ chị mới dạy tụi em học? Em chỉ thích học thôi.

– Chị muốn chơi, bày các em hát ít hôm cho quen rồi tuần sau sẽ dạy các em học.

Cu Xam buồn xụ mặt:

– Lâu thế chị! Nhỡ mai mốt chị không tới rồi ai dạy tụi em học?

Đó là nỗi lo ngại của em, em biết không thể nào dối mẹ mãi để tới chơi và dạy các em được. Tuy nhiên em nói để trấn an cu Xam:

– Chị ở đây chơi với các em lâu lắm. Nếu em muốn mai chị sẽ bắt đầu dạy.

Cu Xam nắm chặt tay em:

– Thật nghe chị, đừng bao giờ bỏ tụi em nghe chị.

Em gật đầu tránh đôi mắt thằng bé – đôi mắt vừa lóe lên niềm hy vọng, tin tưởng – Em chỉ cầu mong sao niềm hy vọng ấy không quá mỏng manh.

*

Vừa dắt xe vào cổng gặp bé An nhìn em lấm lét, em đã biết có chuyện chi rồi. Em e ngại bước vào nhà. Mẹ ngồi trên sập, bên chiếc roi mây nằm ngạo nghễ. Em run sợ trước gương mặt lạnh lùng của mẹ và chưa kịp thưa một tiếng mẹ đã hỏi:

– Đi chơi đâu về thế con?

Giọng mẹ vẫn êm dịu nhưng em nghẹn ngào không trả lời được. Thấy em đứng im, nước mắt ràn rụa mẹ tức giận quát:

– Tao hỏi sao không trả lời? Cả chiều nay mi đi đâu? Hừ! Xin phép tới nhà con Hảo làm toán mà nó tới đây hỏi. Nói dối cha mẹ được à?

Em cúi gầm mặt khóc nức nở. Em không biết giải thích sao cho mẹ hiểu em cả. Sự im lặng của em như dầu chế vào ngọn lửa giận dữ trong lòng mẹ. em không còn biết gì nữa khi mẹ xoay mình lấy chiếc roi mây.

* 

Em thức giấc và cảm thấy đau đớn khắp mình. Mẹ và bé An nằm cạnh có lẽ đã ngủ. Nhớ lại trận đòn hồi chiều em tủi thân lại khóc. Em không trách giận mẹ nhưng em trách em. Việc làm có gì đáng ngại mà em lại giấu mẹ. Thật ra, em cũng muốn nói với mẹ từ lâu nhưng em sợ mẹ không cho em thực hiện ý muốn của mình. Đã nhiều lần em xin phép mẹ nhưng lần nào mẹ cũng bảo để thời giờ học hành. Lại nữa mẹ cứ cho rằng em còn bé, để những việc ấy cho người lớn. Đành rằng người lớn có đủ phương tiện để giúp các em nhưng chỉ về phương diện vật chất mà các em cần được an ủi về tinh thần. Khả năng của em chỉ từng đó nhưng với tất cả thiện chí, với tất cả tấm lòng, em hy vọng sẽ đem đến cho các em những niềm vui nhỏ. Ít nhất như vậy em mới tìm thấy phần nào ý nghĩa trong cuộc sống của mình. Không ai hưởng hạnh phúc bên cạnh sự đau khổ của người khác mà cảm thấy sung sướng thoải mái được. Em không muốn cuộc sống của em quá bình thản, đều đặn, ngày hai buổi đến trường, em cũng không thích dạo phố. Những tưởng thời giờ em dành cho các em không làm cản trở việc học, thế mà mẹ nào hiểu cho em.

Em nhớ tới cu Xam, nhớ tới ngày mai thằng bé sẽ đợi em ở cổng từ trưa tới chiều để mong em tới dạy học nhưng chắc gì em tới được. Tội nghiệp cu Xam là bao! Không thấy em tới hẳn cu Xam buồn và thất vọng lắm. Mãi nghĩ ngợi em chợt nghe tiếng khóc nho nhỏ của mẹ. Em biết từ chiều tới chừ mẹ buồn em lắm. Chưa khi nào mẹ đánh em như hôm nay. Em hối hận vô cùng. Mẹ thương em, lo lắng cho em biết bao thế mà em chỉ luôn làm buồn lòng mẹ. Em muốn xin lỗi mẹ và hứa từ rày không nói dối mẹ để đi đâu nữa. Hay em bỏ ý định kia đi, nghe lời mẹ để mẹ vui lòng. Không có em sẽ có người khác. Nhưng làm sao em quên được các em. Một bé Thu lém lỉnh, một cu Sắt nghịch ngợm, một bé Ti hát hay… Chỉ một hai bữa mà hầu như em thuộc gần hết cá tính đặc biệt của mỗi đứa. Như có gì ràng buộc em, làm em không thể nào nghĩ chuyện bỏ các em ấy được. Em còn nhớ lời bà giám đốc: “Cô chắc các em ngoan và vui hơn trước nhiều”. Em làm không phải để được khen nhưng có gì làm em sung sướng. Tuy nhiên, em cũng không được làm buồn lòng mẹ. Còn nghĩ tới các em, muốn mẹ hết buồn hết giận, ngay chừ em phải nói thật và xin lỗi mẹ.

* 

Em đã đưa mẹ tới gặp các em. Hẳn mẹ vui sướng lắm – các em ngoan ngoãn cả – Đi bên em mẹ im lặng, em đoán được phần nào những ý nghĩ trong đầu mẹ hiện chừ. Em còn nhớ nỗi xúc động trên gương mặt mẹ khi vào phòng các em sơ sinh. Nét hân hoan, vui sướng khi các em vây quanh mẹ ca hát. Con biết gặp các em rồi mẹ sẽ thấy rằng con mẹ quá đầy đủ, hạnh phúc và mẹ bằng lòng sự chia sớt đó phải không mẹ? Con bắt đầu tin tưởng ở những bước đầu của con vì bên cạnh con luôn luôn có mẹ.

Em tung tăng nhảy chân sáo vào nhà. Mẹ cười với em khi thấy ba và bé An đang “nhăn nhó” chờ ở cửa vì đói bụng. Có ai biết rằng em đang vui sướng lắm không?

Trần thị Hậu    

(Trưng Vương)   

(Trích từ bán nguyệt san Tuổi Hoa số 130, ra ngày 1-6-1970)

Người Bán Thuốc Dạo

Nắng sớm trải vàng trên những dãy nhà cao thành phố, bầu trời trong và mát rượi. Ngộ như người nhàn hạ thả dọc theo một bên lề đường hướng về chợ Bến Thành. Qua ngang những góc đường, trên những vỉa hè, ngày ngày vẫn những khuôn mặt khốn khổ, vất vả như Ngộ. Những gánh hàng rong đặt ở một vài góc đường, rải rác người mua. Những người đàn bà bán hàng cũng uể oải theo sự mua bán rời rạc. Bác bán bánh mì ổ với một cần xé to được ràng kỹ sau yên xe, vừa đạp chậm vừa rao inh ỏi. Tiếng rao của bác không thua gì chiếc kèn hơi, lúc trước bác dùng nó để thay thế tiếng rao mỗi sớm đạp quanh trong những khu xóm lao động. Những bác phu xích lô ngồi trong quán cóc mở sớm, trên miệng bập điếu thuốc, mắt ngóng ra đường chờ đợi người khách đầu tiên. Những khuôn mặt đó, vẫn còn một tâm hồn thảnh thơi sau khi gác công việc trở về nhà. Còn Ngộ lúc nào cũng chừng như áy náy, lo lắng vì việc làm không lương thiện của ông bà Bảy giao cho.

Trên đường đi Ngộ không dám ngước lên nhìn thẳng vào ai hết! Ánh mắt nào cũng làm Ngộ lo sợ, tưởng chừng như những ánh mắt đó thấy rõ ràng việc nó sắp sửa làm. Từ hôm thằng Hạo bị bắt vì giựt hụt cái bóp của ông Mỹ đến nay, Ngộ phải đi làm ăn một mình. Ngộ không tin việc làm của mình sẽ được trơn tru như mấy thằng nhỏ cùng ở chung nhà ông bà Bảy. Tụi nó đứa nào cũng quá quen với công việc, tối mò về con ngõ đều đưa đầy đủ số tiền góp trong ngày ông bà Bảy ấn định.

Đến con đường thành phố chính, Ngộ thả chậm lại những bước chân trên vỉa hè. Hàng sách, hàng vải và nhiều hàng tạp nhạp khác bày bán dài dài trên lề đường chỉ chừa lối đi một khoảng nhỏ. Những tiền giấy sáng choang trong đầu Ngộ từ nơi những túi quần khách hàng móc ra, đến người bán thối lại. Ngộ nhìn sững. Ngộ chần chừ đứng lại bao lần và lần nào Ngộ cũng giả lơ đôi mắt xuống đường đi thẳng.

Ngọn roi cá đuối của mụ Bảy hiện lớn trong đầu Ngộ vừa khuyến khích vừa hăm dọa. Đôi mắt nghiêm nghị của ông cảnh sát trong phòng tạm giam hôm nào như bắt Ngộ dừng tay lại. Ngộ không nhớ nổi, không đếm được bao nhiêu lần nó đã đi đi, lại lại trên vỉa hè này. Đôi chân mỏi đuối, hai tay xuội lơ, đôi mắt muốn nhắm lại để không thấy những đồng tiền vung vãi từ những cánh tay sang giàu này, đến những cánh tay giàu sang khác. Ngộ nhớ đến Hạo, thằng bạn nhỏ thân nhất của nó cùng ở trong con ngõ tối. Không có một con đường nào Hạo thèm rảo chân đến ba, bốn lần, cũng không chậm rãi, quá nhút nhát như Ngộ. Ở nơi thằng Hạo có nhiều điều rất lạ, từ chuyện nó không thèm xớ rớ đến một người Việt nào trên đường cũng là một chuyện khó hiểu! Những cái bóp đầy ứ tiền của người ngoại quốc mới làm mồi cho Hạo mà thôi.

Ngộ mang thắc mắc đó hỏi Hạo:

- Sao lúc nào tao cũng thấy mầy tránh né người mình, chỉ đụng đến mấy ông Mỹ to lớn kềnh càng. Rủi có hôm không may mấy ổng tóm được, chỉ một bạt tai thôi, mầy cũng đủ té lăn ra chết quá Hạo ơi!

Hạo cười cười:

- Tao tự hứa như vậy.

- Sao mày không tự hứa bỏ luôn cái nghề móc túi này cho rảnh?

- Muốn lắm! Nhưng đợi dịp tao mày trốn xa nhà ông bà Bảy đã.

- Lúc nào mày cũng nói như vậy hết à! Mình bỏ đi biệt còn lâu ổng mới tìm cho ra. Hay là mầy còn thích cái nghề này nên chưa muốn rời vợ chồng ông Bảy?

Ngộ nghi ngờ người bạn nhỏ của mình. Lần đó, giọng thằng Hạo chùng xuống:

- Mầy hiền quá Ngộ ơi! Ông bà Bảy là con cọp dữ mà mình đang ngồi trước mặt họ. Phải đợi đến lúc nào con cọp quên phứt mình đi mới tìm đường chạy được. Mầy thấy, có ai ưa được cái nghề xấu xa của mình đâu! Lúc nào cũng sợ sệt, lúc nào cũng không dám ngẩng mặt lên nhìn những người chung quanh. Như thế đó nên không bao giờ tao dám lớ quớ đến người mình dù họ có sang trọng mấy đi nữa.

Hạo nói một hơi dài và kể cho Ngộ nghe lần đầu nó đi làm ăn một mình, nó cũng sợ hãi và lo âu như Ngộ bây giờ.

Một buổi chiều Hạo đứng lấm lét trước một quán ăn sang trọng. Nó chờ đợi những người khách lơ đễnh từ trong quán bước ra. Bất cứ cái bóng nào xuất hiện nơi cửa kính quán ăn Hạo cũng nhìn chằm chằm không tha. Một dịp may đến với Hạo, từ trong quán một đôi vợ chồng đi với hai người con bước ra. Đứa con gái lớn độ chừng 12, 13 tuổi đi bên người mẹ, còn đứa nhỏ được người chồng bồng trên tay. Hai ông bà nói đủ thứ chuyện. Hạo không nghe được câu chuyện của họ, nhưng Hạo biết chắc là vui lắm, vì đứa con gái lúc nào cũng cười luôn miệng. Hạo cố chờ đợi xem người đàn ông có để ý gì đến mình không, nhưng người đàn ông vẫn vui vẻ nói chuyện, không một mảy may biết có người rình rập.

Hạo lẹ chân trờ tới. Nhưng không may cho Hạo, đứa con gái đi bên cạnh người đàn bà thoáng thấy hét lên:

- Ba! Thằng nhỏ móc túi kìa.

Người đàn ông quay lại thật lẹ, xiết chặt cườm tay Hạo vặn chéo. Cái bóp da đen sóng sánh rơi xuống hè đường. Người đàn ông vẫn còn nắm cổ tay Hạo, ông nghiêng người xuống lượm cái bóp bỏ vào túi quần sau. Người vợ đứng sựng lại nhíu mày nhìn Hạo. Đứa con gái đưa đôi mắt khinh bỉ.

Khuôn mặt Hạo xám ngắt, nó muốn nói một câu gì đó để người đàn ông buông tha nhưng lưỡi nó ríu lại. Hạo chờ đợi bàn tay rắn rỏi của ông giáng mạnh xuống khuôn mặt. Nhưng không, ông nới rộng bàn tay xiết chặt và thả lỏng cánh tay Hạo xuống.

Tiếng người vợ vang lên trong trẻo:

- Thôi tha cho thằng nhỏ đi mình.

Những người đang ăn trong quán đổ ra, người đi đường dừng lại ; đôi mắt ai cũng lườm nhìn Hạo khó chịu. Hạo chôn chân cứng ngắc, đôi mắt nó nhìn xuống lòng đường nghe cay. Hạo nghe trong đám đông có nhiều tiếng nói:

- Đánh bàn tay nó cho nhừ ra, cho thiệt nhão để khỏi móc túi.

- Con nhà ai mới chút tuổi đầu bàn tay đã dính keo! Kêu lính xúc nó bỏ bót cho rồi!

Người đàn ông không giống những người chung quanh chút nào. Ông có đôi mắt rộng lượng của bầu trời xanh trong khi người chung quanh có đôi mắt hẹp và tối. Giọng ông trầm xuống:

- Thôi em nhỏ đi đi! Ráng kiếm một nghề khác sinh sống nghen.

Sự việc xảy ra trái với suy nghĩ Hạo đang có! Sự việc trái ngược như cái tát tai vào sự ích kỷ, hạn hẹp chung quanh. Hạo “dạ” lí nhí trong miệng, bờ môi bậm cứng cho khỏi bật tiếng khóc. Hạo ngẩng mặt lên để nhìn thấy rõ những người quá tốt với mình, nhưng nó chỉ nhìn thấy sau lưng hai vợ chồng và hai đứa con gái đã sang đến bên kia đường.

Người đàn ông mà Hạo kể đó, không bắt buộc Hạo phải giữ lời hứa, nhưng chính Hạo tự hứa với nó không bao giờ lạng quạng đến một người Việt nào hết. Với người ngoại quốc hạo cũng thấy áy náy.

Nghĩ đến người bạn nhỏ của mình, từ sớm đến giờ Ngộ đã qua thật nhiều con đường và đã bao lần nó chần chừ đứng lại trước những dịp may, nhưng lần nào cũng có một điều gì đó bắt nó đi thẳng.

Ngộ đảo ngược con đường Lê Lợi một lần nữa, xong nó quay vòng về hướng chợ cũ. Nơi đây lúc nào cũng đông người, từ sáng tinh mơ đến chiều xẩm tối may ra Ngộ kiếm được chút đỉnh gì chăng? Dọc trên một hè đường rộng, những gian hàng thú vật được bày bán như một sở thú nhỏ : Những con sóc quẩn quanh trong chuồng sắt ; một vài chú khỉ nhe răng, trợn mắt như muốn nhát người đi đường ; những chú gà tre oai phuông như một ông tướng, lưỡi kiếm là đôi cựa dài vuốt nhọn, khinh bạc không thèm nhìn ai, chỉ chú ý đến những hột lúa vung vãi cạnh đó. Còn những chú chó, cao có, lùn có, vằn vện, đốm ; những chú chó đốm ở đây đáng nghi! Người bán ở đây có thể lấy mực tàu vẽ đốm lên mình chó. Người mua khoái chó đẹp đem về vài ngày sau tắm rửa chó sẽ bạc phếch như bông. Một lần Ngộ nghe Hạo kể như thế, nó không nín cười được khi nhìn một chú chó đốm đang đưa đôi mắt nâu ngó ra đường.

Cũng vỉa hè này xa xa một chút, Ngộ chú ý một đám đông đang quây tròn. Không hiểu người ta đang coi gì ở đó? Ngộ bước tới chen chân với những người đã đứng trước, cho nửa thân mình vào phía bên trong. Đó là một đoàn hát nhỏ của người bán thuốc dạo. Trước mặt Ngộ, những chai lọ, những gói giấy kiếng màu được sắp gọn gàng vào một chỗ. Bên cạnh đống thuốc, một cô gái trạc tuổi Ngộ, trong bộ đồ màu hồng đã cũ, nhưng sạch sẽ. Con nhỏ có đôi mắt sáng lóng lánh như hai ngôi sao, cái miệng lúc nào cũng cười chúm chím với chú chó to lớn đang nép đầu trong đôi tay nhỏ. Người bán thuốc dạo là một ông lão khỏe mạnh, đầu tóc bạc trắng búi lại một cục ở sau gáy. Chòm râu ông để dài cùng với màu tóc. Đôi mắt ông sáng trưng, chứ không đờ đẫn thảm sầu như vài ông lão Ngộ gặp trên đường. Bộ đồ bà ba màu nâu, quần rộng bó túm càng làm tăng vẻ quắc thước, khỏe mạnh nơi ông. Ông bước những bước chững chạc vòng quanh đám khán giả vỉa hè, với giọng quảng cáo thuốc nghe như tiếng chuông kêu.

Nói về đủ thứ thuốc, về cách trị bệnh của mỗi loại xong, ông lão xuống giọng hết sức chân thành:

- Đoàn bán thuốc dạo chúng tôi đã đi khắp miền lục tỉnh, đâu đâu cũng được bà con, cô bác tín nhiệm! Hôm nay chúng tôi đáo về thành phố vừa bán vừa quảng cáo thuốc người mình. Chúng tôi lấy công làm lời, không mua một bán hai như những đoàn bán thuốc dạo khác. Mời bà con, cô bác nhanh tay, chỉ còn độ chục chai nữa là hết.

Không hiểu có phải ông lão bán thuốc dạo rao hàng hấp dẫn, hay những chai thuốc bổ gì đó quyến rũ mà sau khi ông nói dứt câu, có tiếng người nhao nhao kêu mua:

- Lấy một chai đi bác.

- Thầy Hai bên này một chai.

- Thêm một chai nữa đi bác.

- A, cô Tư thêm một chai nữa. Bà con cô bác lẹ lẹ nhanh tay chỉ còn một vài chai nữa thôi.

Con nhỏ đi theo ông lão thật tự nhiên và lanh lẹ! Mỗi chai thuốc được bán đi đều kèm theo nụ cười làm mát lòng người mua. Tuần tự, người này mua, kẻ khác mua ; con nhỏ lui tới uyển chuyển trong vòng tròn người, chiếc nơ bươm bướm màu hồng kẹp dính vào mái tóc rung rinh theo ngọn gió nhẹ, như muốn bay lên khoảng trời xanh trong vắt trên cao. Một thoáng, những chai thuốc bổ hết, giọng con nhỏ vang lên thật trong:

- Vàng đâu ra chào bà con cô bác.

Chú chó to lớn tự nãy giờ nằm lì cạnh đống thuốc vụt đứng dậy bước tới khoảng giữa vòng tròn sân. Con nhỏ ngồi thụp xuống bên cạnh đưa bàn tay vuốt nhẹ dưới cổ con Vàng nói:

- Vàng đi một vòng cám ơn bà con cô bác nghen. Giỏi, đứng lên.

Như nghe được tiếng con nhỏ, chú Vàng đứng thẳng bằng hai chân sau, hai chân trước co quắp trước ngực khập khễnh thân mình bước đi. Đám con nít ngồi chồm hổm vòng quanh phía trước vỗ tay reo khuyến khích. Người lớn đứng vòng ngoài đưa mắt ngạc nhiên, chắc lưỡi khen. Con Vàng làm xong phận sự, cúi mọp thân xuống chào mọi người, mỗi lần cúi xuống chiếc vòng lục lạc trên cổ vang lên những tiếng rộn vui.

Sau màn trình diễn của con Vàng lại đến màn quảng cáo thuốc. Ông lão lại lui tới trong vòng tròn người, từng cử chỉ, điệu bộ của ông coi vẫn còn lôi cuốn được người nghe. Có một vài người đã bỏ đi, nhưng một thoáng sau họ lại quay lui, để xem còn thứ thuốc nào tốt họ cần đến.

Ngộ đứng nghiêng người về phía trước, hai tay thọc sâu vào túi quần. Đôi mắt nó mở lớn nhìn những đồng tiền để bừa bộn trong cái giỏ đan, bên cạnh những chai thuốc. Ngộ bỗng dưng ngán ngẩm cái nghề của nó hơn bao giờ! Phải chi nó kiếm được đồng tiền một cách tự do và lương thiện như thế. Dưới mắt Ngộ, một nghề mới lạ và thích thú. Đoàn bán thuốc dạo vỏn vẹn chỉ có ba người kể luôn con Vàng. Họ rày đây mai đó, cuộc sống lúc nào cũng tươi vui, như giờ phút này Ngộ thấy họ không một chút bận tâm buồn phiền trên mặt. Họ tranh thủ kiếm sống thật hồn nhiên, không quần quật, không cúi lòn, không một ông chủ để họ tranh đua xu nịnh. Tất cả thân chủ của họ đều là khách, những người khách cởi mở thân thiện. Phải chi Ngộ được cuộc sống dễ thương như ông lão và con nhỏ đó! Ngộ sẽ không nghe bức rức dày vò trước những cặp mắt đổ dồn, Ngộ sẽ ngẩng mặt tươi vui như con nhỏ trong đoàn bán thuốc dạo, bờ môi như lúc nào cũng có nụ hoa hồng nhiều cánh dễ thương quá đỗi.

Trong vòng tròn người, ông lão và con nhỏ không còn chào mời thuốc nữa. Ông lão đưa mắt sáng đảo một vòng chung quanh:

- Cám ơn bà con, cô bác đã mua thuốc của chúng tôi. Để đáp lại thịnh tình nồng hậu đó, một nghệ sĩ nhỏ trong đoàn bán thuốc dạo của chúng tôi, em Thanh Nhã, xin trình diễn một bài ca mang tựa “Kiếp tằm”.

Ngộ cũng như bao đứa nhỏ khác náo nức theo lời giới thiệu của ông lão. Sau lời giới thiệu, con nhỏ tên Thanh Nhã nở nụ cười chào mọi người. Đôi mắt sáng như hai ngôi sao và nụ cười mở ra, Ngộ tưởng chừng nụ cười đó đang cười với mình.

Ông lão bước tới chỗ để mấy chai thuốc lấy cây đờn một dây, và ngồi xếp bằng xuống chiếc chiếu trải rộng cạnh đó. Cây đờn độc huyền được đặt ngang trên đùi ông ; sợi dây mỏng manh bắt đầu vang tiếng nhạc thênh thang bay vút lên cao, dặt dìu, ảo não khi tiếng nhạc xuống thấp. Tiếng đờn độc huyền ở cung bậc nào nghe cũng buồn. Năm ngón tay điêu luyện của ông lão uốn nắn trên cần trúc. Con nhỏ Thanh Nhã thả đôi mắt lơ lửng, bàn chân nhịp xuống vỉa hè. Lời ca quấn tròn bờ môi hồng nhỏ. Bài ca đã buồn, tiếng đờn độc huyền càng buồn làm cho đám khán giả vỉa hè nghe như chết lặng.

Từ khi tiếng ca vang lên, những đứa nhỏ ngồi chồm hổm chung quanh bỗng im phắt, cũng như những người lớn đứng vòng ngoài. Họ lặng yên nghe theo câu chuyện trong bài ca con nhỏ Thanh Nhã kể. Cho đến khi câu cuối của bài ca chấm dứt, tiếng đờn độc huyền của ông lão bán thuốc dạo vẫn còn vương vấn người nghe.

Vòng tròn người trên vỉa hè bắt đầu tản rộng và thưa ra. Trên vỉa hè còn lại một vài đứa nhỏ chưa muốn dợm chân bước đi. Chúng đứng nhìn ông lão đang ngồi xếp lại những chai thuốc bỏ vào thùng sữa và con nhỏ Thanh Nhã đang ngồi đưa mắt giỡn với con Vàng.

Ngộ vẫn còn đứng dưới bờ thành phía bên trong lề đường, cách chỗ ông lão và con nhỏ Thanh Nhã không xa lắm. Cái giỏ đan đựng tiền vẫn còn để nằm trên một thùng sữa, những tờ giấy bạc nằm phơi dưới nắng làm Ngộ phát thèm! Ngọn roi cá đuối của ông bà Bảy hiện lớn trong đầu Ngộ, ngọn roi mỏng manh từ từ lớn dần, lớn dần vừa hăm dọa, vừa khuyến khích. Ngộ cúi gầm mặt xuống nhìn những ô gạch vuông trên vỉa hè, tránh đôi mắt sáng của con nhỏ Thanh Nhã tình cờ ngước lên.

Con nhỏ không nhìn Ngộ lâu, đưa mắt sang ông lão:

- Ngoại à, ở đây người ta mua thuốc mình nhiều ghê hén ngoại?

Ông lão cắm cúi thu dọn, nói:

- Lâu lâu ông cháu mình trở lại đây một lần họ mới mua như vậy đó, chứ ở đây hoài ế ẩm lắm con ơi!

Thanh Nhã đưa mắt nhìn ra con đường rộng:

- Ở đây rộng thênh thang và đông người. Ngoại và con bán không được chỗ này dời đi chỗ khác! Chứ về những miệt lục tỉnh sao con ngán ơi là ngán! Ngoại nhớ kỳ về Vĩnh Long hôn? Có bữa hổng bán được chai thuốc nào hết, trong khi con Vàng đi mỏi cả đôi chân sau thiệt là tội nghiệp, còn con ca khan cả cổ cũng hổng ai mua nổi một chai dầu gió. Thiệt rầu thúi ruột hén ngoại?!

Ông lão bán thuốc dạo cười rung hàm râu trắng:

- Lâu lâu về đây một lần thì được, nhưng ở hoài thì không! Ở quê mình dù có hôm không bán được đi nữa, nhưng vẫn có gạo, có khoai của bà con người ta cho cũng còn sống đỡ, còn trên này bán không được, chắc có nước nhịn ăn!

Hai ông cháu Nhã mải nói chuyện không để ý gì đến Ngộ. Đôi mắt Ngộ lâu lâu vẫn liếc vào chiếc giỏ đan đựng tiền. Ngộ chỉ cần có hai trăm thôi, số tiền không lấy gì làm lớn lắm với những người có mức sống bình thường ở thành phố ; nhưng với Ngộ là cả một số tiền lớn, sẽ đổi được nhiều thứ : Bữa cơm tối nay ở nhà vợ chồng ông Bảy sẽ được đầy đủ, ngọn roi cá đuối sẽ yên lành máng trên vách không vun vút giận dữ để lại những dấu vết thâm tím trên da thịt nó.

Bằng một thúc đẩy nào đó, Ngộ bước tới lẹ làng chiếc giỏ đan đựng tiền trên thùng sữa. Không ai thấy hành động của Ngộ, nhưng còn con Vàng. Chú chó tinh khôn lẹ như chớp phóng tới, cái mỏ dài thượt của nó quạp vào phía sau lưng Ngộ dính cứng chiếc áo.

Một tiếng hét vang trong trẻo:

- Vàng, làm gì đó?

Chú chó tinh khôn vẫn ngậm cứng chiếc áo của Ngộ, làm mặt nó không còn một chút máu, đứng chôn cứng xuống vỉa hè. Ông lão bán thuốc dạo đang cắm cúi xếp thuốc ngẩng mặt lên. Con nhỏ Thanh Nhã thoắt chạy tới trước mặt Ngộ.

- Thả người ta ra Vàng, làm gì cắn người ta hoài vậy?

Con Vàng nhả chiếc áo Ngộ ra, nhưng đôi mắt nâu của nó vẫn mở lớn canh chừng như không muốn cho Ngộ chạy. Thanh Nhã nhìn cử chỉ ngượng ngập đau khổ của Ngộ, con nhỏ buồn cười quá đỗi. Đôi mắt Nhã bỗng mở sáng khi nhìn thấy tờ giấy một trăm đỏ nằm dưới chân Ngộ. Không giận dữ như Ngộ nghĩ trong đầu, con nhỏ hồn nhiên kêu lên:

- Chứ bộ định lấy tiền của ngoại tui hả?

Ông lão bán thuốc dạo nghe vậy đứng lên bước tới chỗ Ngộ. Khuôn mặt ông không một chút thay đổi ; đôi mắt ông lúc nào cũng sáng trưng làm người đối diện bối rối. Ngộ thấy thấp thoáng đôi mắt nghiêm nghị của người cảnh sát hôm nào ở phòng tạm giam ; nhưng đôi mắt ông lão ở đây khác người cảnh sát, có một chút gì trìu mến bên trong hơn là nghiêm khắc đến phát sợ. Ông lão khom người lượm tờ giấy bạc dưới chân Ngộ, giọng ông nhẹ hẳn lại:

- Con túng lắm phải không?

Ngộ không nói một lý do nào hết, giọng nó thảm não, sợ sệt:

- Dạ.

Nắng vàng rạng rỡ trên đầu Ngộ, trên hai khuôn mặt ông cháu Nhã. Thằng nhỏ đứng trước mặt ông là một đứa trẻ không may, và trên dải đất này biết bao đứa trẻ không may như thế. Chiến tranh kéo dài đã sinh ra trăm ngàn nỗi khốn đốn mà chính tuổi nhỏ cũng tham dự, chia phần. Trước những khốn đốn, tuổi nhỏ bao giờ cũng quá tội tình. Người lớn, một số đông đã ích kỷ không dám nhìn thẳng vào sự thật, nói thật với tuổi nhỏ. Họ đã vẽ bày nỗi vui rộn rã, sự sung túc bên cạnh những khốn đốn bất hạnh ; những điều không thực trước một sự thật bi đát. Không một đứa nhỏ nào sinh ra tự bản chất nó xấu, vì cuộc sống chung quanh thiếu ý thức, vô trách nhiệm mới sinh ra cái xấu cho chúng mà thôi.

Ông lão nhẹ vuốt chòm râu bạc:

- Con có còn ai thân thích không?

Ngộ không hiểu ông lão hỏi mình như thế để làm chi, giọng ông trìu mến càng làm Ngộ thêm phần lúng túng. Nó thành thật:

- Dạ, con có mỗi một mình và vài người bạn.

Con nhỏ Thanh Nhã nghe nói vậy, giọng con nhỏ bỗng dưng quen thân:

- Anh giống tui, nhưng tui may mắn còn ngoại thương yêu.

Ông lão đưa tờ giấy bạc ra trước mặt Ngộ:

- Ông cho con, hãy cầm lấy. Con hãy cố gắng vươn lên.

Ngộ do dự, Nhã cười tươi:

- Ngoại tui cho anh đó, cầm lấy đi.

Ngộ cầm tờ giấy bạc trong tay, đôi mắt nó nhòa đi. Hai hàm răng nó kềm cứng lại để khỏi bật khóc. Những trận đòn trên vỉa hè, những ngọn roi cá đuối của ông bà Bảy rát đau trên thân thể chưa bao giờ làm Ngộ đổ một giọt nước mắt. Nhưng lòng nhân ái của ông cháu Nhã đã làm Ngộ khóc, lần đầu từ ngày nó trốn khỏi viện cô nhi.

Ngoài đường, nắng đổ lung linh theo hai cái bóng của ông cháu Nhã. Đôi vai ông lão nặng trĩu gánh thuốc, còn Nhã và con Vàng rảo chậm theo sau. Ngộ đứng trên vỉa hè không biết là bao lâu, đến khi hai cái bóng ông cháu người bán thuốc dạo khuất một ngả, Ngộ mới lê đôi chân mỏi đuối trên đường. Ngộ đã có một quyết định: không bao giờ nó đặt chân về ngôi nhà vợ chồng ông bà Bảy nữa. Tiếng ông lão trìu mến âm vang trong đầu Ngộ:

- “Con hãy cố gắng vươn lên.”

NGỌC PHƯƠNG   

(Trích từ tạp chí Tuổi Hoa số 223, ra ngày 1-6-1974)