Cũng thuộc loại thú rừng chuyên gặm nhấm như chuột nước, nhím, hải ly, thỏ, ngân thử, sóc là con vật nhỏ bé, hiền lành, dễ thương, rất dạn dĩ nhưng khó bắt vì tài trốn chạy của nó. Thoắt một cái là sóc đã nhẩy xuống suối bơi sang bờ bên kia, hoặc leo lên cây rồi chui tọt vào tổ để thập thò ở cửa hang quan sát và nghe ngóng động tĩnh.
Mới thoáng trông thì đầu sóc giống đầu thỏ, duy hai tai lại bé hơn, thế mà nó nghe rất tài, kèm theo đôi mắt khá lớn giúp sóc nhận xét cảnh vật chung quanh thật khéo. Chỉ hơi khác thường là nó biết nguy và tìm đường chạy trốn, vì sóc không có vũ khí sắc bén như các loài khác ngõ hầu tự vệ khi nguy biến. Do đó, sóc thường né tránh khi gặp địch thủ.
Thường đứng trên hai chân sau, còn hai chân trước được coi như hai tay dùng vin lá cành, hái hoa quả, toàn thân sóc đều bao phủ lớp lông như lông mèo. Từ cổ trở xuống tới ngang bụng hơi nhỏ, nhưng từ bụng cho đến hết phần sau lại to và dài hơn. Cuối cùng là chiếc đuôi lớn với chùm lông rậm rạp luôn luôn cong vút lên lưng, nên xưa kia người Hy Lạp nghĩ rằng sóc dùng chiếc đuôi đó để che mắt khi cần ngủ.
Sóc thích săn trứng hoặc chim non và nhất là trái mơ, hạt dẻ, hạnh đào, bồ đào, trái lật, quả nạc v.v... Đôi khi sóc dám lần mò về các làng mạc hay chòm xóm gần rừng kiếm, lúa, gạo, ngô, khoai, sắn và lạc (đậu phọng) bằng cách ngậm thức ăn trong hai túi ở má tha về cất giấu dành cho mùa đông là mùa khan hiếm.
Điều ngộ nghĩnh và khéo léo nhất khi sóc lượm được quả hạt dẻ là nắm chặt trong tay, đoạn chăm chú đảo đi đảo lại thật cẩn thận để tìm ra yếu điểm trên trái cây xong mới cắn cho tách lớp vỏ cứng đoạn vứt đi rồi ăn nhân bên trong. Ngoài ra sóc còn biết gặm nhẵn lớp cùi ở quả mơ rồi mới chịu nhả hạt ra. Người ta thấy, dường như lúc nào sóc cũng nhai nhai chẳng khác gì chúng ta nhá kẹo cao su vậy.
Đặc tính của loài sóc là thích di cư thật xa chốn cũ sau một thời gian nào đó, nhưng vẫn quanh quẩn trong khu rừng chứ không bỏ hẳn. Trái với các loài khác, sóc rất khôn ngoan, nó làm nhiều tổ cách nhau riêng rẽ cho từng đứa con, chứ không gom lại một chỗ. Đã vậy, để bảo đảm một cách hữu hiệu hơn, mỗi tổ này còn nhiều ngõ ngách ra vào. Do đó, muốn bắt sóc, người ta phải tìm tòi, chặn các cửa hang dẫn vào tổ rồi hun khói để sóc chạy ra mới chộp được. Giống hệt loài mèo, gặp trường hợp khẩn cấp, sóc mẹ ngoạm cổ từng đứa con rồi đưa tới một địa điềm nào đó thật an toàn, sau đấy tha lá cây về che giấu, để đánh lạc hướng địch thủ hoặc thợ săn.
Một hai tháng sau khi sinh ra, sóc con vẫn quanh quẩn trong tổ cho tới khi khá cứng cáp, lúc đó chúng mới được mẹ đưa ra bên ngoài để nhận biết cảnh vật, và nhất là xem mẹ biểu diễn các cách leo trèo, nhẩy từ cành nọ sang cành kia trước khi chính thức theo mẹ đi kiếm ăn. Thường thì sóc mẹ chỉ đẻ từ hai tới bốn con mà thôi. Trung bình sóc dài chừng bốn mươi phân, cùng cỡ con chuột cống lớn, nặng ngót một kilô. Người ta thấy có tới bẩy chục loại sóc căn cứ vào mầu sắc và địa điểm chúng sống. Tuy nhiên chỉ có mấy thứ sau đây là năng gặp nhất:
a) Thứ sống trên cây (chuyên làm tổ trong thân cây), gồm: Sóc Cáo mầu hung hung nâu, Sóc đỏ kèm theo vệt trắng giữa đen dọc theo hai bên sườn, Sóc Xám, Sóc Đen v.v...
b) Thứ sóc ở dưới đất (chuyên làm tổ dưới đất) nên người ta gọi là Sóc Đất, mặc dù đôi lúc nó cũng leo trèo lên cây, nhưng lại đào hang dưới rễ cây hoặc làm tổ bên bờ suối, triền đá, chân núi, có khi hang nầy dài hàng chục thước. Sóc Đất cũng có mầu nâu.
c) Thứ sống trên cây vừa biết nhẩy vừa biết bay, nhỏ bé, nặng chừng một trăm năm mươi ba gam, mầu xám nhưng phần dưới bụng lại vàng nhạt hoặc trắng.
Nếu có dịp quan sát một thân cây khô, đường kính chừng hai ba tấc đã bị cụt mất vì một lý do nào đó không biết, bạn tới gần và khẽ vỗ vào thân cây vài cái rồi chờ đợi. Không bao lâu, bạn sẽ thấy một con vật tí hon từ trong lỗ hổng trên thân cây khô chui ra rồi thoăn thoắt leo lên cao, đoạn văng mình vào không khí để "di chuyển" từ cành này sang cành khác gần đó mà khỏi cần chạm chân xuống đất. Sau đó, nó lẩn vào đám lá rậm rạp mất hút: Đó là con sóc bay đấy.
Tuy gọi lá sóc bay, nhưng thực ra nó không thể cất cánh như loài chim, bởi lẽ nó không có cánh mà lại có hai lớp da mỏng nối liền từ chân trước tới chân sau quá bụng. Lúc thường lớp che này thun lại nhưng khi cần, các chân dong thẳng ra, lớp che sẽ xòe thành một diện tích thích ứng đủ để giữ thăng bằng nên lơ lửng trong không khí. Muốn liệng về hướng nào, sóc dùng đuôi để lái cả thân hình đi. Chiếc đuôi này có công dụng như đuôi của con diều vậy. Khi bay liệng, sóc không gây ra tiếng động nên ít người để ý thấy.
Sóc bay chỉ xuất hiện vào lúc chiều tối, còn ban ngày, nó chui vào hang hay tổ chim hoặc hốc cây của loại sóc lớn bỏ hoang, rồi cuộn tròn thân hình lại ngủ vùi.
Tất cả các loài sóc đều biết chạy, nhẩy, bơi lội. Chúng xuất hiện trong các vùng rừng núi khắp nơi trên thế giới, riêng Sóc bay chỉ thấy có ở miền nam Gia Nã Đại và phía bắc Hoa Kỳ.
Vì hay ăn các mầm cây nên sóc bị liệt vào hàng phá hoại. Tuy vậy, người ta thích nuôi sóc trong các lồng có bánh xe để nó đánh vòng như chuột bạch vậy.
ĐẶNG HOÀNG (Sưu tầm)
(Trích tuần báo Thiếu Nhi số 48, ra ngày 23-7-1972)
