Học Ở Trường và Học Ở Nhà

Thư của em T.T, Sàigòn:

... Em là một nữ sinh đệ Tứ 18 tuổi, trong kỳ nghỉ hè này, trước khi đi học lớp hè, em có một thắc mắc...

Em nghĩ rằng tại sao ta phải học cao, học nhiều, có lợi gì khi ta chưa định sẵn một phương hướng để theo đuổi, trong khi em biết rằng sẽ chỉ còn theo học được vài năm nữa là cùng, vì khi đó cha mẹ em đã già yếu, nên em phải nghỉ học để phụ với cha mẹ buôn bán, cho các em còn được theo học. Vậy tốt hơn ngay bây giờ em nghỉ học để phụ với cha mẹ, em sẽ thâu thập thêm nhiều kinh nghiệm sống hơn là em học mấy định lý, định nghĩa suông mà sau này em sẽ chẳng bao giờ áp dụng. Nhưng nếu nghĩ như em thì thế giới đâu có nhà văn học, nhà thông thái, nhà toán học v.v...

Vậy em xin nhờ chị:

1) Nếu em hỏi chị nên nghỉ hay tiếp tục học, chắc chắn chị sẽ khuyên em học tiếp, vậy còn bổn phận của em thì sao?

2) Ý nghĩ của em có đúng không?

3) Chị giải đáp cho em trước ngày 1-5-72 để em còn quyết định.

Trả lời:

Vì vấn đề em hỏi cũng là thắc mắc chung mỗi khi hết một niên khóa, cho nên chị xin trả lời chung luôn cả các em khác có hoàn cảnh giống em. Chị rất tiếc thư em tới trễ quá nên chị không trả lời trước 1-5-72 được, mong em không buồn. Dù sao, sự học là sự lâu dài, em có nghỉ mất vài ngày, nếu cần em vẫn có thể đi học lại, hoặc đã đóng tiền mà muốn thôi thì cứ học hết lớp hè rồi nghỉ ở nhà cũng vẫn tốt, kiến thức cũng mở mang thêm, có hại gì, phải không em.

Em T.T. thân mến,

Sau mỗi năm học, lại có một số học sinh phải rời bỏ cuộc đời cắp sách tới trường. Phần lớn, là vì hoàn cảnh, vì phải giúp đỡ gia đình v.v... Chuyện đó thì ở bất cứ quốc gia nào trên thế giới đều xẩy ra, vì không phải tất cả mọi gia đình đều có khả năng cho con cái học tới đậu được nhiều bằng cấp cao. Tuy nhiên trong số những người không còn cắp sách tới trường đó, có rất nhiều người không thể gọi là thôi học được. Bởi vì họ vẫn học, họ học thêm bằng cách đọc các loại sách để kiến thức mở mang, tâm hồn phong phú. Chị có biết một cụ già năm nay đã bẩy chục tuổi. Cụ đó mồ côi cha từ năm 10 tuổi, 15 tuổi đã phải đi làm để giúp đỡ gia đình, thế mà đêm đêm, cụ dậy từ 4 giờ sáng, cụ tự học Pháp văn bằng Tự điển (vì nghèo quá không có tiền đóng học phí lại không còn thì giờ đến lớp, vì mắc đi làm). Sau Pháp văn khá có thể hiểu được sách, cụ ráng dành tiền gửi mua các loại sách về máy móc và kỷ nghệ ở bên Pháp về xem, rồi nghiên cứu hoài đủ mọi vấn đề, đọc đủ mọi loại sách. Nên cụ biết rộng, nói chuyện với cụ chuyện gì cụ cũng thông thạo, tính tình cụ cởi mở nhờ cụ đọc nhiều sách, có nhiều tư tưởng trong đầu, không bo bo cố chấp, tuy cụ không đỗ đạt (cụ cắp sách đến trường có ba năm) nhưng cuộc đời cụ giúp ích cho nhiều người, cụ không có bằng cấp cao, không phải nhà chuyên môn về cái gì cả nhưng mọi người quí mến và nói chuyện với cụ chị thấy dễ chịu vì tuyệt nhiên cụ không có thái độ khinh thế ngạo vật. Như vậy, chị thấy cụ là người hiểu rộng, mặc dầu cụ không đến trường được nhiều. Đây chỉ là một trong cả triệu trường hợp khác. Có biết bao nhiêu nhà thông thái không bằng cấp (vì không được tời trường), trong báo Thiếu Nhi đã có truyện ông Burchell. Biết bao nhà văn, thi sĩ, nhạc sĩ v.v... lừng lẫy tiếng tăm cũng không được đi học bao lâu như Jack London v.v... bao nhà doanh nghiệp, nhà hiền triết không hề cắp sách đến trường mà kiến thức thật là bao la. Vậy không tới trường không phải là hết cơ hội để học hỏi. Chỉ có điều tiếc là ta sẽ phải tự học, vất vả hơn là tới trường có thầy dậy dỗ mà thôi.

Sự không tới trường nữa không thể gọi là thôi học nếu ta vẫn còn tiếp tục học bằng đủ mọi cách trong trường đời. Tuy nhiên, nếu bảo sự tới trường chỉ là để học những định nghĩa, định lý chết thì cũng là sai lầm. Trước nhất, đó là căn bản của cả sự học sau này, nếu em học lên các lớp trên. Vả lại đây là phần kiến thức phổ thông. Nhờ có vốn kiến thức phổ thông đó, nó huấn luyện óc em thành ra có ngăn nắp, biết suy luận, biết tính toán, phân tích, sau này ra đời buôn bán, óc em sẽ bén nhậy hơn.

Tóm lại, chị nghĩ thế này:

1) Nếu em nào gia đình có khả năng cho theo học lên cao, thì nên cố gắng đừng bỏ dở, sau này các em sẽ thành các nhà chuyên môn của các ngành, sẽ canh tân xứ sở, giúp cho quốc gia được hùng cường, dân chúng được ấm no, thì các em chính là người mà đất nước chúng ta, sau bao nhiêu năm điêu linh khổ sở đang mong chờ.

2) Nếu em nào vì hoàn cảnh phải bỏ học ngang để sang một nghề chuyên môn, hoặc ra buôn bán v.v... thì xin em ráng tìm tòi học hỏi hoài trong ngành của em cho tới thành công, làm thợ thì thành thợ giỏi, đầy lương tâm nghề nghiệp, làm công nghệ thì ngày một tinh xảo để cho sản phẩm được tốt hơn, nhà nông thì canh tác ngày một thâu hoạch nhiều hoa lợi hơn, buôn bán thì ngày một mở mang để quốc gia trở nên giàu mạnh thì các em cũng là những con cưng của tổ quốc. Bởi vì xã hội là một guồng máy trong đó cần tất cả mọi bộ phận, đừng nên quá trọng cái này, coi thường vứt bỏ cái kia mà máy không thể chạy được.

3) Dù học hành đỗ đạt cao hay phải sớm bỏ ngang sự học ở nhà trường, các em phải luôn luôn học hỏi tìm hiểu thêm những vấn đề ngoài ngành chuyên môn của các em, phải đọc thêm những sách báo văn học nghệ thuật, tư tưởng để cho tâm hồn ngày thêm phong phú, tư tưởng ngày thêm sâu sắc, để mà hiểu đời, lịch duyệt, cảm thông được với chân, thiện, mỹ thì đời sống mới là đáng sống, mới thấy yêu đời, yêu người và mới có thể giúp ích được nhiều cho mọi người.

Chỉ có một điều này là đáng buồn và chị nghĩ các em nên tâm niệm để mà tránh, là sau khi được học lên cao rồi, đỗ nhiều bằng cấp rồi mà không giúp ích cho Quốc gia, chỉ nghĩ tới mối lợi riêng tư, đã thế lại khinh thế ngạo vật, tự cao tự đại, như vậy thì chị nghĩ chẳng thà học ít thôi mà mọi người thương mến còn hơn phải không các em.

Chị ĐỖ PHƯƠNG KHANH     

(Trích tuần báo Thiếu Nhi số 38, ra ngày 14-5-1972)